Հայերեն   English   Русский  

Մտահոգ արվեստագետի դիտանկյունից... Վահան Արծրունի


  
դիտումներ: 642

Երգիչ, կոմպոզիտոր, մշակութային և հասարակական գործիչ, Երևանի պետական բժշկական համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Վահան Արծրունու հետ մեր զրույցը ծավալել ենք մտավորականի կերպարի, երաժշտության դերի, ազգային ինքնության, Կոմիտասի 150-ամյակի, ԵՊԲՀ-ի և բազում այլ հարցերի շուրջ:

-Ի՞նչ ամենօրյա մտահոգություններ ունի մտավորական Վահան Արծրունին:

-Դրանք պայմանավորված են ամենօրյա խնդիրներով, որովհետև երբ կենցաղային հարցերը դժվարությամբ են լուծվում, արվեստագետին շեղում են իր հիմնական առաքելությունից:

-Ինչպիսի՞ դիմագիծ ունի ժամանակակից հայ մտավորականը:

-Կա մտավորականի երկու տեսակ: Մեկը իրականությանը հարմարվող, ցանկացած սուր հարցադրումներից խուսափող, քաղաքացիական դիրքորոշում չունեցող և քաղաքականությամբ չհետաքրքրվող տեսակն է, իսկ մյուսը, որ բավական սակավաթիվ է, մշտապես հանրության աչքի առաջ է, ցանկացած իրադարձության նկատմամբ ունի ոչ միայն մտավորականի, այլև քաղաքացու հստակ ինքնադրսևորում:

-Արծրունիների իշխանական տոհմից սերված լինելն ի՞նչ դրսևորում է ունենում Ձեր կյանքում:

-Իմ տոհմանունն իր դերակատարությունն ունենում է առաջին հերթին ընտանիքումս՝ անդրադառնալով երեխաների վրա, որոնք, չնայած փոքր են, բայց մանկուց դաստիարակվում են սեփական մշակույթի և պատմության հստակ գիտակցումով: Նրանց ընկալումները ձևավորվում են այդ իդեալների և հասկացությունների ներքո:

-Որքանո՞վ ենք այսօր մոտ կամ հեռու մեր ազգային ինքնությանը:

-Ազգային ինքնությունն իմացաբանական կատեգորիա է, որի ազգային ընկալումն այսօր բացակայում է: Ավելին ասեմ՝ այն բացակայում է պետական տեսլականի, վարչապետի ապագայի տեսլականի մեջ, որովհետև եթե ուշադիր կարդաք նրա թեզերը՝ կապված 2050 թվականի հետ, ոչ մի տող չեք գտնի մշակույթի մասին: Իսկ պետական քաղաքականության ֆունկցիան չի կարող անհատը կամ անհատների խումբը կրել: Այդ պարտավորությունը պիտի իր վրա վերցնի պետությունը: Անհասկանալի է մնում այն հանգամանքը՝ եթե պետությունը չի կատարում այդ ֆունկցիան, ինչու՞ եկեղեցին, որ հազարամյակների ընթացքում կատարել է այդ դերը, չի զբաղվում տվյալ խնդրով:

-Ո՞րն է երաժշտության դերն ազգային ինքնության փոխանցման հարցում:

-Առհասարակ հայերն ապրել են երգ ու պարով՝ պատմական իրադարձությունների ճնշումներից ինքնաարտահայտման միակ ելքը տեսնելով նման դրսևորումների մեջ: Այսօր մարդկանց մի մեծ խմբի մոտ մղում կա դեպի ասիական երաժշտության էժանագին ֆորմաները: Այն դեպքում, երբ, ի տարբերություն շատ ազգերի, հայերի մեջ ի սկզբանե եղել է ներքին ձգտումը դեպի որակը, դեպի կատարելությունը: Բայց մեր այդ ներքին ազգային բնազդն անվերջ ճնշվել է հարյուրամյակների ընթացքում: Արդեն խորհրդային տասնամյակների ընթացքում ճնշվել է կոմունիստական հիմարաբանություններով, իսկ վերջին 30 տարիներին ընդհանրապես ուշադրության չի արժանացել: Այդ պատճառով էլ այժմ հասարակության մի ստվար զանգված ունի գեղագիտական ու բովանդակային պատկերացումների, սեփական պատմության և մշակույթի մասին տարրական իմացությունների ընդգծված պակաս: Այս ամենի դեմն առնելու համար հսկայական նշանակություն ունի կրթությունը, հավատքը, սեփական պատմության իմացությունը, և, իհարկե, ընտանեկան դաստիարակությունը: Պիտի ազգովի վերահաստատենք մեր կապը հոգևոր արժեքների հետ:

-Ինչպիսի՞ խորություն ունի այսօր հայ մարդու հավատքը:

-Մեր ժողովուրդն իրեն առաջին հերթին պատկերացնում է քրիստոնեության դաշտում, իր ինքնության գիտակցումն է այդպիսին: Ուրիշ խնդիր է, որ կապը քրիստոնեական արժեքների հետ այդքան էլ հաստատուն չէ, մանավանդ, երբ խոսում ենք լայն զանգվածների մասին: Պատճառները բազմաշերտ են՝ սկսած սոցիալական խնդիրներից, մինչև պետության որոշակի դիրքորոշումներն ու քաղաքականությունն այդ հարցում, և, իհարկե, եկեղեցու պասիվ դերակատարությունն, առաջին հերթին՝ մշակութաբանական առումով: Եկեղեցին պատասխանատու է իր հոտի հոգևոր զարգացման համար, որի ամենակարևոր բաղադրիչը մշակույթն է: Դրա համար պիտի վերականգնվի քրիստոնեության վարդապետական մոդելը, երբ բոլորը ճանաչում էին քահանային, իսկ նա էլ ցանկացած ընտանիք գիտեր ներսից: Դա էլ ձևավորում էր նախ համայնքային գիտակցություն, ապա՝ ազգային: Երբ մեր եկեղեցին կրկին որդեգրի այս առաքելությունը, ամեն ինչ իր տեղը կընկնի: Չէ՞ որ եկեղեցականներն իրենց կյանքի կոչումով են ծառայում ազգանպաստ գաղափարներին:

-Որտե՞ղ է թաքնված հոգևոր երգի ազդեցության գաղտնիքը:

-Այդ գաղտնիքը ես խորությամբ զգացի բոլորովին վերջերս, երբ իմ «Մաշտոցյան շարականները» Rock aid Armenia նախագծի (Ռոքն օգնում է Հայաստանին) կողմից ընտրվեց որպես նրանց բարեգործական առաքելությանը ծառայող ալբոմ: Իմ այն հարցին՝ ինչու են ընտրել հոգևոր երաժշտությունը, պատասխանեցին՝ լսել են հսկայական ծավալի նյութ, որոնց մեջ առավել ազդեցիկ են եղել Մեսրոպ Մաշտոցի հինգերորդ դարի այդ շարականներն՝ իմ մշակմամբ: Ուստի ես պատիվ համարեցի համաձայնել «Մաշտոցյան շարականների» իմ ալբոմն անվարձահատույց տրամադրել Rock aid Armenia-յին, որ վերջինս շարունակի իր առաքելությունը՝ վաճառելով ձայնասկավառակը աշխարհով մեկ:

-Կոմիտասի 150-ամյակ. կարողացա՞նք գոնե 150-ամյակի շրջանակներում ինչ-որ չափով առավել ճանաչելի դարձնել նրան մեր ժողովրդին:

-Վերջին տարիներին Կոմիտասի հանրահռչակման առումով մեծ նշանակություն ունեցավ Կոմիտասի ինստիտուտ-թանգարանի հաստատումը Հայաստանում, և, իհարկե, Կոմիտասի գործը շարունակողների համառությունը: Այս առումով ակնհայտ շերտավորում կա. մի բևեռում, չեմ վախենա ասել, անիմացություն է ու տգիտություն, մյուսում՝ Կոմիտասի գործի քաջ գիտակցում, նշանակության արժևորում ու նվիրական աշխատանք: Այդ երկու բևեռները պիտի այնքան մոտենան իրար, որ չիմացության բևեռը չեզոքացվի: Նյութը, որ տվել է Կոմիտասը և նրա ներշնչանքով գրված ստեղծագործությունները բավարար են, որ ընդհանրապես ծածկեն ամբողջ երաժշտական դաշտը՝ դուրս մղելով ցածրաճաշակ և օտարազգի ցանկացած դրևսորում ու ազդեցություն: Իսկ դրա համար պիտի ունենալ հստակ մշակութային քաղաքականություն և այն իրականացնելու համառություն: Անշուշտ, Կոմիտասի 150-ամյակի ծրագրերը պիտի նպաստեին դրան, բայց պետական գործառույթը սահմանափակվում է մի քանի ՊՈԱԿ-ներով և բառացիորեն անտեսում այն դաշտը, որ դրանցից դուրս է, այսինքն՝ ազատ դրսևորման դաշտը, որը Կոմիտասին ընդունում է որպես հիմք սեփական ստեղծագործական դրսևորումների համար: Դա ամբողջ հայկական երաժշտական բնաշխարհն է՝ ներառյալ սփյուռքը, որ սերտորեն կապված է Կոմիտասի մշակութաբանական էությանը: Արդեն կարող եմ ցավով փաստել՝ տարին այդպես էլ չդարձավ կոմիտասյան: Եղան, իհարկե, մի քանի լավ կազմակերպված միջոցառումներ, բայց պետական գործառույթը ոչ թե միջոցառում կազմակերպելու, այլ ծրագիր իրականացնելու մեջ է: Օրինակ՝ երբ դեռ 2007-ին իմ «Կոմիտաս. տասը հայտնություն» երգաշարն ընդգրկվեց հանրակրթական դպրոցի «Երաժշտություն» առարկայի պետական չափորոշիչ ծրագրում, այն ունեցավ դաստիարակչական, ճանաչողական ֆունկցիա: Ինչքան շատ երանգներով բացվի մեզ համար Կոմիտասը, այնքան նա կհարստացնի, կհայացնի մթնոլորտը:

-Անցում կատարենք դեպի ԵՊԲՀ, որի Հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն եք 2019-ի հունվարից: Բժշկապետ Վահան Արծրունու՝ ԵՊԲՀ-ի պատմության ակունքներում կանգնած լինելն այսօր որքանո՞վ է պարտավորեցնող Ձեր համար:

-Դա իմ միակ ներքին մոտիվացիան է, որովհետև մասնագիտական առումով 30 տարվա հեռավորության վրա եմ բժշկական համալսարանից: 30 տարի անց կրկին վերադառնում եմ իմ համալսարան, բայց արդեն որպես հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ: Ես ոչ միայն մասնակցում եմ համալսարանի առօրյային, այլև իրականացնում եմ կրթական և հումանիտար ծրագրեր: ԵՊԲՀ-ում գործող «Արծրունի ակումբում» հաճախ բանախոսությունների ենք հրավիրում բժիշկների, նաև իրականացնում երաժշտական միջոցառումներ: Շուտով կազմակերպելու ենք Կոմիտասի և Մահաթմա Գանդիի 150-ամյակներին նվիրված շատ հետաքրքիր միջոցառում: Իմ երաժիշտ լինելու հանգամանքը չեմ կարող չօգտագործել այս աշխատանքում՝ կազմակերպելով բարեգործական համերգներ, որոնց հասույթը ծառայելու է կրթությանը:

-100-ամյա բժշկական համալսարանը ի՞նչ նշանակություն ունի հայ հասարակության կյանքում: Ի՞նչպիսի քաղաքացիներ և մասնագետներ է այն կրթում:

-Բժշկությունը հսկայական դերակատարում ունի հասարակության կյանքում. բժիշկը պիտի պատրաստ լինի ոչ միայն մասնագիտորեն, այլև որպես քաղաքացի, որպես հատուկ աշխարհայացքի տեր անհատ: Մեր բոլոր ծրագրերը, կապված բժշակական համալսարանի ուսանողության հետ, հիմնված են այդ գիտակցության վրա, այդ լրջագույն տեսլականի վրա: Սկսել ենք մի ամբողջական ծրագիր, որի առաջաբանն է՝ բժշկությունը ոչ միայն մասնագիտություն է, այլև աշխարհայացք:

-Ձեր ստեղծագործական համագործակցություններն այնքան բազմաճյուղ են: Ի՞նչ եք որոնում:

-Ես խառնվածքով պերֆեկցիոնիստ եմ: Իմ որոնումներն արտահայտվում են ստեղծագործական լուծումների տեսքով: Դրանով են պայմանավորված կյանքիս այն շրջանները, երբ զբաղվում էի պրոգրեսիվ երաժշտությամբ, հետո՝ էլեկտրոնային: Մինչ օրս երաժշտություն եմ գրում կինոյի համար: Այդ բոլոր հետաքրքրությունները վերջիվերջո ինձ բերեցին կամերային և հոգևոր երաժշտության տիրույթներ: Գրվեց «Կոմիտաս. Տասը Հայտնություն» շարքը: Սկսեցի նաև արաբական քրիստոնեական, արամեական և ասորական Արևելքի եկեղեցու երաժշտության հետ կապված իմ առաջին մշակումները: Այդ նյութի վրա ես աշխատել եմ վեց տարի:

-Ի՞նչ վիճակում է մեր մշակութային աշխարհն այսօր:

-Այն քնած է, եթե դիտարկենք վերջին երեսուն տարիները: Պարզապես այստեղ պետական մշակույթը ես տարանջատում եմ ազատ դաշտի տիրույթից: Եթե փորձենք քննել՝ ինչ փոփոխություններ են եղել գործող ՊՈԱԿ-ներում 30 տարիների ընթացքում, կտեսնեք ամեն ինչ այնքան լճացած է, որ գրեթե ոչ մի բան չի փոխվել՝ սկսած գործող անձերից, կատարվող երաժշտությունից վերջացրած աշխատելաոճով: Իսկ եթե սրա հետ համեմատենք ազատ արվեստի դաշտը, որի մեջ մտնում են ոչ միայն Հայաստանում բնակվող արվեստագետները, այլև դրսում, ապա կտեսնենք նաև մի շարք անուններ (Հասմիկ Պապյան, Սերգեյ Խաչատրյան, Տիգրան Համասյան, Լորիս Ճգնավորյան, Եղիշե Մանուչարյան, Կարեն Դուրգարյան, Նարեկ Հախնազարյան և էլի շատ շատերը), որոնք 30 տարիների ընթացքում հեռացել կամ վանվել են Հայաստանից, հաստատվել դրսում և հիմա իրենց ամբողջ ներուժով լիցքավորում են այլ մշակույթներ: Այս ամենի լուծումը պիտի տա Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը, որի սահմանադրությամբ սահմանված պարտավորությունն է ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ելքեր գտնելը: Չէ՞ որ մենք ոչ միայն հայաստանյան, այլև համայն հայության մշակույթի համար ենք պատասխանատու: Այդ գերնպատակին պիտի ծառայեցվի և´ օրենսդրական դաշտը, և´ ստեղծագործական ու դիվանագիտական, և´ ֆինանսական բոլոր հնարավորությունները, որովհետև խոսքը ոչ միայն մշակույթի հանրահռչակման մասին է երկրի ներսում, այլև առաջին հերթին երկրից դուրս: Միայն մշակույթն է ձևավորում ցանկացած ազգի և ցանկացած պետության դեմքը: Այդ առաքելության գիտակցման պակասն էլ հենց հանգեցնում է ներկայիս շատ դառը փաստերին:

-2014-ին պարգևատրվել եք «Երևան քաղաքի մշակույթի պատվավոր գործիչ» հուշամեդալով: Նման պարգևներն ի՞նչ նշանակություն ունեն:

-Ընդհանրապես մեծ խանդավառություն չունեմ ո´չ պարգևների, ո´չ կոչումների նկատմամբ, որովհետև եթե դրանք սկսում են որևէ դերակատարություն ունենալ, այդ պահից դադարում ես արվեստագետ լինել: Արվեստագետ մարդու ներքին մղումները պայմանավորված են լրիվ այլ արժեհամակարգերով: Իմ ամենամեծ պարգևն ինձ արժևորող հանդիսատեսն է, ում հետ իմ շփումը միշտ անմիջական է եղել, որովհետև տասնամյակներ շարունակ ինքս եմ կատարել իմ ստեղծագործությունները: Այդ առումով ես երջանիկ արվեստագետ եմ:

-Պարոն Արծրունի, ինչպե՞ս կամփոփեք զրույցը:

- Կոմիտասն իր «Ճանապարհ» բանաստեղծության մեջ ասում է. «Ի՜նչ լայն սիրտ է, որ ունի այս ճանապարհն Անհունի՝ մարդու, բույսի, գազանի և թևավոր թռչունի»: Սա իմ կրեդոն է, «Ճանապարհն» իմ առաջին երգերից մեկն է եղել, որ գրել եմ դեռ 17 տարեկանում, որից չեմ շեղվել մինչ օրս: Ապագան մշուշային չի լինի, եթե մեզնից յուրաքանչյուրն իր հստակ քայլը կատարի այդ ապագայի կերտման ճանապարհին...

Արփի Խաչատրյան





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: