Հայերեն   English   Русский  

​«Մեր գերագույն խնդիրն է վերականգնել մեր ժողովրդի գենետիկական պատմությունը». Լևոն Եպիսկոպոսյան


  
դիտումներ: 2895

«Անկախի» հարցազրույցը կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի էթնոգենոմիկայի լաբորատորիայի վարիչ Լևոն Եպիսկոպոսյանի հետ, որն իրականացնում է պատմական Հայաստանի գենետիկական քարտեզագրման աշխատանքներ:

- Պարոն Եպիսկոպոսյան, երբվանի՞ց ու ինչպե՞ս եք սկսել Հայաստանի գենետիկական քարտեզագրումը:

-1996-ին նաև հայերի գենետիկական ուսումնասիրություն սկսելու առաջարկ ստացա Լոնդոնի համալսարանական քոլեջից: Աստիճանաբար սկսեցինք: Հիմա համագործակցում ենք օտարերկրյա տարբեր գիտական կենտրոնների հետ: Փորձարարական հետազոտությունները Հայաստանում կատարելն անհնարին է, այստեղ միայն ԴՆԹ-ն ենք անջատում, վերջնական ուսումնասիրությունները կատարում են իմ նախկին ասպիրանտները, որոնք այսօր արտասահմանյան տարբեր գիտական կենտրոններում են աշխատում, իմ ներկա աշխատակիցները, որոնք զանազան ծրագրերով ժամանակավորապես արտասահման են մեկնում, ինչպես նաև Հայաստանից դուրս մեր գործընկերները:

Օրինակ` վերջերս ասպիրանտներիցս մեկը դրամաշնորհ շահեց և կես տարով գնաց աշխատելու Էստոնիայում: Այնտեղ մեր նյութը` մոտ 1000 նմուշ, պիտի մշակի: Մի մասը կօգտագործի իր թեզի համար, մյուսն էլ կլինի համատեղ աշխատանքը:

- Ասում են` գենետիկական հետազոտություններով հնարավոր է պեղել այնքան խորը, որքան ուզում ենք: Հետաքրքիր է, թե հայկական գենոֆոնդի քարտեզագրման աշխատանքներում որքան եք հետ գնացել ժամանակի մեջ:

- Գենետիկան հնարավորություն է տալիս պեղելու այնքան խորը, որքան ուզում ենք: Դա չի նշանակում, որ այս կամ այն մարդու ակունքները 20-30 հազար տարի առաջ գտնելով` նրան վերագրում ենք հայ լինելը: Մեր գերագույն խնդիրն է վերականգնել մեր ժողովրդի գենետիկական պատմությունը պատմական Հայաստանի տարածքում, այն պատմությունը, որը գրավոր աղբյուրներից առաջ է և հասու չէ, օրինակ, պատմաբաններին:

- Ուրեմն, ըստ գենետիկական տվյալների, հայերը ե՞րբ են որպես ազգ ձևավորվել:

- Գենետիկական քարտեզագրման աշխատանքներին զուգահեռ այլ խնդիրներ էլ ենք լուծում, որոնցից մեկն էլ այդ հարցի պատասխանն է: Ազգի ձևավորումն աստիճանական, դանդաղ գործընթաց է, որը հազարամյակներ է տևել: Հաշվի առնելով նաև լեզվի ծագումը և անջատումը հնդեվրոպական ծառից` կարող ենք ասել, որ հայ ազգը սկսել է ձևավորվել մոտավորապես հինգուկես հազար տարի առաջ:

- Վերջերս կայացած նախագծի շնորհանդեսի ժամանակ հայտարարել եք, որ հայկական գենոֆոնդը վերջին 3-4 հազար տարվա ընթացքում էապես չի փոխվել: Մի՞թե դա հնարավոր է:

- Հայկական գենոֆոնդը բավական երկար ժամանակ, առնվազն վերջին 3 հազար տարվա ընթացքում, օտարածին գենետիկական ազդեցություն չի զգացել: Սա պնդում ենք ոչ միայն մենք, այլև մի շարք օտարերկրյա հեղինակավոր մասնագետներ: Նման բան տեղի է ունենում այն դեպքում, երբ գոյություն ունի ձևավորված ժողովուրդ, որն ունի պետականության զգացում, պետություն, լեզու, հոգևոր գաղափարներ, որոնք թույլ են տալիս մեկուսանալ ուրիշներից:

Բացի այդ, շուրջ 6 հազար ԴՆԹ նմուշ ենք ուսումնասիրել, ընդամենը 1-2 նմուշ ենք գտել, որոնք վկայում են թյուրքական գենետիկակակն տարրի չափազանց թույլ ազդեցության մասին:Դրա հետ մեկտեղ, երբ նայում ենք մեր գենետիկական պատկերին, այն շատ բազմազան է: Եթե դիտարկենք, օրինակ, 10 անհատների, որոնք ազգականներ չեն, միմյանցից շատ տարբեր կլինեն: Եթե ունենայինք մեկ նախահայր և նախամայր, օրինակ` Հայկը և իր կինը, բոլորս պետք է գենետիկորեն շատ նման լինեինք: Փառք Աստծո, այդպես չէ: Մեր ձևավորման նախապատմության փուլում ներառել ենք տարբեր խմբավորումներ, ցեղեր: Սա է մեր առանձնահատկությունը. ունեցել ենք բազմաթիվ արմատներ 4-5 հազար տարի առաջ, որոնք առ այսօր սնում են մեզ:

Խորհրդային Միության տարիների մարդահամարների տվյալներով` կյանքի ամենաբարձր միջին տևողությունը Հայաստանում է եղել, բացի այդ, հիվանդացությունը և մահացությունն ամենացածրն է եղել մեզ մոտ: Հայաստանում շատ ցածր է ժառանգական հիվանդությունների մակարդակը, քանի որ շատ տարբեր ենք, մեզ մոտ ցեղակիցների միջև ամուսնությունը հազվագյուտ է:

Մեզ հաճախ մեղադրում են` մեր աշխատանքը ֆաշիստական որակելով: Բայց ֆաշիզմը պահանջում է գիտական տվյալները համապատասխանեցնել իր գաղափարախոսությանը, մինչդեռ մենք հակառակն ենք անում, մենք տվյալներ ենք ստանում ու մեկնաբանում, թե ինչ են դրանք վկայում: Տվյալներն ստանում են ու բարձրաձայնում մեր արտասահմանյան գործընկերները ևս:

- Այսինքն` այն վարկածը, թե հայերը հին ազգ են համարվում ու գեները թարմացնելու անհրաժեշտության կա, հերքվո՞ւմ է:

- Այո: Նման բան ասում են միայն դիլետանտները, այն մարդիկ, որոնք ուզում են այս ասպարեզում էլ իրենց ցույց տալ: Մարդիկ կարծում են` լինելով այլ մասնագիտությունների տեր, կարող են խոսել հայերի ծագումնաբանությունից և այլն: Սա մասնագիտական տիրույթ է, որտեղ մասնագետները պիտի աշխատեն:

- Իսկ հայկական գենոֆոնդի քարտեզագրման աշխատանքները ներկայումս ի՞նչ փուլում են:

- Ուզում ենք ավարտել հայրական գծով տվյալների հավաքումը: Այնուհետև, նույնը մայրական գծով կանենք: Սակայն ամբողջական գենոֆոնդը վերականգնելու համար պետք է ներառենք այն մարդկանց ԴՆԹ-ն, որոնց բոլոր նախնիները սերում են նույն տեղից, ինչը շատ դժվար է: Պատմական Հայաստանի արևմտյան մասի բնակիչները Հայաստան համարյա չեն գաղթել, հաստատվել են հիմնականում Մերձավոր Արևելքում, Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում: Ուստի, առանց սփյուռքի աջակցության, ամբողջական պատկեր ստանալ հնարավոր չէ: Ցանկալի է` բոլոր այն անձինք, որոնց նախնիները նույն վայրից են սերում, գրեն մեզ www.armgenia.am կայքի միջոցով: Ուսումնասիրության համար ընդամենը մի քանի մլ արյուն կամ թուք է հարկավոր:

Սա ընդհանուր տուն է, որտեղ ամեն մեկն իր քարը պետք է բերի, նախաձեռնությունը պահանջում է ամբողջ պատմական Հայաստանի հայերի զավակների մասնակցությունը:

- Պարոն Եպիսկոպոսյան, առօրյայում հաճախ է խոսվում հայկական գենի մասին, որը մեզ եզակի հատկանիշներ է տալիս`տարբերելով մյուս ազգերից: Կա՞ արդյոք նման գեն:

- Դա թյուր միտք է, որը համատարած է, և ոչ միայն հայերի մոտ, ցանկացած ժողովուրդ ուզում է իրեն դիտարկել որպես բացառիկ երևույթ և ընտրյալ: Բոլորս կրում ենք նույն գեները: Մեր գենոմի մեջ տեղի են ունենում տարբեր կտրուկ փոփոխություններ, որոնք մուտացիաներ են կոչվում: Սրանք եզակի երևույթներ են: Եթե մուտացիան տեղի է ունեցել հայերի մոտ, շատ քիչ հավանական է, որ նույնը տեղի է ունեցել նաև, օրինակ` Ավստրալիայի աբորիգենների մոտ: Մուտացիաների հետևանքով կարող է աչքերի գույնը, շրթունքների ձևը փոխվել կամ նման այլ փոփոխություններ տեղի ունենան: Բայց դրանք եզակի երևույթներ են, որոնք չեն բնորոշում հայերին: Զուտ հայկական գեն չկա:

- Իսկ ինչո՞ւ որոշ բնակավայրերի մարդիկ հաճախ որոշակի հատկությունների կրող են լինում, օրինակ` արցախցիների մեջ շատ են պատահում քաջ ռազմական գործիչները:

- Ուղղակի իմ կարծիքն եմ ասում, որը վերջնական չէ: Կարծում եմ` հայության ամենախիզախ մասը մնացել է այնտեղ, որտեղ պետականությունը երկար է պահպանվել, իսկ այդպիսին են եղել Արցախի և Սյունիքի մելիքությունները: Իմ կարծիքով` դա հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ մարդիկ դարեր շարունակ պայքարել են պետականությունը պահպանելու համար: Բացի այդ, տվյալ հատվածում մարդիկ ապրել են այլ ազգերի գրեթե բացակայության պայմաններում, չհաշված նախորդ դարի 70-80 տարիները, երբ ադրբեջանցիներն արհեստականորեն բարձրացրեցին իրենց թվաքանակը:

- Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ եվրոպական մի շարք ժողովուրդներ առաջացել են հայերից: Ձեր ուսումնասիրություններն այս առումով ի՞նչ են վկայում:

- Այդ հարցն ունի և՛ դրական, և՛ բացասական պատասխան: Մեր տարածաշրջանը տարանցիկ գոտի է: Երբ 60 հազար տարի առաջ երկրագունդը սկսեց բնակեցվել Աֆրիկայից ծագած բանական մարդու կողմից, սկսեցին տարածվել և՛ դեպի հյուսիս, և՛ դեպի արևելք, և՛ դեպի արևմուտք, բայց հետո տեղի ունեցավ սառցապատում, ու մարդիկ նորից նահանջեցին` հաստատվելով կլիմայական բարենպաստ գոտիներում, այդ թվում` Մերձավոր Արևելքում: Երբ սառույցը նահանջեց, հետգաղթականների մի մասը մնաց Հայկական բարձրավանդակում, մի մասն էլ գնաց տարբեր ուղղություններով:

Մենք մնացել ենք, գնացողները մեր եղբայրներն ու քույրերն են եղել: Պարզ է, որ պետք է նման լինենք, ինչպես ճյուղն է նման արմատին, քանի որ նրանք այս արմատի ածանցյալ են: Ով այստեղից է գնացել, նման է արմատին, բայց երկու ճյուղերը միմյանց նման չեն, այսինքն մեկը մյուսի ածանցյալը չէ: Դրանով է բացատրվում հյուսիսեվրոպական մի շարք ժողովուրդների գենետիկական նմանությունը հայերին: Օրինակ` կելտերը գենետիկորեն շատ նման են մեզ, բայց չի նշանակում, որ նրանք հայ են:

- Ասացիք` «երբ Աֆրիկայից տարածվել են», այսինքն` մարդկության բնօրրան եք համարում Աֆրիկան: Իսկ այն տեսությո՞ւնը, որը Հայկական լեռնաշխարհն է համարում մարդկության բնօրրան:

- Այսօրվա գենետիկական տվյալները հնարավորություն են տալիս նման եզրակացություն անելու Աֆրիկայի մասին: Եթե վաղն ի հայտ գան նոր փաստեր, որոնք կասկածի տակ դնեն այս տեսությունը, կվերանայենք: Դա է գիտության զարգացման տրամաբանությունը, այն չի կարող վերջնական պատասխան տալ, այլապես էլ զարգանալու տեղ չի լինի: Ներկայումս չունենք տվյալներ, որոնք վկայեն, որ մարդկությունն այստեղ է առաջացել:

- Մեր եկվոր հարևաններն իրենց հորինված «պատմագիտական» նյութերով ամեն կերպ փորձում են ապացուցել, որ հայերը եկվոր են տարածաշրջանում: Հակառակն ապացուցելու գործում Ձեր ուսումնասիրություններն ինչ-որ կերպ օգտագործվո՞ւմ են:

- Ադրբեջանում շինծու, մատից ծծած նյութ են ստեղծում և դրա հիման վրա իրենց գաղափարախոսությունն են տարածում: Այդ կեղծիքը հերքելու համար պիտի ունենանք համոզիչ փաստեր: Դրանք կան, անգամ արտասահմանյան գիտնականների կողմից բարձրաձայնված, որպեսզի օբյեկտիվության առումով կասկած չառաջանա: Բայց չեն օգտագործվում: Երկու կողմերն էլ փուչիկներով են աշխատում: Մեր կողմից եղած գիտական փաստերը չեն օգտագործվում, քանի որ կամք ու ցանկություն չկա: Երբ նախագծի շնորհանդեսին համապատասխան պաշտոնյաների հրավիրեցինք, մերժեցին, թե ֆաշիստական գործ եք անում: Բավական է նշել, որ համացանցում նույնը մեր նախաձեռնության մասին ասել էր ադրբեջանցի քաղաքագետը: Զարմանալի համակարծություն:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: