Հայերեն   English   Русский  

​Վերջին 25 տարում առաջին անգամ տեսա, որ ձևավորվել է անկախ երկրի քաղաքացին. Սամվել Շահինյան


  
դիտումներ: 11903

«Անկախությունը կերտողները» շարքի հերթական զրուցակիցը 1-ին գումարման ԳԽ պատգամավոր, Բնության պահպանության և բնական պաշարների հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, Ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի գեոէկոլոգիայի և կենսաանվտանգության ամբիոնի վարիչ, երկրաբան-երկրաֆիզիկոս, քարանձավագետ Սամվել Շահինյանն է:

- 2016-ին նշում ենք Հայաստանի Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և բացթողումներ կնշեք:

- Կարծում եմ, որ մեր կոնկրետ նվաճումը մեկն է` ստեղծել ենք բանակ, հաջողված ևս մեկ կառույց` արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը: Ուրիշ բան վախենում եմ ասել` ստեղծել ենք, թե չէ: Հասարակությունն իր մեջ մեր մշակութային ժառանգության ինչ-որ դրսևորումներ կարողացել է պահել: Օրինակ՝ կարողացանք պահպանել մեր գեղանկարչությունը, ինչ-որ չափով՝ նաև ճարտարապետությունը: Մտահոգություն ունեի, որ կրթության համակարգի փլուզումը կհանգեցնի նրան, որ կկորցնենք մեր կրթական մշակույթը: Բարեբախտաբար, ժողովուրդն ինչ-որ ձևեր գտել է, ու մենք շարունակաբար կարողանում ենք քիչ թվով, բայց կիրթ մարդիկ տալ: Դրա ապացույցն այն է, որ մաթեմատիկայի, ծրագրավորման օլիմպիադաներում Հայաստանն այն 16 երկրներից է, որի 4 անդամներն էլ 3 տարի անընդմեջ մեդալներով են վերադառնում: Ընդ որում, աշխարհի օլիմպիադաների ամենափոքր տարիքի մեդալակրի ռեկորդը պատկանում է եղբորս թոռանը, Չինաստանից արծաթե մեդալով հետ եկավ:

Այս ամենում այնքան չեմ տեսնում պետության ձեռքբերումները, որքան ժողովրդի ձեռքբերումները անկախության պայմաններում:

Բայց մենք տապալել ենք հասարակության միջին խավի ձևավորումը: Եթե ամեն ինչ անում ենք, որ ոչնչացնենք միջին խավը, նշանակում է՝ չզարգացող պետություն ենք: Ժողովուրդն առանձին կարող է զարգանալ, բայց եթե ժողովրդին օգնի պետությունը, ապա ժողովուրդը զարգացման բացասական բազմաթիվ բնազդական դրսևորումներից կխուսափի, ինչպիսիք են ընչաքաղցությունը, գողական ռազբորկաները և այլն:

Տպավորություն չստեղծվի, որ 1500 տարի առաջվա Խորենացու ողբը կրկնում եմ, բայց հիմա էլ նույն խնդիրներն են: Պետությունը լինի, թե չլինի, ժողովուրդը ստեղծագործելու է, այլ բան է, որ հիմա ժողովրդին անկախության պայմաններում ստեղծագործելու հնարավորություն է ընձեռվել: Այս պայմաններում պետությունից պահանջվում է, որ չարգելափակի ժողովրդի զարգացումը, մինչդեռ իր քայլերով արգելափակում է, քանի որ այլ ելք չունի, եթե ուզում է ունենալ մի քանի հարուստներ, որոնց հեշտ է կառավարել:

Բացթողում է նաև իրավական համակարգում օրենքի կիրառման երկակիությունը. մաքսայինին, հարկայինին թույլ են տալիս, որ ժողովրդի արյունը ծծեն, իսկ օլիգարխներից վախենում են վերցնել պետությանը հասանելիք տուրքը. սրանով իսկ ստեղծել են հանցավոր միջավայր:

Մենք չենք կարողանում ստեղծել քաղաքացիական հասարակություն, որն ամենակարևորն է: Եթե միջին խավը ձևավորված լիներ, կմտածեինք քաղաքացիական հասարակություն ստեղծելու մասին: Բայց մենք նույնիսկ քաղաքացի չենք ստեղծել: Փողոցում անընդհատ խոսակցություններ կային` եթե իրենց երեխաները չեն կռվում, իմ երեխան ինչու պիտի կռվի: Բայց երբ օրհասական պահը եկավ՝ ժողովուրդը մի մարդու պես ոտքի կանգնեց: Ես վերջին 25 տարում առաջին անգամ տեսա, որ ձևավորվել է անկախ երկրի քաղաքացին: Եվ ուրախ եմ, իմ ժողովրդի մասին այդքան մեծ կարծիք չունեի, ես նրան գիտեի որպես հոմոսովետիկուս, որն ամենավատ գծերն է ձեռք բերել Սովետական Միության քաղաքացուց:

Իմ սերունդը, անկախ հայացքներից, սովետական սերունդ է: Մեր միջից այդ ախտը պիտի հանեինք: Հիմա այդ ախտը փորձում ենք ինքներս մեր միջից վերացնել: Դրա ապացույցն այն էր, որ իմ տարեկիցները գնացին առաջին գիծ: Ընդ որում, ես դրան դեմ էի: Պատկերացնո՞ւմ եք, ֆիդայիները գնում են բանակ, սարսափում էի, որ կքանդեն բանակը: Մեր ժամանակ ո՞նց էր կռիվը. մենք տղաներով նստում ու վերլուծում էինք` ով կարող է այն դիրքը գրավել, ով պիտի աջից հարձակվի, ով կենտրոնից՝ նոր միայն հրամանատարն իրեն իրավունք էր վերապահում հրամայել: Հիմա պատկերացրեք, այդ մտայնությունը տանել բանակ, որտեղ հրամանատարը պետք է հրաման տա, իսկ զինվորը կատարի: Իհարկե, դա ազգային զարթոնք էր, բայց պրագմատիկ տեսանկյունից խենթություն էր: Մեր բանակը նման պրովոկացիային էլ դիմացավ: Մեր զինվորները հասկացան, որ ծնողներն իրենց սիրում են, իսկ թե ինչպես պետք է կազմակերպել պաշտպանությունը՝ իրենք գիտեին:

- Պարոն Շահինյան, անկախությունը կերտելիս ինչպիսի՞ն էր անկախ Հայաստանի Ձեր տեսլականը:

- Մենք ընդամենն արդարություն էինք ուզում, արդարության մի փոքր մասնիկն այն էր, որ Ղարաբաղը Հայաստանին միացնենք: Մեր մտքով էլ չէր անցնում, որ Սովետի պես հսկային մենք կկործանենք: Մենք գնում էինք վառելու ապագայի պայքարի ջահը, ո՞վ կմտածեր, որ հետո պիտի Արցախն ազատագրենք, անկախանանք:

Ղարաբաղ կոմիտեն գնաց այնպես, ինչպես ժողովրդական պահանջն էր. ձեռքը դրել էր ժողովրդի նյարդի վրա ու առաջ էր տանում ժողովրդի խոսքը. դրանով էր պայմանավորված նրա ամրությունը: Հետո, երբ դարձավ շարժում, էլի շահեկան վիճակում էինք: Բայց երբ դարձավ կուսակցություն, կործանվեց ամեն ինչ, որովհետև իրենք ոչ թե համարժեք պայքար էին մղում՝ ունենալով ամբողջ ժողովրդին կուսակցության մեջ, այլ մի խումբ հավաքվեց և ժողովրդին սկսեց թելադրել մի բան, որը ժողովուրդը չհասկացավ:

88-ին անկախության մասին դեռ չէինք մտածում, բայց առաջինը ես սկսեցի ստեղծել զինված ջոկատներ, որովհետև գիտեի, որ նման շարժման որևէ փուլում մեզ մորթելու են, պիտի պատրաստ լինենք, և սկսեցինք զենք ներկրել Հայաստան: Բնակավայրերում զինված ջոկատներ էին ստեղծվում, լուռ համաձայնությամբ գաղտնի ընկերակցություն էր ստեղծվել, որոնց միավորելու անհրաժեշտություն կար: Այդ ժամանակ Գևորգ Բաղդասարյանը հորինեց «Երկրապահ կամավորական» անվանումը, ես ստանձնեցի նախագահ-համակարգողի դերը և սկսեցի հավաքել խմբերը: 89-ին սկսվեցին համահավաքներ կազմակերպվել, և 89-ի վերջում Երկրապահն արդեն դե ֆակտո կար: Միայն 91-ին եղավ 1-ին համաժողովը, որտեղ 2000-ից ավելի մարդ էր հավաքվել: Բայց նախապատմությունը կար չէ՞, որ այդքան մարդ էր հավաքվել:

Դեռ 91-ին՝ «Կոլցոյի» ժամանակ ասում էի, որ բանակ է պետք, միայն ֆիդայիներով ոչինչ անել չես կարող: Բանակն արդեն ցուցանում է կազմակերպված հասարակություն, որը ունակ է պետություն ստեղծել:

Հարցնում եք, թե ինչ պետություն էի երազում... Ես ուզում էի ընդամենը բանակ: Նույն վիճակում էինք, ինչ Նժդեհը, որը Լեռնահայաստանում ուներ պետության բոլոր ատրիբուտները և ասում էր` ինձ 1000 ուսյալ մարդ տվեք, որպեսզի կարողանամ Հայաստան ստեղծել: Մենք ունեինք այդ 1000 ուսյալը, բայց ավելի անձնական, անկախության ձգտող տղերք էին կռվողները: Դա էր, խենթերով պիտի սարքեինք պետությունը, որոնց հետագայում չէր կարելի թույլ տալ մտնել կառավարման համակարգ, բայց նաև չէր կարելի ճիճվին թույլ տալ: Այնինչ, պարզվեց, որ մտան մեր ագրեսիվները և ճիճուները: Եվ ի՞նչ, ստացվեց ճիճու-ագրեսիվական, ռազմաֆեոդալական ինչ-որ բռնատիրություն, որն օրենքը դնում էր ու խախտում: Նույնը Լևոն Տեր-Պետրոսյանը 1995-ին ցույց տվեց ժողովրդին, թե ինչպես կարելի է վերածվել հանցագործի: Կեղծեց ամբողջ ընտրությունները, և ստեղծվեց կեղծիքների շղթան, մինդեռ այսօր կանգնել ու դեմոկրատիայից է խոսում:

Չէ՞ որ մենք ազնիվ էինք, ֆիդայինի ամենակարևոր հատկանիշը ազնվությունն էր: Շատ կարճ ժամանակում այդ ազնիվ տղաները վերածվեցին գայլերի: Բանը հասավ նրան, որ տղաներից մեկը հայտարարեց՝ մենք ենք ազատագրողը, ուրեմն սաղ մերն է: Մենք գնացել էինք, որ ջահակիր դառնանք, այրվենք, որ ճանապարհ բացենք, բայց ճիճվի հետ խորհրդակցելուց հետո պարզվեց, որ սաղ մերն է, և կարող ենք դառնալ հանցագործ: Բարձր թռիչքից մինչև սողալը մի քայլ է:

Նշեմ նաև, որ ողջ կյանքումս աշխատել եմ լիբերալ-դեմոկրատական, բայց միևնույն ժամանակ մինչև ուղնուծուծը ազգային Հայաստան ունենալու ուղղությամբ, որը հանդուրժող է, հարևանների հետ խնդիրներ չունի, բայց միևնույն ժամանակ պատրաստ է տրորել օձի գլուխը:

- Անկախության տարիների թերացումներն ու առկա վիճակը գնահատելիս երբեմն ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Ձեր կարծիքն այս առումով ինչպիսի՞ն է: Մենք իսկապե՞ս պատրաստ չէինք:

- Այդպիսի բան չկա, մարդն ի ծնե ազատ է, անգամ ամենադոգմատիկ կառույցներն ընդունում են, որ Աստված մարդուն ազատ է ստեղծել: Մենք միշտ պատրաստ ենք, ուղղակի իրավիճակի և սեփական ընչաքաղցության խնդիրն էր: Ագահները շատ էին, սովետական մարդիկ շատ էին: Նույն տղաները, որ սովետական տարիներին պայքարում էին Խորհրդային Միության արարքների դեմ, շարունակեցին պայքարել սրանց արարքների դեմ, որովհետև դրանք էլ էին բնութագրական Խորհրդային Միությանը: Ոչ մի նախագահ չէր լսում ավելի ստորադաս մակարդակում կանգնած մարդու կամ խմբերի, հասարակության կարծիքը, արդյունքում ունեցանք ահռելի արտագաղթ: Մարդիկ գնում էին ոչ թե սովին, այլ անօրինականությանը չդիմանալու պատճառով:

-Ո՞րն եք համարում պետականաշինության ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

-Ուրիշին լսելը և անձերի մեծամտությունը: Բազմիցս անկախության հասել ենք ու միշտ նույն սխալներն ենք արել:

- Ո՞րն եք համարում ներկայում ՀՀ առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Օրենքի գերակայությունը և մարդու գերազանցությունը: Ես ուզում եմ, որ օրենքը գերակայի մարդու գերազանցության սկզբունքներով և երկակի ստանդարտներ չլինեն, այդ դեպքում մենք մեծ հաջողության կհասնենք: Կարևոր չէ՝ սահմանադրությունը լավն է, թե վատը: Հենց մարդիկ հավատան, որ մեր երկրում օրենքը գործում է այնպես, ինչպես գրված է՝ մեծ ներգաղթ կլինի: Մեր հիմնական խնդիրը սա է:

- Պարոն Շահինյան, քառօրյա պատերազմը թերևս մեր պետականության ամենամեծ փորձությունն էր 1994-ից հետո: Ինչպե՞ս հաղթահարեցինք այդ փորձությունը: Ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք ու հետագայում ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Համոզված էի, որ բանակաշինությունը մեզ մոտ գերազանց է գնացել, կեցցե մեր հրամանատարական կազմը, շարքային զինվորը, ենթասպաները, սպաները, բոլորն իրենց տեղում են, ու կեցցեն տղաները, որ սկսեցին բանակը կառուցել, որովհետև սա իրենց ճիշտ դրած քարի վրա կառուցված շենքն է, այդ թվում Վազգենը Մանուկյանը, Վազգեն Սարգսյանը, Կոմանդոսը, Սամվել Բաբայանը, Ֆելիքս Ղազարյանը և այլք:

Այս ամենից մի դաս պիտի քաղենք` մեր ժողովրդին պիտի ավելի շատ հավատանք: Ես արդեն չէի հավատում, որովհետև ժողովուրդը սիրում էր գնալ ընտրակեղծիքների, հետո բողոքել, թե մենք այս նախագահին չենք ընտրել: 95 թվի օրինակը բերեցի, գիտե՞ք, որ մի օրում ազգի սերուցքը` մոտ 40 հազար մարդ, դարձավ հանցագործ: 40 հազարից ավելի հանցագործ ինտելիգենտ ունեինք Հայաստանում: Այդպիսին էր սովետական մարդը, իսկ հետևանքն այն է, որից 25 տարի ուշքի չենք գալիս: Իսկ այս քառօրյա պատերազմում պարզվեց, որ ժողովրդի մեջ լիքը մաքուր և գնահատելի բան կա:

- Ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան: Ի՞նչ քայլեր են պետք դրան հասնելու համար:

- Լուսավոր: Մենք հավերժական ազգ ենք, կարևոր չէ՝ Հայաստանի պետականությունը մեզանից մասամբ կամ ամբողջական կխլեն, թե չէ: Կարևորը լեզուն, մշակութային արժեքները և միշտ հաղթական ժողովուրդ լինելու գաղափարը վառ պահելն է:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: