Հայերեն   English   Русский  

​Եթե կոռուպցիայից չազատվենք, բնական է՝ առաջխաղացում չենք ունենա. Կիմ Բալայան


  
դիտումներ: 5393

«Անկախությունը կերտողները» շարքի զրուցակիցը 1-ին գումարման ԳԽ պատգամավոր, իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, Գերագույն խորհրդի նախագահության անդամ, 2-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր, այժմ Սահմանադրական դատարանի անդամ Կիմ Բալայանն է:

-Պարոն Բալայան, այս տարի նշում ենք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Հետաքրքիր է Ձեր կարծիքն իմանալ` այս տարիների ընթացքում մեր պետությունն ի՞նչ ձեռքբերումներ ու բացթողումներ է ունեցել:

- Իհարկե, անկախությունից ավելի մեծ ձեռքբերում հնարավոր չէ պատկերացնել, որովհետև, ինչպես հռչակագրում ենք նշել, մեր նախնիների իղձն է եղել անկախ պետականության հաստատումը: Սակայն ասել, որ ամեն ինչ նախապատրաստվում էր և գիտակցաբար գնացինք դեպի անկախություն, այնքան էլ ճիշտ չի լինի: Ինչո՞ւ: Որովհետև մենք կանգնած էինք Սովետական Միության փլուզման եզրին, և այստեղ շահերի զուգադիպություն տեղի ունեցավ. մեր պատմական իղձը և Խորհրդային Միության փլուզումը տարան անկախության:

Շարժումը սկսվեց, իհարկե, Լեռնային Ղարաբաղի անկախության համար: Բավականին ռոմանտիկ ժամանակաշրջան էր, երբ կարգախոսներ կային` «Պարտիա, Լենին, Գորբաչով»: Հիմա, երբ հետադարձ հայացք ենք ձգում, ստացվում է, որ հայ ժողովրդի նկատմամբ Լենինի պես դահիճի կարգախոսներով ուզում էինք արդարության հասնել: Ոչ մեկին պետք չէ մեղադրել, որովհետև չկար այն բազան, որի հիման վրա կարողանայինք ճիշտ լուծումներ տալ: Շատ-շատ հարցեր են եղել, որոնց պահի ազդեցության տակ են լուծումներ տրվել: Իրոք, նոր պետություն կառուցելը ծանրագույն խնդիր է: Ես, օրինակ, այն ժամանակ եղել եմ իրավական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ, օրեր են եղել, երբ մինչև գիշերվա ժամը 4-5-ը աշխատել ենք, որ հասցնենք առավոտյան նստաշրջանին օրենքի նախագիծ ներկայացնել:

Մի քանի ակտիվիստներով օրենսդրական դաշտի վերանայում էինք անում, ահագին խնդիրներ լուծեցինք, սահմանադրության մեջ ամրագրեցինք, որ ՀԽՍՀ տարածքում գործում են ԽՍՀՄ այն օրենքները, որոնք վավերացվում են ՀԽՍՀ գերագույն խորհրդի կողմից: Այսինքն՝ ազգային օրենսդրություն ստեղծելու հիմքը դրվել էր, բայց մինչև այդ ամեն ինչ ԽՍՀՄ-ից նույնությամբ պատճենահանում էինք: Այս տեսանկյունից բավականին բարդ էր:

Ասել, որ այն իղձերը, ցանկությունները, որ ունեինք, այսօր իրագործվել են, դժբախտաբար չենք կարող, բայց բարեբախտաբար դա միայն մեզ մոտ չէ: Ցանկացած երկիր, որտեղ հեղափոխություն է տեղի ունենում, ինչ-որ շրջանում հետընթաց է լինում: Այս առումով, կարծում եմ, մեծահոգաբար պետք է նայենք այն սխալներին, որոնք այսօր կան: Չեմ ասում այնքան մեծահոգաբար, որ թալանչիներին, պետական բյուջեն մսխողներին հանդուրժենք: Ոչ: Մենք պետք է հստակ գնանք իրավական ճանապարհով՝ այլ ճանապարհ մեզ տրված չէ:

Իսկ բացթողումներ, նայած թե ինչ տեսանկյունից նայենք: Օրինակ՝ 1993-94 թվականներին, երբ Շեվարդնաձեն Վրաստանի նախագահն էր, դիմեց Հայաստանին, Ադրբեջանին և Ռուսաստանին, որպեսզի զորքեր տրամադրեն երկաթգիծը պաշտպանելու համար: Եվ Ռուսաստանից հատուկ էմիսարներ եկան Հայաստան: Ըստ այն ժամանակվա գործող սահմանադրության` Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝ որպես երկրի նախագահ, այլ երկիր զորք ուղարկելու համար պետք է թույլտվություն ստանար Գերագույն խորհրդից: Բայց նա դիմեց խորհրդարանին միայն խորհրդատվություն ստանալու համար, մինչդեռ իրավական առումով պետք է պաշտոնապես դիմեր: Բազմաթիվ քննարկումներ եղան: Երբ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը համոզվեց, որ խորհրդարանի մեծամասնությունը կողմնակից է զորք ուղարկելուն, այլևս չմտավ խորհրդարան: Դա ես համարում եմ կոպտագույն սխալ: Ինչո՞ւ: Շատ լավ հիշում եմ Ռուսաստանի ՊՆ-ի առաջին տեղակալ Գրոմովի խոսքերը: Ասաց. «Մեզ ձեր զինված օգնությունը պետք չէ, մեզ պետք է, որ ձերոնք գնան հասնեն Ջավախք, ու Ջավախքն իրեն հայտարարի ինքնավար հանրապետություն Վրաստանի կազմում: Տարածքային փոփոխություն չենք ուզում, բայց ուզում ենք, որ Վրաստանը դառնա ֆեդերատիվ պետություն»: Եկեք գնահատենք, սա բացթողո՞ւմ էր, թե՞ ոչ:

Երբ 1988-ին Նախիջևանի անունը տալիս էին հրապարակում, ասում էի՝ Ղարաբաղի հարցը լուծեցի՞նք, որ հիմա էլ անցնում եք Նախիջևանին: Բայց հիմա հետին թվով նայելիս հասկանում եմ, որ ապագաղութացման շրջան էր, ամեն հարց էլ կարելի էր բարձրացնել ու լուծում ստանալ:

Կամ, երբ Քարվաճառն ազատագրեցինք, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը մեծ ճնշում էր գործադրում, որպեսզի հետ վերադարձնենք: Ես, որպես ոչ կողմնակից, ԳԽ նախագահության նիստում առաջարկեցի, որ նախագահությունը հանձնաժողով կազմի, գնանք տեղում ուսումնասիրենք խնդիրը: Եվ փոխնախագահ Արա Սահակյանի ղեկավարությամբ 94-ի ամռանը գնացինք Ղարաբաղ: Շատ լավ հիշում եմ Արա Սահակյանի հարցը Նորայր Դանիելյանին, որը Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի հրամանատարն էր և նոր էր Ղարաբաղի ԳԽ պատգամավոր դարձել: Ասաց. «Պարոն Դանիելյան, եթե հիմա մեր Գերագույն խորհուրդը ստիպված լինի որոշում կայացնել, որ Քարվաճառը պետք է հանձնվի, Դուք՝ որպես Ղարաբաղի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր և որպես հրամանատար, ի՞նչ կանեք»: Ասաց. «Պարոն Սահակյան, որպես պատգամավոր՝ ամեն ինչ կանեմ, որ մեր խորհրդարանը նման որոշում չընդունի, իսկ որպես հրամանատար, եթե նման հրաման ստանամ, նույն պահին կհայտարարեմ, որ դասալիք եմ ու զենքը ձեռքիս կբարձրանամ Օմար` Քարվաճառը պաշտպանելու: Համոզված եմ, որ զորքի 95 տոկոսը կգա իմ հետևից: Մենք չենք ազատագրել, որ թալանենք ու հետ տանք, ազատագրել ենք՝ մեր ժողովրդի կյանքը փրկելու համար»:

Ես համարում եմ ձեռքբերում, որ կարողացանք պահել Քարվաճառը: Բայց նաև այդ ժամանակ մի գաղտնի գրություն գրեցինք կառավարությանը, որով խորհուրդ էինք տալիս, որ բոլոր շինությունները, որոնք բնակեցման ենթակա են, քանդվեն, որովհետև այն ժամանակ այլ իրադրություն էր: Եթե ադրբեջանցին տեսնում էր, որ իր տունը կանգուն է, հետ գալու համար դա նպաստավոր պայման էր: Այն ժամանակվա համար դա ճիշտ էր: Բայց հիմա էլ մտածում ենք` ավելի լա՞վ չէր դա մենք բնակեցնեինք: Բարդ շրջան էր:

- Ասացիք, որ պետության վերաբերյալ այն ժամանակվա ցանկությունները դեռևս չեն իրագործվել: Անկախությունը կերտելիս ինչպիսի՞ն էր անկախ Հայաստանի Ձեր տեսլականը:

- Ես համոզված եմ, որ 90 տոկոսը տեսնում էր բարգավաճ և ժողովրդավարական երկիր, որից շատ հեռու ենք այսօր: Բայց, նորից եմ կրկնում, ցավագին էլ չպետք է տանենք, որովհետև հետխորհրդային որևէ երկրում շատ ավելի բարեկեցիկ վիճակ չէ, քան մեզ մոտ:

Թող ինձ չմեղադրեն ազգայնամոլության մեջ, բայց ես համոզված եմ, որ հայ ժողովուրդը շատ ավելի մեծ հնարավորություն ուներ արագ դուրս գալու այս վիճակից, քան մյուս բոլոր ազգերը: Ցավն էլ հենց այն է, որ բոլոր հնարավորություններն ունեինք: Եթե ժողովուրդը կարողանար ընտրել իշխանություններ, որոնց մեջ թալանչիներ չլինեին՝ մեր վիճակը շատ ավելի լավ կլիներ: Բայց ունենք այն, ինչ ունենք: Եվ հիմքը գալիս է նրանից, որ ազատ, ժողովրդավարական ընտրությունները չկարողացանք պահպանել, 95 թվականից կեղծիքները սկսվեցին:

- Անկախության տարիների բացթողումները մեկնաբանելիս երբեմն ասվում է, որ հայությունը 1991-ին պատրաստ չէր անկախության: Ըստ Ձեզ` մենք որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախությանը:

- Ոչ մեկս իրական պետականաշինության փորձ չունեինք: Ես, օրինակ` համալսարանում որպես առանձին առարկա անցել եմ «պետական շինարարություն», բայց դա վերաբերում էր ԽՍՀՄ-ի շինարարությանը, ոչ թե անկախ պետության: Այս տեսակետից դժվար էր, փորձ չկար, դրա համար գիշեր-ցերեկ էինք աշխատում, որ կարողանայինք գոնե իրավական մակարդակում մեր անկախությունը ապահովել: Պատրաստ չէինք, բայց փառք Աստծո, իրավիճակից ավելի պատվով դուրս եկանք: Պատկերացրեք այդ ժամանակաշրջանը` երկրաշարժ, փլուզված տնտեսություն, ղարաբաղյան պատերազմ:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության 25 տարիներին թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Ամենամեծ սխալը համարում եմ այն, որ 94-ի զինադադարից հետո պայմանագրի մեջ ո՛չ ժամկետ դրվեց ղարաբաղյան խնդրի լուծման համար, ո՛չ էլ համաչափ քայլեր արվեցին Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչելու համար: Որպես մասնակից կարող եմ ասել, որ այն ժամանակ մեզ համար խնդիր չէր, եթե մեր զորքերին հրամանով չկանգնեցնեին Միրբաշիրի մոտ, մինչև Կիրովաբադ ազատ, համարյա առանց կրակոցների կարող էինք հասնել և Քուռ գետով սահման գծել: Բայց իշխանությունները թույլ չտվեցին առաջ գնալ և հետագայում էլ դիվանագիտորեն չկարողացան ամրագրել այդ հաղթանակը: Եվ այսօր ստացվում է, որ Ադրբեջանի հետ որպես հավասար կողմ նստում ենք բանակցության:

Ղարաբաղն այսօր պետք է Հայաստանի ծաղկուն մարզերից մեկը լիներ: Ի վերջո, վերամիավորվել էր Հայաստանի հետ, ԼՂ տարածքից ընտրվել էին ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավորներ, որոնք կային մինչև 95 թիվը, ինչո՞ւ փոխվեց այդ կարգը, և Ղարաբաղն անկախություն հռչակեց: Ի՞նչ տվեց դա մեզ դիվանագիտական բնագավառում: Ասում էին դիվանագիտություն է, որ Ղարաբաղը որպես անկախ միավոր հանդես գա: Բայց արդյունքը եղավ այն, որ այսօր Ղարաբաղը բանակցային լուրջ գործընկեր չէ, Ադրբեջանը Ղարաբաղի հետ չի բանակցում և Ղարաբաղը մնում է չճանաչված հանրապետություն: Այն ժամանակ գոնե մեր կողմից ճանաչված մարզ էր:

- Իսկ ո՞րն եք համարում ներկայում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Ամենամեծ մարտահրավերը համարում եմ կոռուպցիան: Եթե կոռուպցիայից չազատվենք, բնական է, առաջխաղացում չենք ունենա: Ես համարում եմ դա համազգային չարիք և համոզված եմ` եթե կարողանանք հաջողությամբ պայքարել այդ չարիքի դեմ, մեր հասարակության զարգացման համար ավելի մեծ հնարավորություններ կընձեռվեն:

- Պարոն Բալայան, ապրիլյան պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր պետության համար: Ձեր գնահատմամբ` ինչպե՞ս հաղթահարեցինք փորձությունը, ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք ու ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Իրոք, մեծ փորձություն էր, և ներկա սերունդն ապացուցեց, որ արժանի հետնորդ է: Մեր ժողովրդի մեջ մի տրադիցիա կա, որ երեխան պետք է ծնողից անցնի ամեն ինչով: Իրոք այս սերունդը ցույց տվեց, որ անցել է մեզ:

Ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք: Ինձ թվում է` դա լուրջ մասնագիտական հարց է, որը պետք է գլխավոր հրամանատարը, զինվորականները և կառավարությունը որոշեն: Քանի որ այսօր ՍԴ դատավոր եմ, քաղաքականությամբ զբաղվելու իրավունք չունեմ, հետևաբար այս տեսակետից իմ անձնական մտորումներն էլ չեմ ուզում ներկայացնել: Բայց որ նույն վիճակը չի կարող լինել և եթե լինի, հասարակությունը չի հանդուրժի, իրողություն է:

Ամենալավ երաշխիքը, որ պատերազմ չլինի, հզոր բանակ ունենալն է: Մեր բանակը համեմատության մեջ լավագույններից մեկն է, բայց ավելի ուժեղ պետք է լինենք ու մեր սպառազինությունը պետք է մեր ոգուն համապատասխանի:

- Իսկ Հայաստանի ապագան ինչպիսի՞ն եք պատկերացնում:

- Հայաստանի ապագան պայծառ եմ պատկերացնում, դրանում կասկած չունեմ: Երբ ադրբեջանցիները յուրացնում են մեր ազգային արժեքները, զարմանում ենք, ջղայնանում: Ախր այդ քոչվոր ցեղն ի՞նչ անի, պատմություն չեն ունեցել, ոչինչ չեն ունեցել, առաջին անգամ 1918-ին են պետություն դարձել, և ստի վրա հիմնված քաղաքականություն պիտի վարեն:

Մենք համաշխարհային քաղաքակրթության հիմնադիրներից ենք: Մեր քայլերը պետք է առաջանցիկ լինեն, որպեսզի ոչ թե նրանց պատասխանենք, այլ նրանք մեր հետևից գան: Նույնը և ապրիլյան դեպքերի առումով: Ինչո՞ւ պետք է նրանք համարձակվեին նման քայլի դիմել: Ուրեմն՝ ինչ-որ բացթողում ենք ունեցել:

Տեսեք, Ասորեստանի նման հզոր պետությունն այսօր համայնք չունի, հայ ժողովուրդն այսօր դե ֆակտո երկու պետականություն ունի: Բայց նաև փաստ է, որ սա կենսական տարածք չէ մեզ համար: Բնական սահմանը, կարծում եմ, Քուռ գետն է:

Ի՞նչ է, պիտի համակերպվե՞նք Ցեղասպանության ու դրա հետևանքների հետ: Չենք կարող: Եթե այդպես մտածենք, ուրեմն մեր ազգային ինքնությունը կկորցնենք: Այս տեսակետից համոզված եմ, որ նոր սերունդը շատ ավելի լավն է, քան մենք ենք եղել: Ուստի կարծում եմ, որ ապագան իրոք լավն է լինելու: Պարզապես չպիտի հասնի այնպիսի վիճակի, ոնց որ դահիճ Լենինն էր ասում՝ «Հեղափոխություն ե՞րբ է տեղի ունենում, երբ վերևները չեն կարողանում կառավարել նոր ձևով, ժողովուրդն էլ չի կարողանում հանդուրժել նախկին կառավարումը»:

Քառօրյա պատերազմն ազդակ էր, որ դրական էներգիայով կարողանանք շտկել մեր սխալները և, ինչո՞ւ չէ, նաև մեր ռազմավարական ծրագրերում փոփոխություններ կատարել:

Կարծում եմ` այդ ամենը տեղի կունենա, որովհետև ես վստահ եմ մեր ազգային ներուժի վրա:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: