Հայերեն   English   Русский  

​Պետք է գործի օրենքի ուժը, ոչ թե ուժի օրենքը. Մելս Սահակյան


  
դիտումներ: 16991

«Անկախությունը կերտողները» շարքի զրուցակիցը ՀՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, տնտեսության զարգացման ենթահանձնաժողովի նախագահ, պրոֆեսոր, ԵՊՀ դասախոս Մելս Սահակյանն է:

- Պարո՛ն Սահակյան, այս տարի նշում ենք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և բացթողումներ կնշեք:

- Մենք, բնականաբար, ունենք և՛ ձեռքբերումներ, և՛ բացթողումներ: Ձեռքբերումը մեր պետությունն է, որ ստեղծել ենք` իր բոլոր դրական և բացասական դրսևորումներով: Անկախության գաղափարն է, որ ոգևորեց մեզ 90-ականների սկզբին, և հուսամ` մինչ օրս էլ ոգևորում է և անմահ է: Սեփական պետություն ունենալը հիմնական ձեռքբերումն է: Բացթողումները բոլորս գիտենք: Առաջնայինը առօրյայում, կենցաղում և այլ բնագավառներում ստեղծված անարդարությունն է, որին մենք կարծես թե սովոր չենք: Անընդհատ ասում են` այս կամ այն օրենքը չի կատարվում, այսինքն՝ ունենք օրենքի կարգապահության խնդիր: Երբ 90-ին պատգամավոր էի ընտրվում, իմ թռուցիկի վրա գրված էր՝ «Պետք է իշխի օրենքի ուժը, ոչ թե ուժի օրենքը»: Բայց ուժի օրենքը կարծես թե գերակայեց, դա մեր ամենամեծ բացթողումն է:

- Անկախության համար պայքարելիս ինչպիսի՞ն էիք տեսնում անկախ Հայաստանի ապագան, ինչպիսի՞ Հայաստանի համար էիք պայքարում:

- Շատ լավ հարց է: Մենք միամիտ էինք, ես կասեի` միամիտ հեղափոխականներ, եթե հեղափոխական բառը կարելի է օգտագործել, միամիտ մտավորականներ, միամիտ պետություն կերտողներ: Մեզ թվում էր, թե մեզնից հետո կգա այնպիսի մի սերունդ, որը մեր բացթողումները կշտկի, բայց պարզվեց, որ լրիվ հակառակը եղավ: Եկավ մի սերունդ, որի մեջ ստրուկի մտածելակերպը գերիշխում էր և կարծես թե գերիշխում է մինչև հիմա: Մենք չէինք պատկերացնում, որ նման բան կարող է լինել: Սովետական կարգերում այլակարծությունն արգելված էր: Մեզ թվում էր՝ եթե այլակարծություն լինի, կհանգեցնի նրան, որ մարդիկ կկարողանան օրենքի սահմաններում պատշաճ ձևով իրենց պահել: Մենք միամիտ էինք ու հավատում էինք դրան, բայց պարզվեց, որ դրա համար ժամանակ է պետք:

Մենք ձգտում էինք ունենալ երկիր, որտեղ քաղաքացիները հետևում են օրենքի տառին և պետության տերն են իրենց զգում: Պետությունը հենց ժողովուրդն է, մինչդեռ մեզ մոտ հաճախ շփոթում են իշխանության հետ, հաճախ իշխանավորներն էլ պետության անունից են խոսում, բայց պետք է խոսեն իշխանության անունից: Իհարկե, ընտրյալ մարմինն իրավունք ունի խոսելու ժողովրդի անունից, բայց չինովնիկները պետք է խոսեն իշխանության անունից:

Այդ տեսանկյունից խեղաթյուրումներ կան, դեռ ամեն ինչ իր տեղում չէ:

Պատահական չասացի որ միամիտ էինք: Ո՞նց կարելի է 25-30 տարվա ընթացքում կերտել Ֆրանսիայի կամ ԱՄՆ-ի նման պետություն: Անհնարին է: Իհարկե, մեր ժողովուրդը կրթված է համարվում, ունի 5 հազար տարվա պատմություն, բայց դա բավարար չէ: Փողոցով քայլեք. աղբ կա՞, այո: Մեր ազատ, անկախ պետության փողոցն ինչո՞ւ պետք է աղբանոց լինի: Տանտիրուհիները բնակարաններն, այսպես ասած, լպստում են, որ մաքուր լինի, բայց միջանցքում արդեն և՛ ծխախոտ, և՛ տուփ է գցած: Երբ դա վերանա, երբ քաղաքացին իրեն զգա երկրի տերը և փողոցում իրեն պահի այնպես, ինչպես տանը՝ մենք կհասնենք մեր երազանքներին:

- Անկախության տարիների բացթողումները մեկնաբանելիս երբեմն ասվում է, որ հայությունը 1991-ին պարզապես պատրաստ չէր անկախությանը: Ձեր գնահատմամբ` այն ժամանակ որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախության:

- Իհարկե, իրավացի են, մենք պատրաստ չէինք անկախության մի քանի առումներով: Երբ Ֆրանսիան Ալժիրին անկախություն պետք է տար, 20 տարի ժամանակ տվեց պատրաստվելու համար: Գորբաչովի սխալը երևի դա էր, որ չհասկացավ` միութենական հանրապետություններին անկախանալու համար ժամանակ է պետք: Ղազախստանում 25 տարի է՝ Նազարբաևն է իշխում, նույնը և Բելառուսում: Դրանից է, որ պատրաստ չէինք անկախության: Հայաստանում էլ նույնը եղավ: Մենք չունեինք պետականամետ մտածելակերպ, մշակույթ, երազանքների մեջ էինք, ամեն մեկն իր երազանքն ուներ, և արդյունքը եղավ այն, ինչ ստացվեց:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Չէի ասի, որ սխալ է արվել, սա էվոլյուցիա է: Ստրուկը, երբ տեր է դառնում, բոլորին վերաբերվում է որպես նախկին ստրուկի. դա ժամանակի բուժելու հարց է: Մեր երիտասարդությունը, օրինակ, վերջին տարիներին ցույց է տալիս՝ նոր, քաղաքակիրթ սերունդ է բարձրանում, որը ամեն ինչ կշտկի:

Պետականաշինության մակարդակով մենք ունենք նախարարներ, որոնք իրենց ոլորտում պետականաշինությամբ են զբաղվում: Հարց է` ո՞վ է դառնում նախարար, ո՞վ է դառնում վարչապետ, չէ՞ որ վարչապետն է ղեկավարում ողջ կառավարությունը: Այդ իմաստով մեր վերջին վարչապետը ամենահաջողն է, քանի որ և՛ լավ կրթություն ունի, և՛ հասկանում է շուկան, և՛ ասածների մեջ հակասություն չկա, նա լի է ցանկությամբ, որ պետականաշինությունը լինի ճիշտ մակարդակի վրա, այսինքն՝ օրենքը կատարվի: Մեր պետականաշինության հիմնական ձախողումներից մեկն այն է, որ օրենքները չկատարվեցին: Այսինքն՝ այն մարմինները, որոնք պետք է հետևեին օրենքի կատարմանը և իրենք էլ կատարեին դրանք, չէին կատարում:

- Իսկ ներկայում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը ո՞րն եք համարում:

- Արտագաղթը, որովհետև դա թուլացնում է մեզ, արտաքին աշխարհի հետ կապված հարցերում լինում ենք տկար, տնտեսությունը, բնականաբար, ցանկալի տեմպերով չի կարող զարգանալ, որովհետև աշխատուժ չկա:

Մյուս մարտահրավերը մեր տնտեսության մրցակցային չլինելն է: Տնտեսության մեջ մրցակցության գաղափարը կորել է, իսկ դա նշանակում է, որ մարդիկ չեն կարող իրենց դրսևորել, իրենց ցանկություններն իրականացնել տնտեսության բնագավառում, նրանք կաշկանդված են:

Եթե աշխատատեղեր լինեն և մարդիկ ունենան արժանապատիվ աշխատավարձ, չեմ կարծում, որ արտագաղթեն:

- Մի հարց էլ ապրիլյան պատերազմի մասին. քառօրյա պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր պետության համար: Ձեր գնահատմամբ` ինչպե՞ս այն հաղթահարեցինք, ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք և ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Ոգևորությամբ, ժողովրդի ոգևորությամբ ու կամքով: Այն, ինչ կատարվեց ճակատում, թերությունները, որոնց մասին լսել ենք, մեր ամբողջ տնտեսության մեջ առկա իրականության արտացոլումն էին, այն, ինչ կատարվում է հասարակությունում, կատարվում է նաև բանակում: Բանակը հասարակության հայելին է: Մեր հիմնական թերություններից մեկն էլ դա է: Եթե հասարակությունը համակերպվում է իրավիճակին, ապա համակերպվում է նաև այն բանի հետ, թե բանակում ինչ է կատարվում:

Իսկ դասերը նորից նույնն են: Բոլոր դասերը վարչապետն ասաց, ինչ ասել է՝ պետք է իրականացնի: Վերջ: Քայլերն էլ, անշուշտ, դրանցից են բխում: Չեմ ուզում կրկնել: Միայն մի մեկնաբանության կանդրադառնամ. քաղաքական մեկնաբաններից մեկն ասում էր՝ չի հասկանում, թե ինչպես վարչապետը կարող է ասել, որ անձամբ կզբաղվի: Ասում եմ` եթե իրավիճակն այնպիսին է, որ վարչապետը ստիպված է նման բան ասել, իսկ նա միամիտ մարդ չէ, նշանակում է, որ իրավիճակի գնահատականն է այդպիսին: Ինչո՞ւ է ասում` ժողովուրդ, դիմեք ինձ, որովհետև այն մարդիկ, որոնք պետք է զբաղվեին այդ հարցերի լուծմամբ, կասկածի տակ են, չեն կատարում իրենց պարտականություններն այնպես, ինչպես պահանջում է օրենքը:

Օրենքը բոլորի համար հավասար պետք է լինի. եթե հավասար չէ, ապա դա արդեն ձախողում է մեր պետականության համար:

- Եվ վերջին հարցը. ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան:

- Եթե այս թերությունները վերացնենք, այսինքն` օրինապաշտության պակաս չունենանք, պաշտոնյաներն իրենց զգան ոչ թե տեր, այլ ծառայող, այդ ժամանակ Հայաստանը կլինի փայլուն երկիր, Իսրայելից էլ լավը:

Երբ Դը Գոլը եկավ իշխանության, հարց դրեց, որ 15 տարի հետո միջին ֆրանսիացին պետք է ապրի այնպես, ինչպես ապրում է միջին ամերիկացին: Եվ դա նրանք կատարեցին. նպատակը դրեցին և հասան դրան: Մենք էլ նույնը պետք է անենք. նպատակ սահմանենք, թե ինչպիսին ենք ուզում, որ Հայաստանը լինի և հասնենք դրան: Մեր ժողովուրդը ունակ է դրան:

Նորից եմ ասում` օրենքի ուժը պետք է գործի, ոչ թե ուժի օրենքը: Երբ այդպես լինի՝ Հայաստանը կդառնա դրախտավայր: Մեր ժողովուրդը խելոք ու ստեղծագործ ժողովուրդ է, պետք է միայն պայմաններ ստեղծել: Դա էլ պետք է անեն իշխանությունները, որոնք ընտրվում են ժողովրդի կողմից:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: