Հայերեն   English   Русский  

​Էլ տեղ չկա ընկնելու, պոտենցիալ փոսում ենք և այստեղից կարող ենք միայն վերելք ունենալ. Տիգրան Կյուրեղյան


  
դիտումներ: 17255

«Անկախությունը կերտողները» շարքի զրուցակիցը ՀՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Տիգրան Կյուրեղյանն է:

- Պարո՛ն Կյուրեղյան, այս տարի նշում ենք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և ի՞նչ բացթողումներ կնշեք:

- Ձեռքբերումը հենց անկախությունն է, բացթողումներն էլ լիքն են: Ըստ էության, մենք անկախության արժեքը չէինք հասկանում և մսխեցինք այն:

Ձեռքբերումն առաջին հերթին Արցախն է: Անկախության մեր ճանապարհն անցնում էր Արցախով: Արցախյան պատերազմում, կարելի է ասել, միջանկյալ հաղթանակ տարանք: Պատերազմը հիմա էլ շարունակվում է, երբեք չի դադարել և կդադարի միայն Ադրբեջանի և Թուրքիայի կործանման դեպքում. մյուս բոլոր սցենարներում պատերազմը կա:

Մնացած ամեն ինչը բացթողում է: Մենք առաջին հերթին չկարողացանք ստեղծել հասարակության ներդաշնակ մոդել: Մեզ մոտ իշխող ուժը` տվյալ պահին երկրի ղեկին գտնվող մասսան, երևակայում է, որ ինքը տերն է ամեն ինչի. ֆեոդալական մտածելակերպ ունեցող մարդիկ են, որոնք ոչ թե օրենքներն են գործադրում, այլ իրենց կամայականությունները: Դա հետևանք է այն բանի, որ կառավարման նախագահական մոդելն ընդունեցինք: Ես միշտ դեմ եմ եղել դրան, բայց դա ընտրվեց Հայաստանի համար, որն իր էության մեջ թագավորական մոդել է: Այսինքն` թագավորն ամեն ինչի տերն է. չկան օրենքներ, կա թագավորի կամքը ընդհանուր հարցերում և նրա կողմից նշանակված իշխանիկների կամքը` տեղերում: Իշխանության բոլոր թևերը փաստացի ենթարկվում էին նախագահին, որը շատ նման էր թագավորական ինստիտուտին:

- Անկախության համար պայքարելիս ինչպիսի՞ն էիք տեսնում անկախ Հայաստանի ապագան, ինչպիսի՞ Հայաստանի համար էիք պայքարում:

- Տեսնում էինք պայծառ, բայց ստացվեց այն, ինչ ստացվեց: Գիտեք՝ զարգացող, մեծացող, շատացող Հայաստան էինք ուզում, բայց հիմա տեսնում ենք նվազող, պարտքերի մեջ թաղվող, ոչինչ չստեղծող, թալանվող Հայաստան: Ես համարում եմ, որ մեղավորը մենք ենք` այն ժամանակվա մեր խորհրդարանը, որը գնացել է այս ուղիով: Անհնարին է գտնել մի սուպեր ուղեղ, որը կարողանա լուծել երկրում առկա բոլոր խնդիրները: Ամբողջ իշխանությունը տալով ինչ-որ մի մարդու` բնականաբար, մենք որևէ խնդիր չենք լուծում, այլ հակառակը՝ բերում ենք դրանց խորացման, մանավանդ որ կա անջրպետ իշխանությունների և ժողովրդի միջև: Հետադարձ կապը, որը բնորոշ է նորմալ համակարգերին, լրիվ կտրվել է, իրենք իրենց համար իշխանություններ են, կապ չունեն ժողովրդի հետ, ժողովուրդը տրված է ընդամենն իրենց բարեկեցությունն ապահովելու, թալանելու և դրսում ներդրումներ անելու համար:

Այն ժամանակ այնքան բարդ էին խնդիրները, որ ընթացիկ հարցերը խանգարում էին հեռահար նպատակների մասին մտածել: Չնայած ամեն մեկս իր ուղեղում ուներ այդ հեռահար լուսավոր Հայաստանի տեսլականը, բայց դա չէր նշանակում, որ մենք այդ ուղղությամբ կարողանում էինք քայլ անել: Մենք անում էինք այն, ինչ այդ պահին անհրաժեշտ էր:

Երբ Խորհրդային Միությունը քանդվեց՝ կուսակցապետություն էր: Երբ տեղական կոմկուսը՝ որպես գերիշխող ուժ, դուրս եկավ, մնաց զուտ պառլամենտական պետություն: Մենք ստիպված պետք է գնայինք կոմպրոմիսի ճանապարհով, հասարակության տարբեր խմբերի և բոլոր ուժերի կողմից պետք է փորձեինք համաձայնության հասնել բոլոր հարցերի շուրջ: Սկզբում էդպես էր, բայց հետո, երբ անցանք նախագահականին, այդ ժամանակ դա վերացավ, հաղթողը ստացավ ամեն ինչ, պարտվողը` ոչինչ, հաղթողն արդեն կարող էր ընդհանրապես հաշվի չնստել պարտվածների հետ, հաղթողն անում էր նույնիսկ օրենքով իրեն չվերապահված գործողություններ, և դրա դեմն առնելու որևէ ճանապարհ չկար: Պարտվողը դուրս էր մղվում քաղաքական կյանքից, պարտվողին սնանկացնում, «ոչնչացնում» էին, արգագաղթեցնում կամ լուսանցք էին մղում: Հայաստանի քաղաքական կյանքն այդպես դարձավ ինչ-որ անիմաստ բան:

- Երբեմն անկախության տարիների բացթողումները մեկնաբանելիս ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Ձեր կարծիքով` այն ժամանակ որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախությանը:

- Գիտեք, անկախությանը պատրաստ լինելը շատ անհասկանալի է: Պատրաստ լինեինք, թե չլինեինք՝ այդ անկախությունը մենք ունենք, այսինքն՝ ինչ-որ առումով ստացանք նաև մեր կամքից դուրս: Սովետական Միությունը փլուզվեց իր ծանրության տակ: Փառք Աստծո, որ այդ փլուզումից մենք ինչ-որ բան շահեցինք: Նկատի ունեմ Արցախը: Մենք լուրջ` կենսական տարածք շահեցինք, որը կարևոր է մեր ազգի հետագա զարգացման համար: Այլ հարց է, որ դրանից հետո չկարողացանք օգտագործել մեր ուենցած այդ առավելությունը: Խնդիրն այն է, որ հասարակության մեջ լրիվ ուրիշ բացասական գործընթացներ գնացին, և գերիշխողը դա դարձավ: Այն պահին` 91-ին, Հայաստանը բավականին լուրջ արդյունաբերական պոտենցիալ ունեցող երկիր էր: Եթե մենք կարողանայինք օգտագործել դա, հիմա էլ կլինեինք այդպիսի երկիր: Բայց դրա փոխարեն բացասական մեխանիզմները գործի դրվեցին, կարծիքների բազմազանությունը վերացավ, ընտրությունները վերացան, դրա հետևանքով ունենք տխուր պատկեր` ֆեոդալների հավաքածու իշխանություն, օլիգարխներ, որոնք երկրի ազգային հարստության 90 տոկոսին են տիրապետում: Դա այն պատճառով չէր, որ պատրաստ չէինք անկախության: Լրիվ ուրիշ պատճառներ են դրա հիմքում ընկած: Թե չէ բոլոր հայերն էլ ուզում են անկախ երկիր ունենալ: Հիմա էլ, եթե երկիրը ճիշտ ուղիով սկսի ընթանալ, ես վստահ եմ՝ մենք թռիչքային զարգացում կունենանք: Մենք այդ պոտենցիալը որպես ազգ ունենք և երբեք չենք կորցնի:

- Մի շարք գործոններ նշեցիք, որոնց հետևանքով ունենք այն, ինչ ունենք: Այնուամենայնիվ, ո՞րն եք համարում պետականաշինության 25 տարիների ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Հենց նախագահական ինստիտուտի ներդրումը Հայաստանում: Մենք մոտ 600 տարի չէինք ունեցել թագավոր և ձերբազատվել էինք թագավոր ունենալու մարմաջից: Մենք, փաստացի, թագավորություն ստեղծեցինք, երբ դրան պատրաստ չէր ոչ միայն թագավորը, այլև նրա արքունիքը և ժողովուրդը:

Ինչո՞ւ ստեղծեցինք: Խորհրդային Միության բոլոր հանրապետություններում այդ կարգն ընդունում էին, մարդիկ տարբեր սահմանադրություններ էին կարդում, այն ժամանակ շատ էինք կարդում, ու տարբեր գաղափարներ էին մտնում շրջանառության մեջ: Քանի որ տվյալ պահին գործող իշխանությանը դա հարմար էր, իր հագով կոստյում կարեց, մտավ մեջը, հետո կորցրեց: Նրանք համարեցին, որ այդպես իրենց իբր թե հարմար է կառավարել: Բայց դա շատ վատ հետևանքներ բերեց: Կոնսենսուսի արվեստը լրիվ հանվեց, էլ պետք չէր հանրության համաձայնությունը որևէ հարցի շուրջ. հերիք էր նախագահի կամքը, նշանակովի դարձրեցին հազար ու մի պաշտոններ, որոնք ընտրովի էին անգամ Միության օրոք, և կամաց-կամաց գլորվեցինք ու հասանք այստեղ:

Մենք պետք է եղածը պահպանեինք ու վրան փորձեինք ինչ-որ բան ավելացնել: Մեր իշխանավորները գնացին ուրիշ ճանապարհով` եղածը քանդել, վաճառել, ինչ- որ մի բան ստանալ և տանել դուրս, որ հետո իրենք կամ իրենց սերունդները համապատասխան պահի ծլկեն:

Նրանք շատ փոքր ամբիցիաներ ունեցող մարդիկ էին, մարդիկ, որոնք ուղղակի փոքր կոմֆորտի են ձգտում` մի քիչ մեծ տուն, անընդհատ փող և այլ մանր-մունր հաճույքներ: Նրանք չէին ձգտում ունենալ հզոր Հայաստան, մտնել պատմության մեջ, համաշխարհային մակարդակի լիդեր դառնալ, ոչ միայն Հայաստանին, այլև համաշխարհային հանրությանը նոր արժեք ներկայացնել, Հայաստանը դարձնել, այսպես ասած, նոր արժեքներ ստեղծող լուրջ պետություն: Իրենք մտածում էին, որ շարքային պետություն է, անկախությունն էլ երկար կյանք չունի, դրա համար էլ, ի վերջո, մտցրեցին ԵՏՄ: Սրա հիմքերն այն ժամանակ դրվեցին, ինչը բերեց հասցրեց մեզ այս վիճակին, երբ ցուգցվանգային վիճակում ենք, երբ անգամ չուզելով, բայց ստիպված ինչ-որ քայլեր ենք անում, որպեսզի լրիվ չվերանանք որպես պետություն:

- Իսկ ներկայում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը ո՞րն եք համարում:

- Ամենամեծ մարտահրավերը Հայաստանում սոցիալական արդարության հաստատումն է: Մենք ունենք ՀՆԱ-ի խիստ անարդար բաշխում: Ամեն ինչ արված է, որ օլիգարխիատն ունենա ամեն ինչ: Իրենք ստեղծել են մի իրավիճակ, որ իրենք հնարավորինս երկար կամ իրենց պատկերացումներով՝ հավերժ իշխեն: Բայց բոլոր ռեսուրսները սպառված են այս պահի դրությամբ: Էլ Սովետական Միությունից ժառանգություն մնացած բան չկա, որ պիտի թալանվի կամ բաշխվի, հնարավոր բոլոր վարկերը վերցված են, Սփյուռքի «կուրծքը չորացել» է, հիմա ամենաներքևում ենք: Ուզենք՝ չուզենք, պիտի սկսենք վերև բարձրանալ, պիտի Հայաստանում սկսեն առաջ ընկնել մարդիկ, որոնք ստեղծագործ են, կարող են նոր բան հիմնել` բիզնեսից մինչև մշակութային արժեքներ: Կարծում եմ՝ այդ պրոցեսն ինչ-որ տեղ թաքուն արդեն առաջ է գնում:

- Պարո՛ն Կյուրեղյան, ապրիլյան պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր երկրի համար: Ձեր կարծիքով` ինչպե՞ս կարողացանք հաղթահարել թշնամու հարձակումը, ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք տեղի ունեցածից և ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Վերջերս նախարարը խոսեց ազգ-բանակից: Դրա մասին շատերն են խոսել: Իշխանությունների կողմից դա դիտվում էր որպես անլրջություն: Բայց կրկնում եմ` պատերազմը շարունակվելու է մինչև Ադրբեջանի և Թուրքիայի կործանումը, որն այնքան էլ հեռու չէ: Եվ պատերազմին դիմանալու համար, ուզենք, թե չուզենք, այդ բանը պիտի անենք: Քայլեր կան, որ մեր կամքից դուրս են: Ամբողջ ժողովուրդը պետք է զինված և կազմակերպված լինի որպես բանակ, որպեսզի հենց պատերազմի մասին լսեն՝ ամեն ոք իմանա, թե ինչ պետք է անի: Նման կառուցվածք որպես պետություն ունեն Շվեյցարիան, Իսրայելը: Այնքան էլ դժվար չէր այդ մոդելներն ուսումնասիրելը: Բայց քանի որ մեր իշխանությունը բացարձակ համարժեք չէ Հայաստանում առկա իրավիճակին, վախենում է զինված ժողովրդից: Ես վախենում եմ, որ հերթական անգամ իշխանություններն այս լավ գաղափարը կվարկաբեկեն իրենց վատ կատարմամբ կամ նույնիսկ սաբոտաժով: Մեր ողջ սահմանամերձ գոտին ու Արցախն արդեն իսկ այդ կոնցեպցիայով պետք է ապրեին: 2014-ին լուրջ սրացում եղավ, և այդ սրացման ժամանակ արդեն սահմանամերձ գոտու ժողովուրդը պահանջ էր դնում, որ պետք է զինվել ու ինքնակազմակերպվել: Դրան ի պատասխան նախագահն էր մինչև անգամ սխալ համարում նման առաջարկները: Այսինքն՝ այն աստիճան իներցիոն է մեր իշխանությունը, այն աստիճանի չի համապատասխանում եղած արտաքին մարտահրավերներին, որ մի այդպիսի հասարակ հարցի լուծումը ձգվում է, և դեռ մինչև հիմա հայտնի չէ՝ լուծում կստանա, թե չէ:

Ազգ-բանակ դառնալուց բացի, պետք է նաև լուրջ ռազմարդյունաբերական համալիր ստեղծել: Մինչև հիմա մարդիկ կային, որ էդ ոլորտի աստվածներն էին ու իրենք էին վերացնում ոլորտը, սաբոտաժ էին անում, իրենցից ոչ մեկը չդատվեց, մեկ-երկուսին գործից հանեցին: Այսինքն՝ պարզ երևում է, որ իշխանությունները համարժեք չեն վերաբերվում եղած մարտահրավերներին:

Մինչև պատերազմի ապրիլյան սրացումը շատերը մտածում էին, որ հնարավոր է, տարածք զիջելով, ինչ-որ խաղաղություն հաստատել: Հուսով եմ, որ ապրիլյան այդ սրացումից հետո այդ մոլորությունը վերացավ մեր ազգի միջից: Հանրության մեջ արդեն բոլորը հասկացան, որ դա հիմարություն է, շարունակում են քննարկել այն պաշտոնյաները, որոնք նախկինում նման բան ասել են, որոնք, այդ կոնցեպտի վրա հիմնվելով, բանակցել են և չեն կարող միանգամից հրաժարվել: Մենք էլ պետք է փոխենք նրանց, ասպարեզից հեռացնենք: Վերջապես պետք է իշխեն մարդիկ, որոնք հասկանում են մեր գոյությունը վտանգող իրավիճակը և դրան համարժեք քայլեր կանեն` ազգ-բանակ, ռազմարդյունաբերության զարգացում, բարձր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված ոչ սիմետրիկ պատասխան:

- Եվ վերջին հարցը. Հայաստանի ապագան ինչպիսի՞ն եք տեսնում:

- Իմ գնահատականներով` էլ տեղ չկա ընկնելու, պոտենցիալ փոսում ենք և այստեղից կարող ենք միայն վերելք ունենալ: Դրա համար լուրջ նախադրյալներ կան. ունենք լուրջ երիտասարդություն: Այս նոր սերունդը մի քանի գլուխ ավելի բարձր է, պատասխանատու ու խելացի, քան մեր սերունդը: Մենք սովետական քարացածության, դոգմատիզմի կնիքը կրող սերունդ ենք: Վստահ եմ, որ այս նոր սերունդը լոկոմոտիվը կդառնա և Հայաստանը կհանի այդ փոսից:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: