Հայերեն   English   Русский  

​Մեր պետությունն այլասերված փեթակ է դարձել. Խաչատուր Ադամյան


  
դիտումներ: 15314

«Անկախությունը կերտողները» շարքի զրուցակիցը «Գոյապայքար» երիտասարդական միության անդամ, Ղարաբաղյան շարժման ակտիվիստ, Հայոց համազգային շարժումում «Հայէլեկտրո» գործարանի ներկայացուցիչ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից, 1999-2008 թթ. Կովսականի քաղաքապետ Խաչատուր Ադամյանն է:

- Պարո՛ն Ադամյան, այս տարի նշում ենք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և ի՞նչ բացթողումներ կնշեք:

- Ձեռքբերումներից առաջինը բանակն է: Ունեինք բավական մեծ ձեռքբերումներ, շարժման սկզբի հատվածում վերարժևորման մի գեղեցիկ ժամանակաշրջան ապրեցինք:

Սկսվեց որպես էկոլոգիական, հետո շարունակվեց որպես Ղարաբաղյան շարժում, բայց հիմքում ազգային ազատագրական շարժումն էր: Այդ ժամանակահատվածում բավականին փոքր, բայց կայուն հաղթանակներ եղան: Մեր արժեքների վերարժևորման իմաստով ունեցանք հաղթանակներ, որոնք ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար զիջվում են, այսինքն՝ ամբողջ գործընթացն անկում է ապրում:

Այսօր եկել ենք մի իմաստազուրկ վիճակի, երբ մարդիկ թողնում հեռանում են: Վստահ եմ, որ միայն սոցիալական գործոնը չէ պատճառը. պարզապես ապագայի որևէ տեսլական այլևս չի գործում: Սա նաև մեր բացթողումն է: Չեմ կարծում, որ պիտի մեղադրենք միայն այն ուժերին, որոնք շահագրգիռ են այս վիճակը ստեղծելու մեջ:

Մեր անվտանգությունը մենք պետք է ապահովենք, բայց այդ կոնցեպցիայի մշակման ուղղությամբ լուրջ աշխատանք չտարվեց, մենք մտանք ուրիշ արժեհամակարգի մեջ, որտեղ անվտանգության կոնցեպցիան հրամցվեց որպես դեմոկրատական արժեհամակարգի մեջ լինելը, ինչն ակնհայտ խաբկանք էր, քանի որ ոչ մի միֆոլոգիա չի կարող ազգային անվտանգություն ապահովել:

Անվտանգության կոնցեպցիան լինում է եռաշերտ, որն իր մեջ ընդգրկում է և՛ հոգևորը, և՛ տնտեսականը, և՛ աշխարհագրականը. վերջինի մեջ նկատի ունեմ նաև պատմականը: Հոգևոր ասպեկտում բավականին տուժած վիճակում ենք հիմա, տնտեսական առումով պարզ չէ` ուր ենք գնում, որովհետև եղածը կործանել ենք, նորը չենք ստեղծել, անգամ հստակ ռազմավարություն չկա, կա պահով առաջնորդվելու, ինչ-որ խնդիր լուծելու ստրատեգիա, որը բխում է նեղ խմբային շահերից:

Ավելի պատկերավոր ասելու համար մեղվաբուծության հետ համեմատեմ: Մեղվաբուծության մեջ կա այլասերված փեթակ հասկացությունը: Երբ փեթակում մայր մեղուն մեռնում է ինչ-ինչ պատճառներով, այդ միջանկյալ հատվածում հնարավոր է՝ հայտնվի մեղու, որն իրեն մայր հռչակի: Ինքնահռչակ մայրն իմիտացիա է ստեղծում և սկսում ձվադրելը: Բայց նա իրական մայր մեղու չէ և նրա ձվերից երբեք աշխատող մեղու դուրս չի գալիս, նա միայն բոռ է ձվադրում: Եվ փեթակը դատապարտվում է ոչնչացման: Եթե փեթակը դիտարկենք որպես պետություն, ապա մեր պետությունն այլասերված փեթակ է դարձել: Այսինքն՝ ինքնահռչակ մոր շնորհիվ այնպիսի իրավիճակ է ստեղծվել, որ աշխատավոր մեղուները ստիպված թողնում հեռանում են, և բոռերի վերարտադրություն է ընթանում: Այսինքն՝ սպառողների վերարտադրություն, որոնք գնալով ավելի ու ավելի են կեղեքում տնտեսությունը:

Այստեղ մեղվաբույծն է միջամտում, որը կանխարգելիչ մեխանիզմն է, որ մեր պետության մեջ պետք է ունենայինք: Այս դեպքում փեթակը շուռ են տալիս, տեղը դնում են նոր փեթակ, որ աշխատավոր մեղուն դաշտից վերադառնալիս փեթակ ունենա, պայմաններ են ապահովում, որ ձևավորի իր նոր մորը: Իսկ շրջված փեթակը ենթակա է անխնա ոչնչացման:

Կառավարություն փոխելով՝ միայն բոռերի կամ ինքնակոչ մոր կյանքը կարող ենք երկարացնել, որովհետև դա իմիտացիոն բնույթ է կրում: Եթե արմատական լուծում չեղավ՝ ոչինչ չի փոխվի:

Այս առումով շատ հատկանշական եմ համարում Նախախորհրդարանի ստեղծումը, որը ձախողվեց: Բավականին խելացի միտք էր, որ կարելի է ձևավորել մի կառույց, որը կստեղծի բոլոր նախապայմանները ցանկալի փոփոխությունների համար և հետո նորմալ տարբերակով կգա իշխանության: Այս կառույցի գոյությունը, «Սասնա ծռերի» կարճ գործողությունները չէին լինի, եթե մենք ունենային մեղվաբույծ` վարքականոնի ատյան:

- Անկախության համար պայքարելիս ինչպիսի՞ն էիք տեսնում անկախ Հայաստանի ապագան:

- Հետաքրքիր հարց եք տալիս: Ինչ խոսք, հիմա մենք ավելի ինստիտուցիոնալ կառույցներով ենք տեսնում, որովհետև այն էմոցիոնալ ալիքն անցավ: Այն ժամանակ մեր երևակայական աշխարհում շատ գեղեցիկ Հայաստան էինք տեսնում:

«Ղարաբաղ» կոմիտեն մինչև կուսակցություն դառնալը բավականին առողջ կառույց էր, և՛ ծայրահեղականներ կային դրա մեջ, և՛ աջեր, և՛ ձախեր, անկախականներ կային, պահպանողականներ կային, բայց այս բոլորը կարողանում էին ներդաշնակ աշխատել: Իմ նշած ինքնակոչ մոր գործընթացը սկսվեց այն ժամանակ, երբ մեզ անհայտ պատճառներով Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դարձավ առաջին դեմք, չնայած կոմիտեի համակարգողը Վազգեն Մանուկյանն էր: Զարմանալի բաներ եղան. Լևոն Տեր Պետրոսյանի հետ գնացին մարդիկ էլ, որոնք անկախական էին: Այդ ժամանակ խզում առաջացավ, ինչից սկսվեցին այդ արհեստական պրոցեսները:

Ճիշտ է, Վազգեն Մանուկյանին բերեցին վարչապետ, նա էլ մի քանի անգամ ֆրանսիական ժեստերով արտահայտվեց` հրաժարական տալ, դուրս գալ, բայց մենք Ֆրանսիայում չէինք: Իրավիճակը ճիշտ չգնահատվեց: Եվ մենք հասանք մի իրավիճակի, երբ սկսվեց բոռերի վերարտադրությունը: Եվ որքան պրոցեսը շարունակվում է, այնքան ստեղծողը պակասում է, ծամողը՝ շատանում:

- Անկախության տարիների բացթողումները մեկնաբանելիս երբեմն ասում են, որ 1991-ին հայությունը պարզապես պատրաստ չէր անկախությանը: Ձեր կարծիքով՝ այն ժամանակ մենք որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախությանը:

- Գիտեք, ես այդպես չեմ կարծում: Անկախությանը պատրաստ լինել չի նշանակում, որ բոլորը պետք է պատրաստ լինեն ինքնազոհողության: Այդ մտայնությունը պիտի հանենք մեկընդմիշտ: Հիմա էլ նոր թեզ է մտել վայ քաղաքական գործիչների մեջ, իմիտացիա են ստեղծում, որ ուզում են հեղաշրջում անել և այդ իմիտացիոն վերլուծական ելույթներում շեշտում, թվեր են նշում, թե այսքան մարդ դուրս գա փողոց՝ փոփոխություն կլինի: Կարող եմ ասել, որ մեր ողջ հանրապետությունը «Սասնա ծռերի» հետ էր, բայց պարտադիր պայման չեմ համարում, որ բոլորը ոտքի ելնեն: Ոտքի ելնեն՝ ի՞նչ անեն, պաստառ վերցնեն, քաղաքականության մասնակից լինե՞ն, իսկ ո՞ւմ են բողոքում:

Ժողովուրդը միշտ էլ պատրաստ է եղել անկախության: Մի կոպիտ օրինակ բերեմ. եթե ժողովուրդը տալիս է այդքան կամավորներ, ուրեմն պատրաստ է: Ո՞ր մի ժողովուրդն է, որ չունենալով ինստիտուցիոնալ կառույցներ՝ այդքան մեծ կամավորական շարժում է ձևավորում: Ժողովուրդը պատրաստ էր, նրան ընդամենը հարկավոր էր ճիշտ ուղղորդել:

- Պարոն Ադամյան, Ձեր կարծիքով ո՞րն է եղել պետականաշինության 25 տարիների ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Ամենամեծ սխալը կարծում եմ, հենց այդ իմիտացիոն պրոցեսներն էին: Նշեցի, որ անվտանգության կոնցեպցիան մենք չմշակեցինք: Եթե մշակեինք, գիտակ մարդիկ կհասկանային, որ Ղարաբաղն առանց Հայաստանի չի կարող գոյություն ունենալ: Առ այսօր դրա հետևանքները զգում ենք:

Ինքս, 10 տարի Ղարաբաղում աշխատելով, հիմա ավելի քան համոզված եմ՝ թույլ տալ, որ Ղարաբաղն անկախ գոյատևի, նույնն է, որ խաղաքարտ տաս ռուսի կամ մի այլ պետության ձեռքը և ասես` այս իրավիճակն օգտագործեք ձեր շահերի համար ինչպես ուզում եք: Սրանից ավելի վատ բան չկա:

- Իսկ ո՞րն եք համարում ներկայում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Չկա ավելի մեծ մարտահրավեր, քան արդարության վերականգնումը: Մնացածն ածանցյալ խնդիրներ են: Եթե արդարությունը վերականգնվի, կվերականգնվի և՛ տնտեսությունը, և՛ մարդկանց հավատը: Մարդիկ կվերադառնան, չկա մի մարդ, որ գնա ու համակերպվի հեռանալու հետ:

- Ապրիլյան պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր պետության համար: Ձեր գնահատմամբ` ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք տեղի ունեցածից և ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Էդ նույն դասերն ունեցել ենք 93-94 թվականներին: Այստեղ դաս քաղելու խնդիր չկար, թուրքերի հարձակման մեթոդները նույնն են: Ես համոզված եմ՝ այստեղ դավաճանություն և կեղտոտ առևտուր է տեղի ունեցել: Եթե մենք դաս քաղեինք՝ պիտի պատժեինք այդ մարդկանց, իսկ իրենք անպատիժ ման են գալիս, փոխարենը Ժիրայր Սեֆելյանի պես ազնիվ նվիրյալներն են մեկուսացված: Սեյրան Օհանյանից սկսած՝ բոլորը մեզ հավատացնում էին, որ պատերազմ չի լինելու: Ողջ Հայաստանում քաղպաշտպանությունը չի գործում, որը մարդկանց պետք է պատրաստի պատերազմական իրավիճակներին, իսկ Ղարաբաղում իմիտացիոն բնույթ է կրում:

Ի՞նչ դասերի մասին է խոսքը, երբ 1991-1994 թվականներին այդ ամբողջ պրոցեսը վերապրել ենք, եթե այն ժամանակ դաս չենք քաղել, հիմա ինչո՞ւ պետք է քաղենք, եթե նույն քաղաքականությունը շարունակվում է:

Այսքան տարի Ադրբեջանը պատրաստվում էր պատերազմի, հայտարարում էր, որ գալու է վերագրավի իր տարածքները, բայց 1994 թվականից ի վեր մեզ համոզում էին, որ պատերազմ չի լինի, որ թույլ չեն տա: Բայց ո՞վ պետք է թույլ չտա, կամ ինչո՞ւ է մեզ թվում, որ ինչ-որ մեկը պետք է թույլ չտա: Գուցե հենց ինքն է հրահրելու և ֆինանսավորելու: Բացահայտ երևում է՝ զենք են մատակարարում երկու կողմին էլ, ուրեմն ինչ-որ մեկին ձեռք է տալիս, որ պատերազմ լինի:

- Պարո՛ն Ադամյան, իսկ Հայաստանի ապագան ինչպիսի՞ն եք տեսնում:

- Լավատես եմ, քանի որ մեր երիտասարդների մեջ շատ մեծ պոտենցիալ կա, նրանք մեզնից մի քանի անգամ ավելի զարգացած են ու արժանավոր: Սովետի ժամանակ բավականին տոտալիտար համակարգ էր: Ճիշտ է, մեծապետական մտածելակերպ ունեինք, բայց բավականին թյուր ըմբռնում՝ ունեինք մեր արժեհամակարգի նկատմամբ, մերինին եկել էր փոխարինելու այդ մեծապետական համակարգը, որում ազգայինը գրեթե զրո էր:

Վստահ եմ, որ մեր երիտասարդությունը շատ ավելի ազատ ու ազատամիտ է, ունակ ու նպատակասլաց, և նրանք անպայման ավելի մեծ արդյունքների են հասնելու, ուղղակի հարկավոր է դիմանալ: Բայց ոչ թե հանդուրժելով, այլ պայքարելով դիմանալ, քանի որ որքան հանդուրժենք, այնքան խորանալու է ճգնաժամը:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: