Հայերեն   English   Русский  

​Երկիրն ո՞ւր հասցրին այդ գործարար պատգամավորները, և սրա պատասխանն ո՞վ է տալու. Վարդան Զուռնաչյան


  
դիտումներ: 11195

«Անկախությունը կերտողները» շարքի վերջին զրուցակիցը 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, փաստաբան Վարդան Զուռնաչյանն է:

- Պարոն Զուռնաչյան, արդեն նշեցինք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և ի՞նչ բացթողումներ կնշեք:

- Ձեռքբերումները շատ չեն, ցավոք սրտի: Բացթողումներն ավելի շատ են: Եթե դրանք չլինեին՝ կարող էինք մեծ հաջողությունների հասնել: Ցավոք, այդպես չեղավ, և այն, ինչ 88-ի ազգային զարթոնքի հիմքում էր և ինչ նպատակներ կային, փաստացի շատ քիչ մասով իրականացվեցին:

Որոշակի տրտունջ կա, որը կապված է մարդկանց սոցիալական վիճակի հետ, մարդիկ դժգոհում են ոչ թե անկախությունից, այլ այն սոցիալական վիճակից, որում հայտնվել են անկախությունից հետո: Մեկը մյուսի հետ պատճառահետևանքային կապ չունի, այստեղ ավելի շատ իշխանությունների, անձանց սուբյեկտիվ դերն է, քան երկրի անկախության:

Անկախությունը յուրաքանչյուր ազգի համար ձեռքբերում է: Պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ ազգերը կարողանում են աճել, զարգանալ և բարեկեցիկ կյանք ապահովել միայն այն դեպքում, երբ ստեղծում են իրենց անկախ պետությունը:

Անցած 70 տարիների ընթացքում, որպես այդպիսին, անկախ պետություն չունեինք, բայց շատ-շատերի մեջ այդ անկախության գաղափարը կար: Սովետական Միությունն ապահովում էր սոցիալական խնդիրները, բայց բուն ազատության գաղափարն ավելի շատ երազանք էր մարդկանց մեջ, քան ռեալ ձգտում:

Անկախության ռեալ ձգտումը և քայլերը, իմ պատկերացմամբ, սկսվեցին 88 թվականի ամռանը: Այդ համազգային, հզոր շարժման ժամանակ պահանջում էինք, որ լուծվի Ղարաբաղի հարցը Սովետական Միության ներքին կառուցակարգերով: Երբ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդը մերժեց Հայաստանի Գերագույն խորհրդի և Ղարաբաղի մարզային խորհրդի խնդրանքը, պարզ դարձավ, որ ազգային հարցերն այդ պետության մեջ դժվար լուծելի են: Շարժման լիդերների մեջ առաջացավ այդ պատկերացումը և տարածվեց ժողովրդի մեջ, որ քանի դեռ անկախ պետություն չենք, մեր ազգային հարցերը չենք կարողանա լուծել: Դա էր պատճառը, որ 88-ի ամառվանից շարժումը կտրուկ փոխեց նպատակները, դրվեց ոչ միայն Ղարաբաղի, այլև Հայաստանի անկախության հարցը, մեր ներքին խնդիրները լուծելու հարցը՝ սոցիալական արդարության, անձի ազատության, ժողովրդավարության: Դա էր պատճառը, որ այն ժամանակ մի հզոր քայլ կատարեցինք՝ գումարեցինք Գերագույն խորհրդի նիստ, որն ամեն գնով խոչընդոտում էին այն ժամանակվա կոմունիստական իշխանությունները, և պատգամավորները ձայների մեծամասնությամբ ընդունեցին որոշումներ: Սա շարժման առաջին պրակտիկ քայլերից էր:

Երբ անկախացանք, քանի որ հզոր շարժում էր, կարողացանք լուծել մի քանի խնդիրներ: 90-94 թթ. այնքան հզոր շարժում արեցինք դեպի անկախությունը, որ մինչև հիմա ինչքան էլ փորձում են խեղդել մնացորդները, դեռևս չի ստացվում և՛ անկախ պետության առումով, և՛ ազատությունների առումով: Ասում եմ՝ այնքան դեմոկրատիա այդ տարիներին ներմուծվեց, որ մինչև հիմա որքան էլ փորձում են կտրատել, մինչև վերջ չեն կարողանում դրան հասնել: Հենց շարժման հզորությունը հանգեցրեց նրան, որ կարողացանք այդ ծանր տարիներին ու երկրաշարժին դիմանալ և պատերազմում հաղթել: Դրանից հետո, ցավոք սրտի, մեր պետությունում այնպիսի վիճակ է ստեղծվել (անարդարություններ, սոցիալական անհավասար վիճակ), որ վտանգում է մեր անկախությունը: Երբ մարդիկ ծանր վիճակից այլ ելք չեն գտնում՝ սկսում են մեղադրել անկախությանը: Այս ամենը տանում է նրան, որ վտանգվում է մեր անկախությունը:

Իսկ ձեռքբերումներից նշեմ նաև, որ ունեցանք բանակ, որը, փառք Աստծո, իրեն մինչև հիմա լավ է դրսևորել: Որպես պետություն՝ միջազգային կազմակերպությունների անդամ ենք, դա էլ կարևոր է:

Իսկ բացթողումներն արդեն նշեցի՝ բևեռացումը, կլանային համակարգը: Հաճախ լսում ենք՝ գործարար պատգամավոր, այն էլ՝ հպարտությամբ, մինչդեռ դա սահմանադրության պահանջի ուղղակի խախտում է: Ո՞ւր հասցրին երկիրն այդ գործարար պատգամավորները, և սրա պատասխանն ո՞վ է տալու: Գործարարություն ասածն էլ իր սահմաններն ունի: Մենք, որ այն ժամանակ ազատ տնտեսության, շուկայական հարաբերությունների էինք ձգտում, չէինք ենթադրում, որ այդ շուկայական հարաբերությունների վրա պիտի այսպիսի կլանային ազդեցություններ լինեն:

- Այն տարիներին անկախության համար պայքարելիս ինչպիսի՞ն էիք տեսնում անկախ Հայաստանի ապագան:

- Մենք ենթադրում էինք, որ պետք է ունենանք անկախ և ուժեղ պետություն: Այն ժամանակ այդ հնարավորությունը կար. շարժման ուժը դրական օգտագործելով՝ շատ հզոր Հայաստան կարող էինք ստեղծել: Մեր պատկերացմամբ՝ պետք է լիներ ժողովրդավարական, սոցիալապես արդար, ազատ շուկայական տնտեսություն ունեցող Հայաստան, դատարանները պետք է անկախ լինեին ու գործեին միայն օրենքի հիման վրա, չպետք է լինեին մոնոպոլիաներ:

- Երբեմն անկախության տարիների բացթողումները մեկնաբանելիս ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պարզապես պատրաստ չէր անկախության: Ձեր կարծիքով՝ այն ժամանակ որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախության:

- Ես կարծում եմ, որ դա դեմագոգիա է: Ի՞նչ է նշանակում, որ պատրաստ չէինք անկախության: Ո՞ր երկրում է ժողովուրդը հատուկ պատրաստվածություն անցել: Անկախության գաղափարը մարդկանց մեջ կա: Դա պրակտիկ քայլերի է վերածվում, երբ հնարավորությունը ստեղծվում է: Եվ ի՞նչ է նշանակում՝ անկախությանը պատրաստ չէինք: 88-ի շարժման այդ մի քանի ամիսներին այնքան հասունացավ մեր ժողովուրդը, որ շատ լավ պատրաստ էր: Այլ բան է, որ հետագայում տեսավ, թե ինչ է կատարվում իշխանության անցած մարդկանց մոտ, և դա հիասթափեցրեց:

Գուցե սոցիալական առումով… Այն սոցիալական ցնցումներին, որոնք եղան ողջ Խորհրդային Միության տարածքում, պատրաստ չէինք. պատերազմներ, տնտեսական ռեֆորմներ, արժույթի փոփոխություն… Գուցե այս ցնցումներին իրոք պատրաստ չէինք, բայց ժամանակին կարողացանք այդ բոլոր ցնցումների դեմն առնել, որովհետև միասնական էինք:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության 25 տարիների ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Ինձ թվում է՝ ազատ մտածողության և ազատ արտահայտվելու հնարավորության սահմանափակումը. ամեն ինչ դրանից սկսվեց: Շարժման տարիներին կար ազատ մտածողություն, մարդիկ կաշկանդված չէին: Բայց հետագայում, երբ այդ ազատ մտածողությունը փոխվեց շողոքորթության, հանգեցրեց նրան, որ իշխանությունը ձևավորվեց այն բանի հիման վրա, թե ով կարող է ավելի շատ քծնել իր ղեկավարին: Կարծում եմ՝ մեր պետականաշինության թիվ մեկ սխալը սա է, որը շարունակվում է մինչև հիմա: Մենք ժամանակին և՛ Գերագույն խորհրդում, և՛ ՀՀՇ վարչությունում ազատ, բաց քննարկում էինք, բոլորն ազատ խոսում էին՝ որևէ բան չհարմարեցնելով որևէ մեկին: Մենք մտածում ու ասում էինք այն, ինչ կար: Բայց մեզանից հետո եկան մարդիկ, որոնք ասում էին այնպիսի բաներ, որ ղեկավարների դուրը գային: Հետագայում նույնը կրկնվեց նաև Ռոբերտ Քոչարյանի և Սերժ Սարգսյանի մոտ: Այսինքն՝ նրանց համար կարևորն այն է, որ իրենց շրջապատեն այնպիսի մարդկանցով, որոնք իրենց հաճելի բաներ ասեն:

Այսօր այն ազատ մտածողությունը չկա, ազատ արտահայտվելու իրավունքն է սահմանափակվել:

Չեմ կարող ասել, թե ինչպես դա փոխվեց, ինչպես եղավ, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանին ավելի դուր եկան մարդիկ, որոնք իրենց դուր եկող բաներ էին ասում, իրեն շրջապատեց նրանցով: Պրոցես է գնացել ՀՀՇ վարչության շրջանակներում, դրա դեմ պայքարել ենք մի շարք անդամներով, ի վերջո, դուրս ենք եկել, որովհետև տրամաբանական խոսքը չէր ընկալվում: Եվ հասկացանք, որ այլևս անելիք չունենք: Երբ ասում էինք, որ իրական վիճակը սա է, մարդկանց դժգոհությունը մեծ է, դառնում էինք ընդդիմություն: Այսինքն՝ եթե բան ես ասում, որն իրականությանը համապատասխանում է՝ դառնում ես ոչ յուրային: Դա հանգեցրեց նրան, որ հիմա մեր ազատ, անկախ երկրում համագումարներ ենք տեսնում, որոնք 70 տարի տեսել ենք:

- Իսկ ներկայում մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը ո՞րն եք համարում:

- Ամենամեծ մարտահրավերը մնացել է Ղարաբաղի հարցը: Իհարկե, նաև արտագաղթը, տնտեսական վիճակը, սոցիալական ծանր վիճակը:

Երբ համեմատում ես այլ երկրների՝ նախկին սոցիալիստական հանրապետությունների հետ, ցավ ես ապրում. այն ժամանակ դրանք մեզնից հետ էին դեմոկրատական զարգացումների, ժողովրդավարության մակարդակով, բայց հիմա տեսեք՝ ուր հասան նույն Մերձբալթյան երկրները, Լեհաստանը:

Այսօր, երբ նայում ես, թե անկախության 25-ամյակին ովքեր են խոսում, գիտես, որ ժամանակին այդ մարդիկ լավ էլ դեմ էին անկախությանը: Նրանք, ովքեր հանրաքվեն կազմակերպեցին, իրականացրին՝ ասպարեզում չեն, չեն խոսում: Զարմանում եմ, թե ինչքան կարող են աղճատվել այս երևույթները:

- Պարոն Զուռնաչյան, ապրիլյան պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր երկրի համար: Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք տեղի ունեցածից և ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Ապրիլյան պատերազմի օրերին էլ հարցրի՝ եթե Ղարաբաղը կորցնենք, Ադրբեջանը զենքով գրավի այն, թողնելո՞ւ է, որ էդ դղյակները վայելեք: Բարի եղեք, այդ դղյակների փողերը տվեք պաշտպանության նախարարությանը, բարի եղեք, այն փողերը, որ տարել եք երկրից, բերեք ու պաշտպանության համար զենք գնեք:

88-ի պատերազմը մենք լավ գիտենք: Այն ժամանակ ուրիշ էր, հիմա լրիվ ուրիշ պատերազմ է, հիմա ավելի շատ սպառազինությունների պատերազմ է, քան թե զինվորի: Ճիշտ է, զինվորի ոգին էլ մեծ նշանակություն ունի և այդ ոգին քառօրյա պատերազմում կարողացավ դիմագրավել, բայց ոգին չես կարող այդքան ի ցույց դնել: Երբ քո դեմ արդիական սպառազինություն են օգտագործում, դու պիտի կարողանաս ինքդ էլ արդիական սպառազինություն օգտագործել պաշտպանվելու համար: Եվ ընդամենը մեկ համազարկ ունենալու պայմաններում ասել, որ հավասարության ենք հասել՝ այդքան էլ ճիշտ չէ: Պետք է այս ուղղությամբ առաջ շարժվել և մեր պաշտպանունակությունը արդիականացնել: 1994-ից մինչև 2004 թ. ինքնավստահ էինք, որ Ադրբեջանն ուժ չունի և չի կարող պատերազմ սկսել: Բոլորս էինք նշում՝ Ադրբեջանը պատերազմ կսկսի այն պահին, երբ զգա, որ ուժեղ է մեզանից: Բայց ի՞նչ է, մենք նստել սպասում ենք, որ նրանք ուժեղանա՞ն: Դա ճիշտ չէ: Այն մարդիկ, որոնք թալանել ու միլիարդներ են դիզել, պիտի բարի լինեն այդ միջոցները հետ բերել և օգտագործել պաշտպանության համար: Եթե կամավոր չանեն՝ կգա ժամանակ, երբ ժողովուրդը կստիպի նրանց: Նրանք դա չեն վայելելու, այն 100 անմեղ զոհերի արյունը հենց այնպես չի կորչի, թող լավ մտածեն:

- Իսկ Հայաստանի ապագան ինչպիսի՞ն եք տեսնում:

- Տեսնում եմ ժողովրդավար, զարգացող երկիր, որը անկախ նրանից, թե արտաքին ինչպիսի շրջափակումներ կլինեն, կկարողանա իր ժողովրդավարության շնորհիվ ապահովել իր զարգացումը՝ և՛ տնտեսական, և՛ քաղաքական: Եվ կշիռ կունենա միջազգային մակարդակում:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: