Հայերեն   English   Русский  

​Ի սկզբանե անարդար ձևով կառուցվեց երկիրը. Սամսոն Ղազարյան


  
դիտումներ: 6896

«Անկախությունը կերտողները»շարքի զրուցակիցը «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ, 1-ին գումարման ԳԽ և ԱԺ պատգամավոր Սամսոն Ղազարյանն է:

- Պարոն Ղազարյան, այս տարի տոնում ենք Հայաստանի երրորդ Հանրապետության անկախության 25-ամյակը: Եթե հետադարձ հայացք ձգեք մեր պետության անցած ուղուն, ի՞նչ ձեռքբերումներ և բացթողումներ կնշեք:

- Ընդհանրական ձեռքբերումը նշեմ` մեր երկիրը կայացել է որպես անկախ պետություն: Բացթողումն այն է, որ երկիրը չի կարողանում դեռևս պետականություն դրսևորել, ինչի պատճառները և՛ ներքին են, և՛ արտաքին, թեպետ առավել շատ ներքին են: Ճիշտ է, ըստ էության, մեր հանրապետությունը 25 տարեկան է, ունի պետությանը բնորոշ ատրիբուտները, ՄԱԿ-ի անդամ է, բայց չեմ համարում, որ անկախ պետություն ենք:

Եթե մենք կարողանայինք կերտել այն, ինչը երազում էինք՝ այսօր այլ կերպ կլիներ: Բայց այսօր շատ հեռու ենք դրանից, այդ իսկ պատճառով արտաքին գործոններն ազդեցիկ են պետության վրա, հաճախ էլ՝ թելադրող:

Դիցուք՝ 2013-ի սեպտեմբերի 3-ը, երբ մեկ գիշերվա մեջ իրավիճակ, կողմնորոշում փոխվեց: Սերժ Սարգսյանն ինչ բացատրություն էլ տա, ակնհայտ է, որ պարտադրված էր: Ինչո՞ւ դա տեղի ունեցավ: Ես հակված եմ հիմնական պատճառը համարելու ներքին կյանքի բոլոր ոլորտներում չկայացած վիճակը: Հավանաբար, միայն բանակն է, որ կայացել է. իր թերություններով հանդերձ:

Այո, ցանկացած ժողովրդի կամքի հավաքական դրսևորումը պետականությունն է: Եթե չկա պետականություն, ժողովուրդը դառնում է քամուց քշված: Ես համոզված եմ՝ մեր ներուժը բավարար է, որ ունենանք անկախ պետություն և օբյեկտից սուբյեկտի վերածվենք, պարզապես հարկավոր է այդ ներուժը ճիշտ ուղու վրա դնել:

- Անկախությունը կերտելիս ինչպիսի՞ն էր անկախ Հայաստանի Ձեր տեսլականը:

- 87-ին կային մարդիկ, որոնք համարում էին, որ շատ արագ անկախության դրոշը պիտի բարձրացնենք: Նրանք ասում էին, որ Արևմուտքը մեզ վարձահատույց կլինի, եթե դառնանք Խորհրդային Միության փլուզման դրոշակակիրը: Ես այդ մոտեցմանը կողմնակից չէի, ասում էի` կայսրությունը փլուզվում է, այնպես պիտի անենք, որ չմնանք փլատակների տակ: Բայց որ չէի ուզում անկախ պետականություն, որ դեմ էի անկախությանը, այդպես չէ: Ես համոզված էի, որ կայսրությունը փլուզվում է: Բայց մենք չենք փլուզել կայսրությունը: Դա տեղի ունեցավ Բուշի և Գորբաչովի հանդիպումից հետո: Եվ ես համոզված եմ, որ մենք ճիշտ վարվեցինք ընդհուպ մինչև Անկախության հռչակագրի օրվա որոշումը: Մենք Խորհրդային Միության օրենսդրությամբ ստույգ ժամկետներ որոշեցինք, այլապես չէր բացառվում, որ հարվածներ ստանայինք: Մինչև հանրաքվեն էլ հարվածներ եղան. տեղի ունեցավ «Կոլցո» օպերացիան, որի ընթացքում բավականին լուրջ կորուստներ ունեցանք: Այսինքն՝ կայսրությունը դեռ ի վիճակի էր մեզ հարվածներ հասցնելու, և պետք էր զգույշ գնալ այդ ճանապարհով: Ես հաշվարկված քաղաքականության կողմնակից էի:

Ի՞նչ արեցին Էլչիբեյն ու Գամսախուրդիան Ադրբեջանում և Վրաստանում: Նրանց ծայրահեղական քաղաքականությունն իրենց համար որևէ լավ բանի չհանգեցրեց: Ես համոզված եմ, որ մեզ մոտ էլ էլչիբեյ կամ Գամսախուրդիա լիներ` մենք էլ հարվածներ կստանայինք ու Ղարաբաղյան պատերազմում չէինք հաղթի:

Իսկ Հայաստանի ապագան տեսնում էի անկախ պետականության մեջ:

Երբ պատգամավորության թեկնածու էի առաջադրվել, իմ քարոզչությունը կառուցված էր այդ հարցերի շուրջ` անկախ պետականություն և հեռանկարներ: Ես վստահ եմ, որ մեծ հեռանկարներ ունի հայ ժողովուրդը, միայն թե կարողանանք կազմակերպել, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է անկախություն: Սա ոչ թե երազանք է, այլ իրողություն, մեր ժողովուրդն այդ ներուժն ունի, և հնարավոր է անել: Չէի պատկերացնում, որ կլինի արտագաղթ, կառաջանան մոնոպոլիաներ: Ի սկզբանե անարդար ձևով կառուցվեց երկիրը, մեր սխալն էր, որ նման վրիպումներ թույլ տվեցինք, գուցե պատճառը հապճեպությունն էր:

Հնարավոր էր, որ արդար լիներ ամեն ինչ, բայց ինչ-ինչ պատճառներով մենք այդ շանսը բաց թողեցինք: Մենք ենք մեղավոր:

Սամսոն Ղազարյան

- Անկախության տարիների բացթողումները գնահատելիս հաճախ ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Իսկապե՞ս այդպես է: Ձեր կարծիքով` որքանո՞վ էինք պատրաստ անկախությանը:

- Անկեղծ ասած, ովքեր ասում են, որ հայ ժողովուրդը պատրաստ չէր անկախությանը, ճիշտ են ասում, որովհետև առ այսօր էլ ժողովուրդը պատրաստ չէ անկախությանը, իր ներսում վախվորած է: Ժողովուրդն իրեն պատրաստ չէր զգում, մտածում էին` անկախացանք, բա որ թուրքերը հարձակվեն կամ առանց Ռուսաստանի ո՞նց կլինի: Նույնն այսօր էլ են ասում:

Այդ մասին օրերով ենք բանավիճել: Հնարավո՞ր էր ժողովրդին առաջնորդել՝ այդ մասին չմտածելով: Չկա թեմա, որը չի քննարկվել «Ղարաբաղ» կոմիտեում: Կրքոտ բանավեճեր էին, իրար չէինք խնայում, ասում էինք այն, ինչ մտածում էինք: Բոլոր հնարավոր տարբերակները, ելքերը, ահերը, վախերը քննարկվել են: Ժամանակ էր պետք այդ վախերից ձերբազատվելու համար: Հիմա արդեն աստիճանաբար ժողովուրդն ազատվում է դրանից:

«Ղարաբաղ» կոմիտեն մի հետաքրքիր հավաքական հատկություն ուներ. էքստրեմալ վիճակներում շատ ճիշտ որոշում էինք ընդունում: Դա ծնվում էր հավաքական քննարկումների ընթացքում: Միշտ քննարկում էինք` Մոսկվան սա է ուզում, Վաշինգտոնը` սա, Լոնդոնը` սա, իսկ մենք ի՞նչ ենք ուզում: «Ղարաբաղ» կոմիտեի ներսում դա անպայման քննարկվում էր:

Անկախության մասին խոսելիս բոլորը մոռանում են, թե ինչ հարված հասցրեց երկրաշարժը. երկրի 1/3-ն ավերվեց: Օրինակ՝ Մոսկվան էր համակարգում աղետի գոտու վերականգնման աշխատանքները: Եվ այդ վախը կար, թե առանց Ռուսաստանի ինչպե՞ս պետք է վերականգնենք աղետի գոտին: Օբյեկտիվորեն ճիշտ էր ժողովուրդը:

Սեպտեմբերի 21-ին անկախացանք, բայց տնտեսապես դա հնարավոր չէր, տնտեսությունը հազար թելերով կապված էր Խորհրդային Միությանը: Հայաստանում չկար մի ձեռնարկություն, որը լիներ ինքնաբավ, բոլոր ձեռնարկությունները հավաքման արտադրամասեր էին: Աբխազիայի երկաթգիծը փակվեց, մեր բոլոր գործարանները կանգնեցին: «Նաիրիտը» փակվեց, որովհետև հումքը գալիս էր հիմնականում Ադրբեջանից: Միության բոլոր ծայրերը կապված էին իրար հետ, և դա հատուկ էր ծրագրված, որ հեշտ չլինի անկախանալը:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Ես կարծում եմ, որ ամենամեծ սխալն այն տնտեսական քաղաքականությունն էր, որի հիմքերը դրվեցին այն ժամանակ և որն այսօր էլ շարունակվում է, ինչի հետևանքով ողջ տնտեսությունը կենտրոնացել է մի քանի մարդկանց ձեռքրերում: Դա մեծ հարված էր երկրին և երկրի անվտանգությանը: Ես համարում եմ, որ իրավիճակը դեռ հնարավոր է շտկել:

- Ո՞րն եք համարում ներկայիս Հայաստանի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Ամենամեծ մարտահրավերը համարում եմ հայ ժողովրդի ներկա պահի ներքին կյանքի անառողջ վիճակը: Երբ այդ ներքին կյանքում անառողջ վիճակը շտկենք, սկսած իրավապահ համակարգից, ամեն ինչ իր տեղը կընկնի:

Շարժման ժամանակ մեր ներուժն այն էր, որ բաց էինք բոլորի համար, հիմա մեր տնտեսական, իրավական համակարգը փակ է անգամ ժողովրդի համար: Երբ բացվի՝ արտագաղթ չի լինի և ֆինանսական հոսքեր կլինեն:

Իսկ հիմա ազգային անվտանգությանը հարված հասցնող իրողություններից են, օրինակ` մեր օլիգարխների ճոխ թաղումներն ու ճոխ հարսանիքները: Նրանք հարստանալիս թող մտածեն, որ վաղը մենակ են մնալու, թող համընդհանուր բարեկեցության մասին մտածեն, ոչ թե միայն իրենց:

- Պարոն Ղազարյան, քառօրյա պատերազմը, թերևս, մեր պետականության ամենամեծ փորձությունն էր 1994-ից հետո: Ինչպե՞ս հաղթահարեցինք այդ փորձությունը: Ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք ու հետագայում ի՞նչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Համաձայն չեմ, պետականության փորձություն չէր: Քառօրյա պատերազմը բոլորի համար անակնկալ էր, թե՛ սկիզբը, թե՛ ավարտը: Ոչ ոք չէր սպասում, որ ժողովուրդը ոտքի կկանգնի: Պատերազմին սպասում էինք, Ալիևը քանի տարի է՝ ասում էր, որ պատերազմելու է: Ասաց և արեց, բայց ո՞ւմ դրդմամբ: Տարբեր կարծիքներ կան. ոմանք ասում են` Վաշինգտոնը դրդեց, ոմանք` Մոսկվան, ոմանք` Անկարան: Ես կարծում եմ, որ Ալիևն իր վերջին ամիսների շփումներում հասկացավ, որ դաբրո ունի: Բայց դժվար է ասել, թե որից՝ ինչքան:

Անակնկալ չէր, որ Ալիևը չկարողացավ հաղթել, անակնկալ էր գողունի հարձակվելը: Անգամ ոչ համարժեք զինվածության պայմաններում դժվար էր լինելու Ադրբեջանի համար գալ, մտնել ու գրավել: Անակնկալ էր ցուցաբերված դիմադրությունը: Անակնկալ էր ժողովրդի արձագանքը: Ընչազուրկ տղերքը պատերազմ էին գնում մեծ խանդավառությամբ, առանց որևէ մեկի հրամանի, սա էր բոլորի համար անակնկալ: Սա ժողովրդի գիտակցված պահվածք էր: Իմ մտահոգությունն այն է, որ սա էլ կարող է մսխվել: Սա կլինի ամենամեծ հարվածը մեր պետականությանը:

Այսօր սահմանը պահող զինվորի ընտանիքը թիկունքում այս համընդհանուր ճահճի մեջ է, նսեմացած: Այդպես չպետք է լինի: Սա է, որ պետք է փոխել: Բաղրամյան 26-ում, եթե կամենան, 6-7 ամսում կշտկվի վիճակը:

- Իսկ ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան:

- Հայաստանի ապագան փայլուն եմ տեսնում, որովհետև մենք ունենք փայլուն երիտասարդություն: Խորապես համոզված եմ` որ ոլորտի վրա մատ դնես` սպորտ, գիտություն, մշակույթ, հայ երիտասարդը, եթե մղում ունի իր մեջ, եթե առաջինը չէ, ապա գոնե երկրորդն է: Մեր ահռելի ներուժը հարկավոր է նորից կազմակերպել: Փայլուն ապագա եմ տեսնում: Իհարկե, դրսից խոչընդոտելու են: Իսկ ե՞րբ չեն խոչընդոտել: Երբ մեր ներսի խնդիրները լուծենք, դրսի դիմադրությունն ավելի հեշտ կկարողանանք հաղթահարել:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: