Հայերեն   English   Русский  

​Անկախության պայքար չենք մղել և անկախություն չենք կերտել, մենք մղել ենք Արցախի վերամիավորման պայքար. Հրանտ Խաչատրյան


  
դիտումներ: 6016

«Անկախությունը կերտողները» շարքի զրուցակիցը խորհրդային տարիներին ստեղծված 26 կոմիսարների շրջանի սահմանադրական խմբի անդամ, «Սահմանադրական իրավունք միություն» կուսակցության համահիմնադիր, 1-ին գումարման ԳԽ, 2-րդ և 3-րդ գումարման ԱԺ պատգամավոր Հրանտ Խաչատրյանն է:

- Պարոն Խաչատրյան, այս տարի նշում ենք ՀՀ անկախության 25-ամյակը: Հետաքրքիր է Ձեր կարծիքը լսել, թե մեր պետությունն այս 25 տարիների ընթացքում ինչ ձեռքբերումներ ու բացթողումներ է ունեցել:

- Չեմ կարծում, որ իմ գնահատականները շատ տոնական կլինեն, ու ցավում եմ դրա համար: Անկախությունը բարձրագույն արժեք է և անկախ նրանից, թե ինչ ճանապարհով և այսօր ուր ենք հասել, անպայման պետք է շարունակել այդ ճանապարհը:

Բոլորին ցանկանում եմ հիշեցնել, որ անկախության ճանապարհին զոհվածների հիշատակը հարգելու լավագույն միջոցը նրանց գործն ավարտին հասցնելն է: Կարծում եմ, որ այս հիշեցումն այսօր էլ շատ արդիական է:

Մեր ժողովրդի թերությունները հաճախ բացատրում են նրանով, որ ամեն մեկն անհատականություն է և փորձում է իր ճանապարհով հարցին լուծում տալ: Բայց մենք էլ տեսել ենք, որ երկու տարի այդ բոլոր անհատականությունները միասին, ուս-ուսի տված նույն ճանապարհով էին գնում: Այսինքն՝ այն, որ բոլորս անհատականություններ ենք ու չենք կարող միասին նույն ճանապարհով գնալ, արդեն փաստով հերքված է:

Ընդհանրապես անշնորհակալ գործ է ձեռքբերում ու բացթողում թվարկելը, միանգամից վեճ է առաջանում: Եթե ասեմ անկախության կարգավիճակ ունենալը նվաճում է, ինքս ինձ խաբած կլինեմ: Կարճ ասած, այդ գործով չեմ փորձում զբաղվել, որովհետև շարքային մարդիկ արդյունքով են գնահատում: Գիտեք, այն հատվածը, որն առավելություններն է շատ թվարկում, կոչվում է իշխանություն, այն հատվածը, որը թերություններ է շատ թվարկում, կոչվում է ընդդիմություն կամ ոչ իշխանական այլընտրանք: Չեմ ուզում ո՛չ այն դաշտում հայտնվել, ո՛չ մյուս: Հանրագումարով պետք է նայենք, ու պիտի գնահատվի ողջ հանրության կողմից:

Եթե փորձենք ընթացքը գնահատել, քառորդ դարը բավական ժամանակ է, որպեսզի կարողանաս գնահատել և դասեր քաղել: Կարող եմ ասել, որ մեր ժողովուրդն իր ընդհանրության մեջ ինչի ձգտել է, դրան էլ հասել է: Գուցե այն տարիներին, երբ ընդհանուր ոգևորությունը կար, լավ չէինք բացատրել, թե ինչի էինք ձգտում: Ուստի հետագայում տարբեր քաղտեխնոլոգիաների կիրառմամբ հնարավոր եղավ ժողովրդին, մի կողմից, կոտրել, մյուս կողմից՝ ներգրավել հակապետական գործունեության մեջ:

Պետք է հասկանալ` այն ինչ այսօր առավելություն ենք համարում, իսկապե՞ս առավելություն է, գուցե ամենամեծ թերությունը դա է, որ այսքան ժամանակ տեղապտույտ ենք տալիս: Չեմ կարծում, որ Հայաստանում կա մեկը, որը համարում է, թե մեր պայքարը հասել է իր նպատակին:

- Երբ նաև անկախության համար պայքար սկսվեց, այդ ժամանակ ինչպիսի՞ն էիք տեսնում անկախ Հայաստանը:

- Ես միշտ պատկերացրել եմ՝ այն երկիրը, որտեղ ավելի լավ կապրեի, անկախ Հայաստանն է:

Բայց ապրիլյան իրադարձություններն էլի մի բան ապացուցեցին, որ մենք անկախության պայքար չենք մղել և անկախություն չենք կերտել, մենք մղել ենք Արցախի վերամիավորման պայքար, և դրա մասին մեկը կասի, որ հաղթել ենք, մյուսը կասի, որ հաղթանակը դեռ առջևում է: Սկզբում շարժման մեծամասնությունն ասում էր, որ անկախության մասին խոսակցությունները բալաստ են, հետո դա դարձավ ուղեկցող երևույթ: Ենթադրենք՝ չէինք պայքարում անկախության համար, Հայաստանը հիմա ո՞ր միության կամ երկրի կազմում պետք է լիներ: Ենթադրենք՝ Արցախի համար էլ չէինք պայքարում, տանը նստած էինք, կարո՞ղ է Հայաստանն այսօր անկախ պետություն չլիներ:

Կարծում եմ, որ մեր ժողովուրդն անկախության գաղափարը չի էլ մարսել, որպեսզի պայքարի դրա համար: Հա, մի օր վեր կացանք, արդեն իշխանությունը փոխվել էր, ղեկավարներն ասացին՝ ժողովուրդ, գնացեք քվեարկեք, լավ կլինի, և արտակարգ ցուցանիշ տվեցինք` գրեթե միաձայն: Բայց դրանից տասն օր առաջ կային մարդիկ, որոնք անկախություն բառի համար հալածվում էին, ժողովուրդն էլ լռությամբ հանդուրժում էր այդ ամենը: Այսինքն՝ գուցե մենք անկախության չենք հասնում, որովհետև չենք մարսել այդ գաղափարը:

Երբ 88-ին սկսվեց արցախյան շարժումը, իմ կարծիքով, սկզբում ազատ մարդիկ հավաքվեցին, հետո միացան այն մարդիկ, որոնք ազատության մեջ տեսան լավ ապրելու հեռանկար: Սկզբի շրջանում էլի լավ էր, մտածում էինք` պետություն է ստեղծվել, բոլորս անփորձ ենք, գործադիր իշխանության եկածները գուցե ուսումնասիրում են, թե ինչպես աշխատեն, բայց հետո պարզվեց, որ ո՛չ կարդում էին, ո՛չ սովորում:

Ազատ երկիր պիտի ստեղծվեր, բայց…

- Անկախության տարիների բացթողումները գնահատելիս հաճախ ասվում է, որ 1991-ին հայությունը պատրաստ չէր անկախությանը: Դուք էլ ասացիք, որ անկախության գաղափարը դեռ չենք մարսել: Ըստ Ձեզ՝ 1991-ին մենք որքանով էինք պատրաստ անկախության:

- Երբ ասում են, որ պատրաստ չէինք անկախությանը, նկատի ունեն երկրի ռեսուրսները. կախված էինք ԽՍՀՄ-ից, հիմնականում՝ Ռուսաստանից: Այդ իմաստով է դա ասվում, ոչ թե գաղափարական: Ես չասացի, որ մենք պատրաստ չէինք անկախությանը, ասացի, որ գաղափարը մեզ անծանոթ էր, և չփորձեցինք, չհասցրեցինք դա մարսել: Երբեք չեմ ասի, որ մենք պատրաստ չէինք անկախության, որովհետև դրան կարելի է պատրաստվել 5 րոպեում: 90 թվականի հունիսին, երբ նոր խորհրդարան էր ձևավորվում, այդ ժամանակ անկախության մասին դեռ լուրջ խոսակցություններ չկային: Կային կարծիքներ, քարոզչություն, ինքս էլ համարվում էի անկախական թևի ներկայացուցիչ, բայց դա լուրջ պետական ծրագիր չէր համարվում: Իսկ 90-ի կեսից հետո իրավիճակը փոխվեց:

Շարժման գրեթե բոլոր ներկայացուցիչները գաղափարապես պատրաստ էին անկախությանը: Բայց շարժման հիմնական առաջնորդների քարոզչությունը նրանց զգուշավորություն էր թելադրում այդ հարցում: Կարելի է ասել՝ ով շարժմանն ակտիվ մասնակցել է, հոգեպես և գաղափարապես պատրաստ էր մասնակցելու անկախացման գործընթացներին և անկախ պետություն կառուցելուն: Իսկ շարքային ժողովուրդը կարգին իրազեկված էլ չէր այդ հարցում: Եվ երբ Հայաստանը 1990-ի օգոստոսի 23-ին Անկախության հռչակագիրը ներկայացրեց, բոլորը նույնիսկ զարմացած էին ու դա դիտում էին որպես արցախյան պայքարի մարտավարական քայլ:

Ասեմ, որ 1991-ի հանրաքվեի ժամանակ մեզ մեծ ճոխություն թույլ տվեցինք, երբ Հայաստանին վերամիավորված Արցախում հանրաքվե չանցկացրեցինք:

- Ո՞րն եք համարում պետականաշինության 25 տարիների ընթացքում թույլ տրված ամենամեծ սխալը:

- Սխալն այն է եղել, որ մենք պետականաշինությամբ չենք զբաղվել: Եթե պետականաշինությամբ զբաղված լինեինք, ինչ-որ կարգի պետություն ստեղծած կլինեինք: Բայց չենք զբաղվել, չենք մտածել, թե ինչպիսի պետություն ենք ուզում: Այս 25 տարիներին ամեն մեկն իր գործով է զբաղվել:

Համարում եք, որ ունե՞նք պետություն, թեկուզ բռնատիրական: Պետությունների շատ դասակարգումներ կան, բայց մեկնումեկը պե՞տք է կարողանա ասել, թե Հայաստանն ինչ տիպի պետություն է: Հռչակված է ժողովրդավարական հանրապետություն, բայց դա չեմ տեսնում, ասում են բռնատիրություն է Հայաստանում, լիակատար բռնատիրութուն էլ չեմ տեսնում: Պետության երևի թե մի բնութագիր կա, որի հետ կարող եմ համաձայնել, դա անցումային պետությունն է: Բայց քառորդ դար անցումային պետություն նշանակում է` չգիտենք, թե որտեղից ուր ենք անցնում: Անցումայինը կամուրջ է գետի մի ափից մյուսն անցնելու, բայց այդ անցումն էլ չի երևում: Անորոշ վիճակ է: Քանի դեռ ասպարեզում էի, ասում էին՝ անցումային շրջան է, հիմա այդ բառն էլ չեն օգտագործում, քանի որ հասկանում են՝ անցումն այսքան երկար չի կարող տևել: Բառը չեն օգտագործում, բայց էությունը մնացել է, որովհետև ոչ ոք չի որոշել անցումը: Եթե նայում ենք շարքային ժողովրդի մակարդակով, անցումը Հայաստանից տեղափոխումն է այլ երկիր:

- Պարոն Խաչատրյան, ըստ Ձեզ, ո՞րն է մեր երկրի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը:

- Որպեսզի յուրաքանչյուր մարդ զգա իրեն երկրի քաղաքացի, անգամ կարևոր չէ` ինչպիսի երկրի քաղաքացի, ուղղակի իր ու իր սերունդների կյանքը կապի Հայաստան երկրի հետ, մնացածը հերթով կդասավորվի: Այն դարը չէ, որ մարդիկ, իրենց քաղաքացի զգալով, չհասկանան, թե ինչ է պետք անել: Մինչև 95 թվականը, երբ որոշվում էր երկրի ապագան, պատրանքներ շատ ունեինք` ընտրություններ են եղել բավականին օրինական, 90-91-ի ընտրությունների ժամանակ էական խախտումներ չեն եղել, մտածում էինք, եթե իշխանությունների մեջ շեղումներ կան, կգնանք կընտրենք նոր իշխանություն, ամեն ինչ կփոխվի, բայց պարզվեց՝ վերջացել է ժողովրդավարությունը, էլ մարդիկ այդ ճանապարհով իրենց ձայնն արտահայտելու հնարավորություն չեն ունենա: Ամեն ինչ հարամվեց:

- Ապրիլյան պատերազմը մեծ փորձություն էր մեր երկրի համար: Ձեր գնահատմամբ, ինչպե՞ս հաղթահարեցինք փորձությունը, ի՞նչ դասեր պետք է քաղենք տեղի ունեցածից և ինչ քայլեր ձեռնարկենք:

- Ցավով եմ ասում, բայց արդեն վաղուց այդպիսի հերոսության ակնկալիք չունեինք մեր ժողովրդի որևէ հատվածից: Ոգևորության ալիքը դրա վրա էր հիմնված, որ մարդիկ իրենց մասին սկսել էին շատ վատ մտածել, հետո տեսան, որ այդքան վատը չեն, ինչքան իրենք էին մտածում: Կարծում եմ՝ փորձություն էր այդ իմաստով: Երկար տարիներից հետո առաջին համազգային զգացողությունն էր դա: Պատկերացրեք՝ հիասթափությունն էլ բավականին շուտ եկավ, բոլորին թվում է, թե իրենք էլ են այդ փորձությունը հաղթահարել, ու հայտնվեցին մարդիկ, որոնք սկսեցին այդ ամեն ինչն իրենց վերագրել:

Իսկ դասը նույնն է` պիտի թողնենք, որ մարդիկ իրենց ազատ զգան, իսկ մարդիկ ազատ են զգում, երբ իրենց ունեցվածքի վրա որևէ մեկն աչք չունի, երբ մարդն աշխատում է ու դրա դիմաց ակնկալած թեկուզ չնչին վարձատրությունը ստանում է:

- Ամփոփելով ինչպիսի՞ն եք տեսնում Հայաստանի ապագան:

- Ես Հայաստանը շարունակում եմ տեսնել վերամիավորված Արցախի հետ, տեխնոլոգիապես, գիտականորեն, կրթական համակարգով զարգացած երկիր, որտեղ ապրում են քաջ, գիտակից ու աշխատասեր մարդիկ, որոնք կարող են Աստծո կողմից պարգևված այս հողակտորը պահել այնպես, որ լինի աշխարհի ծաղկանոցներից մեկը: Այդպես ես 20 տարի հավատացել եմ ու հիմա ինչքան հնարավոր է երկար եմ ապրելու, որ իմ աչքով տեսնեմ: Մեզ ընդամենը պետք է առաջնորդ ղեկավար: 5 տարում Հայաստանը կարելի է դնել այդ ռելսերի վրա, իսկ հետագա 10 տարում այն Հայաստանը, որ ես պատկերացրել եմ, կդառնա իրականություն: Պատկերացրեք՝ մեզ խանգարող էլ չկա այդ ճանապարհի վրա, մանր-մունր Ադրբեջանն ու Թուրքիան, որ հոխորտում են, նրանից է, որ մենք մեզ դեռ չենք գտնում:





Մեկնաբանել
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: