Հայերեն   English   Русский  
ԱՆՑՅԱԼԻՑ
1918 թվականի մայիսն ամենաբախտորոշ ժամանակաշրջանն էր մեր ժողովրդի համար. արևելահայության գլխին կախված էր ֆիզիկական ոչնչացման վտանգը:
Թուրքիայի նախարարների կաբինետին կից Պետական արխիվների գլխավոր վարչությունը իրականացնում է
1918 թ. հոկտեմբերի 30-ին Օսմանյան կայսրության ներկայացուցիչներ Հուսեյն Ռաուֆը, Հիքմեթը և Սաադուլլան, հունական Լեմնոս կղզու Մուդրոս նավահանգստային քաղաքում` բրիտանական «Ագամեմնոն» ռազմանավի վրա, Թուրքիայի կողմից ստորագրեցին զինադադար, որով, փաստորեն, Թուրքիան իրեն պարտված ճանաչեց Առաջին համաշխարհային պատերազմում և դուրս եկավ պատերազմից: Անտանտի կողմից պայմանագիրը ստորագրեց բրիտանական ծովակալ Կանտլոպը: Այս ակտով աշխարհի քաղաքական քարտեզից վերացավ Օսմանյան կայսրությունը, որ ձևավորվելով 1299 թվականին` ...
Ռուսական գործոնը` որպես քաղաքական, տնտեսական և ռազմական խաղաքարտ, ցավոք, ամենացայտունը Հայաստանում է դրսևորվում: Եվ մենք` հայերս, կարծես դատապարտված ենք լինելու ռուս ժողովրդի «բնական դաշնակիցն ու բարեկամը»՝ որպես կանոն դաս չառնելով պատմությունից ու քաղելով այդ «բարեկամության» ամենադառն պտուղները:
Զաքարյանների շրջանի պատմությունը հայոց տարեգրության ամենափառահեղ էջերից է: 1190 թվականից սկսված և շուրջ 20 տարի տևած արյունահեղ պատերազմների արդյունքում Զաքարե և Իվանե Զաքարյան եղբայրները կարողացան ջախջախել սելջուկյան զորքերն ու ազատագրել Հայաստանի մեծ մասը: Զաքարյանների տերությունն իր տարածքով, ռազմական և տնտեսական հզորությամբ, քաղաքական ազդեցությամբ մեծապես գերազանցում էր ոչ վաղ անցյալում կործանված Բագրատունիների հայոց թագավորությանը:
Անահիտը հայոց Մայր դիցուհին է՝ մայրության, պտղաբերության, խոհեմության աստվածուհին, մայրն ամեն բարիքի: Նա հայոց մայրաքաղաքների հովանավոր աստվածուհին էր, և անահտական տաճարներ կային հայոց բոլոր մայրաքաղաքներում: Այդ իսկ պատճառով հայոց գլխավոր՝ արքայանիստ քաղաքը մայրաքաղաք է կոչվում: Իսկ Անահիտի պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնը Երիզան էր՝ Բարձր Հայքի Եկեղյաց գավառում՝ Արևմտյան Հայաստանի Երզնկա քաղաքի մոտ գտնվող մի բարձր բլրի վրա: Մինչև 301 թ. գավառը կոչվել է Անահտական:
VIII դարում սերտացան Հայ առաքելական եկեղեցու հարաբերություններն արաբական խալիֆայության հետ: Պետականության բացակայության պայմաններում եկեղեցին, ձգտելով առաջնության, համաձայնության եկավ խալիֆայության հետ: Արաբները Հայաստանում պաշտպանում էին հայ եկեղեցու շահերը քաղկեդոնիկ Բյուզանդիայի ոտնձգություններից, փոխարենը եկեղեցին արաբներին հայերի հպատակության երաշխավորն էր: Եղան դեպքեր անգամ, երբ հայոց կաթողիկոսներն արաբական բանակներ առաջնորդեցին ապստամբ հայության դեմ:
Հայերս մշակութային, ռազմաքաղաքական առումներով միշտ դոնոր ենք հանդիսացել հարևան ժողովուրդների, հատկապես՝ վրացիների համար:
Հայոց քաղաքական և հոգևոր-մշակութային պատմության մեջ, Բագրատունիների թագավորության շրջանում, նշանակալի դեր է ունեցել Պահլավունիների իշխանական տոհմը: Պահլավունիները սերում են VIII դարում Հայաստանից տարագրված Կամսարականների զորեղ տոհմից:
Այսօր հեթանոս հայերի ամենանվիրական տոնն է՝ Ամանորը՝ Վահագնի ծնունդը: Վահագնական գլխավոր տոնը մեր նախնիները մարտի 21-ին են նշել:Ուժն առանց սիրո ավերող է, սերն առանց ուժի՝ անզոր….Երկնէր երկին, երկնէր երկիր,Երկնէր և ծովն ծիրանի.Երկն ի ծովուն ունէր և զկարմրիկն եղեգնիկ.Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր,Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր,Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ.Նա հուր հեր ունէր,Բոց ունէր մօրուս,Եւ աչքունքն էին արեգակունք։
Կամսարականների տոհմը կենսունակ գտնվեց: Երրորդ դարից հաստատվելով Հայաստանում՝ նրանք էական դեր ունեցան հայ միջնադարյան պատմության մեջ: Իսկ տոհմի շատ ներկայացուցիչներ հայոց քաղաքական և հոգևոր կյանքում գործուն մասնակցություն ունեցան անգամ պատմության նոր շրջանում…
Հունգարիայի՝ 1848 թվականի հեղափոխության առաջնորդների թվում երկու հայեր են եղել, գրում է horizonweekly-ն:
Այն, որ հայ կինը կարևոր դերակատարում է ունեցել ազգային, հասարակական կյանքի բոլոր առանցքային անցուդարձերում, անհերքելի է: Հայ կանայք ոչ միայն տան, օջախի սյունն են, այլև ազգի ու պետության, և դա պատմականորեն ձևավորված իրողություն է:
Բյուզանդական կայսրությունը միջնադարում մեր արևմտյան հարևանն էր: Եվ հայ-բյուզանդական միջպետական, միջմշակութային հարաբերությունները բավական սերտ էին: Մեծ էր հայերի ազդեցությունը Բյուզանդիայի ռազմական, քաղաքական, պետական և մշակութային կյանքում:
Հայ-պարսկական առնչությունները հազարամյակների խորքից են գալիս: Պարսիկները մեզ ամենամոտ ցեղակից ազգն են: Հնում մեծ է եղել հայերի ազդեցությունը պարսիկների վրա: Նրանք մինչև երրորդ դարը՝ զրադաշտության ընդունումը, դավանում էին հայոց աստվածներին՝ Արամազդին, Անահիտին, Միհրին…
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: