Հայերեն   English   Русский  
ԱՆՑՅԱԼԻՑ
Կան անհատներ, որոնք, լինելով առավելապես կուսակցական գործիչ, իրենց գործունեության մեջ այնպես են փայլում, որ համազգային նշանակության գործիչներ են դառնում: Նրանցից է ՀՅԴ գործիչ Նիկոլ Աղբալյանը:
VII դարը համարվում է հայոց ճարտարապետության ոսկե դարը: Այս ժամանակաշրջանում բազում հոյակերտ տաճարներ կերտվեցին: Բոլորն էլ՝ քաղկեդոնական եկեղեցիներ: Հայության քաղկեդոնական դարձը կապված է Եզր ա Փառաժնակերտցի կաթողիկոսի անվան հետ:
Հայ եկեղեցու պատմության մեջ բազում են դեպքերը, երբ առանձին գործիչներ կամ խմբավորումներ ծառայել են օտար պետությունների շահերին՝ դառնալով օտարի ներկայացուցիչը հայ եկեղեցում և գործիք, որ ծառայում է միմիայն հանուն օտարների մեծապետական շահերի: Ոմանք եկեղեցին են ծառայեցրել իրենց անձնական կամ նեղ խմբակային շահերին: Իսկ եթե իրենց անձնական շահերը համընկել են օտար պետությունների շահերի հետ, դա իսկական աղետ է դարձել հայության համար:
XIX դարի սկզբին Էջմիածնի կաթողիկոսական աթոռը դարձյալ կռվախնձոր դարձավ: 1801 թ. ռուսական բանակը գրավեց Վրաստանը՝ կործանելով Վրաստանի անկախությունը: Ռուսական զորքը Վրաստան առաջնորդողների թվում էր նաև ռուսահայերի առաջնորդ Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղությանը, որ իրեն մինչ այդ փառավորել էր Ղրիմի հայափաթման գործում ռուսական կաբինետի կամակատարը դառնալով:
«Ես հպարտ եմ, որ առանց գիտնալու հերոս մը մեծցուցի, բայց կը ցավիմ, որ շատ զավակներ չեմ ունեցած՝ ուրիշ զինվորներ ալ տրամադրելու համար իմ ազգիս:Հեղինե Քրջլյան՝ Արա Քրջլյանի մայրը
1441 թվականին բախտորոշ իրադարձություն եղավ հայության կյանքում: Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունը Կիլիկիայի Սիս մայրաքաղաքից տեղափոխվեց Արևելյան Հայաստան, և Մայր Աթոռը հաստատվեց Վաղարշապատ քաղաքում՝ Էջմիածնում, որտեղ սկզբնավորվել էր դեռևս 301 թվականին: Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանց կաթողիկոսը հրաժարվեց Արևելյան Հայաստան տեղափոխվելուց և մնաց Կիլիկիայում՝ հիմք դնելով, փաստորեն, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությանը:
XIV դարավերջը և XV դարի առաջին քառորդը հայության համար օրհասական տարիներ էին: 1375 թ. կործանվեց Կիլիկիայի հայկական թագավորությունը: Ապա հետևեցին Լենկ-Թեմուրի արշավանքները, որոնք ոչ միայն մարդկային ու նյութական հսկայական կորուստներ պատճառեցին հայությանը, այլև իսպառ խորտակեցին բուն Հայաստանում պահպանված մի քանի կիսանկախ իշխանություններ:
Սկիզբը.Ղարաբաղում ճըռխանությունը, ճըռմելիքությունը սկսվեց Չառչի-Փանահից, որից հետո այդ հողում ծագեցին ներքին խռովություններ, երկպառակություններ, սարսափելի արյունահեղություններ ու անվերջանալի պատերազմներ:
Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն հայության մեծագույն կորուստն է, այլև մեծագույն խարանը: Ովքե՞ր էին այդ ոճրի հեղինակները: Ովքե՞ր էին երիտթուրքերը…
Լեռնային Կիլիկիայի Կանչ ամրոցի և դղյակի տերը՝ Օշին Հեթումյան իշխանը, Գրիգոր Է Անավարզեցի կաթողիկոսի մասին բանաստեղծական տողեր է գրել՝ փառաբանելով նրան.
Գրիգոր Զ Ապիրատ կաթողիկոսի գահակալության շրջանը երանելի ժամանակաշրջան էր հայոց պատմության մեջ: Կիլիկիայի հայոց իշխանությունը վերելքում էր, և Լևոն Բ Մեծագործ իշխանին արքայական թագից կես քայլ էր բաժանում:
-Իջե՜ք, իջե՜ք, երազներ,իջե՜ք զգո՛ւյշ, երազներ,շոյո՜ղ, անո՛ւշ երազներ,իջե՜ք քնքո՛ւշ երազներ:Լևոն Շանթ. «Հին աստվածներ»:
Որպեսզի խափաներ Լևոն Բ-ի արքայական թագ ստանալու գործընթացը՝ Գրիգոր Դ Տղա կաթողիկոսը գաղտնի համագործակցում էր հայոց երկրի թշնամիների հետ: Ավելի հեռուն գնաց նրան հաջորդած քրոջ որդին՝ Գրիգոր Ե-ն, որ բացահայտ ըմբոստացավ Կիլիկիո հզոր իշխանի դեմ:
Ռուսա Բ արքան (մ.թ.ա. 685-645) վիմագիր արձանագրություններում փառաբանված է որպես Տիեզերքի արքա, Մեծ արքա, Արքայից արքա, Բիայնիլիի արքա… Սակայն այս տիտղոսները տուրք էին սոսկ նախորդ զորեղ գահակալներից մնացած ժառանգության: Ռուսա Բ-ի թագավորության օրոք Արարատյան թագավորության արևն արդեն թեքվել էր դեպի մայրամուտ:
301 թվականը հայության ամենաճակատագրական պահն էր, քանզի այդ թվականին մեր երկրում կատարված փոփոխությունը ոչ միայն կրոնական ու ոչ միայն քաղաքական բնույթ ուներ: Հայաստան թափանցած նոր վարդապետությունը նոր աշխարհայացք ձևավորեց հայության մեջ, ինչը հային շեղեց իր հոգեկերտվածքից, ավանդական, պապերի նախանշած ուղուց ու թուլացրեց, ստրկացրեց…
Copyright © 2014 — ankakh.com. All Rights Reserved. Նյութերը մասնակի կամ ամբողջությամբ մեջբերելիս ակտիվ` հիպերլինքով հղումը Ankakh.com-ին պարտադիր է: