f

Անկախ

Նոր տարվա դիմավորումն Արցախում հին ժամանակներում


Ինչպես հայկական մյուս մարզերում,այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղում հեթանոսական տոների ժառանգորդ քրիստոնեական տոները սերտորեն ձուլվել են հեթանոսական ծեսերին: Ժողովրդի գիտակցության մեջ վերջիններս հաճախ շատ ավելի ցայտուն ու ընդգծված են, քան եկեղեցական քրիստոնեական բարեպաշտության այս կամ այն կողմերը: Տարբեր տարիքի մարդկանց լայն մասնակցությունը տոներին արտահայտվում էր ոչ թե հոգևորականների մասնակցությամբ կատարվող եկեղեցական պատարագներով ու թափորներով, այլ ժողովրդական զվարճանքների ձևով:

Թերևս պատահական չէ, որ քրիստոնեական խորհրդանիշ խաչն ու սրբապատկերը մասնավոր տներում չէին դրվում: Լեռնային Ղարաբաղում ոչ մի տեղ բնակելի տան մեջ դրանք չէիր գտնի, բացի սուրբ օջախներից, այն էլ` շատ հազվադեպ: Նույնիսկ զոհակենդանու մորթելը միշտ չէ, որ պահանջում էր հոգևորականի ներկայություն:

Կային տոներ, որոնք ամենևին չէին նշվում եկեղեցու կողմից: Այդպիսին էր Նավասարդը` հին հայկական նոր տարվա տոնը, որը դարեր առաջ հանդիսավոր ու շքեղ տոնում էին հայ թագավորները ողջ ժողովրդի մասնակցությամբ: Այն մինչև XIX դ. վերջը և XX դարը պահպանվում էր Լեռնային Ղարաբաղի բոլոր գյուղերում: Ճիշտ է, Շուշի քաղաքում այն մոռացության էր տրվել և փոխարինվել հունվարի 1-ի տոնակատարությամբ` փոխադարձ այցելություններով ու շնորհավորանքներով, սակայն գյուղական բնակչության շրջանում Նավասարդի նախօրեին շարունակում էին թխել զանազան թխվածքներ, եփում էին ոչխարի մսով ու ցորենի ձավարով կորկոտ, տան բոլոր անդամների, հատկապես երեխաների համար գնում էին նոր շոր ու կոշիկ, մայրը երեխաներին չիր ու քաղցրավենիք էր բաժանում, փեսան ու նրա հարազատները հարսին նվերներ` գլխաշոր, գուլպա, զգեստի կտոր, միրգ ու քաղցրավենիք էին տանում: Երբեմն այդ նվերները նախորդ գիշերը շորի մեջ փաթաթած աննկատելիորեն տուն էին իջեցնում երդիկից: Այդպիսի նվերներ էին փոխանակում նաև հարևաններն ու բարեկամները: Հատկանշական է, որ այդ օրը տանտերերը հատուկ շնորհավորում էին գյուղի տանուտերին և քահանային ու նվերներ տանում նրանց: Այդ օրը բակում ծառերից կարմիր գույնի շոր ու զանազան կարմիր լաթի կտորներ էին կախում:

Նավասարդը հնում, այսինքն` հեթանոսության ժամանակներում, տոնում էին օգոստոսի 11-ին, իսկ արդեն XIX-XX դդ.` նոյեմբեր ամսին: Թե ով է այդ տոնը օգոստոսից տեղափոխել նոյեմբեր, անհայտ է: Հեթանոսության ժամանակներում այն նվիրված էր գլխավոր աստծուն` Արամազդին, որը հիմնադրել էր նոր տարին: Նավասարդի օրը մարդիկ նրան իրենց աշխատանքի բարիքներից էին նվիրաբերում, քանի որ նա համարվում էր իրենց նյութական բարեկեցության պահապանը: Այդ տոնին առանձնապես ուրախանում էին գյուղացիները:

Արդեն XIX-XX դդ. այդ տոնը քաղաքներում չէր տոնվում, այլ միայն գյուղական բնակավայրերում:Այդ տոնին նախորդում էր շաբաթական պահքը (Սբ Հակոբ): Այդ շաբաթվա ուրբաթ օրվա գիշերը թխում էին «կրկենի» հացը` դրա խմորի մեջ դնելով սիսեռ, բակլա կամ մանր դրամ` ի նշան դովլաթի (ունևորության): Թխված հացը բաժանում էին տան անդամների և կենդանիների թվով մասերի: Ում բաժնում հայտնվեր այդ սիսեռը, նա էլ կդառնար իր ընտանիքի հարստության պահապանը նոր տարում: Հաջորդ օրը` շաբաթ, ուտում էին «կորկոտ»: Ընդ որում, բակում կախում էին կարմիր գույնի շոր` ի նշան Եգիպտոսից հրեաների դուրս գալու:

Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

անցյալից Արցախի Հանրապետություն Հայաստան նոր տարի 2020 ամանոր

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Հովհաննես Հովսեփյանը կառաջադրի իր թեկնածությունը ՀԲՖ նախագահի պաշտոնում
Օգտագործվել եմ այլոց նեղ անձնական շահերի համար՝ երևի այո, մեկ-մեկ չգիտակցված, բայց դրանից ավելի շատ դասեր քաղելով. Թևան Պողոսյան
Արցախում մինչ այսօր COVID-19-ը ախտորոշվել է 248 մարդու մոտ, որից առողջացել է՝ 189-ը
Եթե նախորդ իշխանությունը անձնական տվյալների գաղտնիությունը չէր հարգում թաքնված կերպով, ապա այժմ դա արվում է անթաքույց. Իոաննիսյան
Որոշում կայացնելն ու դրա համար պատասխանատվություն կրելը իշխանության հիմնական գործառույթն է, ինչից իշխանությունը ցանկացած եղանակով խուսափում է Ամուլսարում․ Արման Սաղաթելյան
Գրանցվել է կորոնավիրուսի 288 նոր դեպք Հայաստանում. կա 2 մահ
Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը կձայնագրի և կտեսագրի Բեթհովենի բոլոր սիմֆոնիաները
Վնասվել է հայաբնակ Բուրջ Համուդ շրջանը. իրականում շատ ծանր է իրավիճակը. Արման Աբովյանը նոր տեղեկություններ է հայտնում
Տեղեկություն ունենք ազգությամբ հայ 3 մահացածների և շուրջ 100 վնասվածների մասին. մեծ է անհայտ կորածների թիվը. Նաղդալյան
Հայաստանը պետք է դյուրացնի օդային հաղորդակցությունը, որպեսզի մեր հայրենակիցները կարողանան տեղաշարժվել երկու ուղղությամբ էլ. Չալաբյանը՝ Բեյրութի պայթունի մասին
Բեյրութում պայթյունի հետևանքով վնաս է կրել «Շաղզոյեան» կենտրոնը, որտեղ կենտրոնացած են հայկական գրասենյակներ
Ալեն Սիմոնյանի և Արթուր Դանիելյանի գործով նախաքննությունն ավարտվել է. Դանիելյանին մեղադրանք է առաջադրվել
Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի զոհերի թիվը գերազանցել Է 100-ը. ԶԼՄ-ներ
Տիգրան Ավինյանը ցավակցություն է հայտնել Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի կապակցությամբ
Բեյրութում պայթյունի հետևանքով վիրավորվել է հայկական «Ազդակ» թերթի խմբագիրներից մեկը
Սգում ենք Բեյրութի պայթյունների զոհերի մահը. Արարատ Միրզոյան
Դանակահարություն Ջանֆիդա գյուղում․ Արմավիրի ոստիկանների բացահայտումը
Մասիսի քրեական հետախույզներն ապօրինի թմրաշրջանառության դեպք են բացահայտել
Ոստիկանները բացահայտել են արտադրամասի պահակի սպանության դեպքը
ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհներն անցանելի են
Չեմ հանգստանա, քանի դեռ չենք գտել կատարվածի պատասխանատուին. Լիբանանի վարչապետը նշել է պայթյունի պատճառը
Այնքան խտացված և հաջորդական մարտահրավերներ, որ աշխարհը տեսավ այս տարի, արդեն վաղուց չէր տեսել. Սիմոնյան
Բազմաթիվ բեյրութահայեր, ահաբեկված տեղի ունեցածով, արդեն իսկ դիմում են հայրենիք վերադառնալու համար. Մարուքյան
Իկեր Կասիլյասն ավարտեց կարիերան
Ողբերգական վթար՝ Հրազդանում. 2 մարդ տեղում է մահացել, ևս մեկը՝ հիվանդանոցում. մահացածներից մեկը հարկադիր կատարող էր. shamshyan.com
Ավելին
Ավելին