f

Անկախ

Դուք մտնում եք Փարաջանովի աշխարհ...


«Դեպի թանգարան» խորագրի շրջանակներում այս անգամ զրուցել ենք Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանի հիմնադիր տնօրեն, լուսանկարիչ Զավեն Սարգսյանի հետ:

-Պարոն Սարգսյան, Դուք ղեկավարում եք թանգարանն իր ստեղծման օրվանից: Ինչպե՞ս է փոխվել այն ժամանակի ընթացքում:

Զավեն Սարգսյան

-Մասնագիտության բերումով ես շփվել եմ Փարաջանովի հետ 12 տարի, ինչն էլ իր յուրահատուկ կնինքն է դնում այս թանգարանի գործունեության վրա: Ընդհանրապես ամեն մի նոր բանի ստեղծումը շատ դժվար է: Թանգարանը հիմնադրվել է 1988-ին, բայց բացվել է 1991-ին՝ Փարաջանովի մահից մեկ տարի անց: Եվ քանի որ Փարաջանովն այլևս մեզ չէր կառավարելու, օգնելու և խորհուրդներ տալու, պատկերացրեք՝ ինչ բարդություններ ստեղծվեցին, բայց տարիների ընթացքում մեր իսկ սխալների ու փորձառության հիման վրա հանգեցինք թանգարանի ներկայիս էքսպոզիցիային: Իհարկե, այնպես չէ, որ ամեն ինչ քարացած է: Երբ նոր իր ենք ձեռք բերում կամ նվեր ստանում, որոշակի փոփոխություններ ենք անում հիմնական ցուցադրության մեջ. կամ խտացնում ենք կամ մի փոքր այլ ձև ենք դասավորում կամ ինչ-որ մի գործ ենք հանում:

Թանգարան ղեկավարելը շատ նուրբ գործ է, միաժամանակ շատ ճշգրիտ: Թանգարանային կյանքի օրենքներին տիրապետելու համար տարիների փորձ և իմաստություն է պետք: Մեր թանգարան ոտք դնողը կտրվում է աշխարհից՝ շնորհիվ թե´ Փարաջանովի մեծության, թե´ պատուհանների բացակայության:

Դա մտածված քայլ է. թանգարան մտնելով՝ դուք մտնում եք Փարաջանովի աշխարհ: Ի դեպ, ասեմ, որ մարդիկ կան, որոնք չեն հաշտվում նման կառուցվածքի հետ, բայց մենք դա էլ ենք բնական համարում: Ամեն դեպքում ամեն ինչ անում ենք, որ անգամ Փարաջանովի արվեստին անծանոթ մարդը մի քիչ հուզված դուրս գա թանգարանից: Այսօր արդեն, բացի էքսկուրսիայից, այցելուները թանգարանին կարող են ծանոթանալ նաև աուդիոգիդի օգնությամբ:

Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան

-Թանգարանը Երևանի ամենաշատ այցելուներ ունեցող մշակութային օջախներից է և գրեթե պակաս չունի նաև հայտնի հյուրերի: Արդյոք գաղտնիքը միայն Փարաջանովի անձի՞ մեջ է, թե՞ թանգարանն էլ ունի իր յուրահատուկ մոտեցումները:

-Երկուսն էլ կարևոր են, բայց չենք կարող չխոստովանել, որ անձից շատ բան է կախված: Ինչպես, ասենք, Իսպանիա գնացողներն անպայման այցելում են Սալվադոր Դալիի թանգարան, քանի որ վերջինս եզակի երևույթ է ամբողջ աշխարհում, այնպես էլ Փարաջանովն է եզակի: Մարդիկ ցանկանում են առնչվել նրա արվեստին: Փարաջանովը մեր երկրի առավելությունն է: Նման մեծության արվեստագետ շատ քիչ է հանդիպում աշխարհում:

Ինչ վերաբերում է բարձրաստիճան հյուրերին, իհարկե, հաճելի է, երբ հայտնի մարդիկ են այցելում թանգարան, բայց մեզ համար թանկ է ամեն մի այցելու: Մենք կարևորում ենք, որ բոլոր թանգարան այցելողներն իրենց երջանիկ զգան այստեղ և չցանկանան հեռանալ: Մեր աշխատանքի ամենամեծ գնահատականն այն է, երբ մարդիկ հուզվում են մեզ այցելելիս, երբ խոստովանում են, որ սա ամենահաճելի վայրն է իրենց համար մեր քաղաքում: Այցելուների աչքերի առջև մեր թանգարանում բացվում է փարաջանովյան հրաշքը, և նրանք հենց այդպես էլ նկարագրում են իրենց զգացողությունները:

Ես շատ կարևորում եմ, որ թանգարան գնալն ընդհանրապես դարձնենք սովորություն: Եվ խոսքը մեր թանգարանի մասին չէ միայն:

Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան

-Ցավալիորեն կենդանության օրոք Փարաջանովն այդպես էլ մնաց չհասկացված թե´ որպես մարդ, թե´ որպես արվեստագետ: Թանգարանը որքանո՞վ է մատչելի այցելուին:

-Այսօր Փարաջանովն աստիճանաբար առավել հասկանալի է դառնում: Գիտեք՝ հանճարների ճանապարհը շատ դժվար է, և գրեթե միշտ նրանք սովորաբար իրենց կյանքի օրոք մնում են չհասկացված: Նույնն էլ Փարաջանովի դեպքում է: Թանգարանի խնդիրն է բացահայտել Փարաջանովի գործունեությունը և ճանաչելի դարձնել նրան հայ հասարակությանն ու ոչ միայն:

Ընդհանրապես արվեստն ուրիշ լեզու ունի: Մարդիկ դեռ մանկուց պիտի պատրաստ լինեն արվեստի գաղտնիքներին: Դրա համար ես միշտ հորդորում եմ մեծահասակներին երեխաներին թանգարան բերել դեռ մանուկ հասակից: Այն, ինչ նրանք կհասկանան այդ տարիներին, շատ մեծ արդյունք կտա հետագայում: Արվեստ հասկացող մարդը տարբերվում է իր շրջապատում:

Ասեմ, որ մեզ այցելում են ամենատարբեր տարիքային շերտերի ներկայացուցիչներ: Տարիքավորներն անգամ հիշում են Փարաջանովի կրած դժվարությունները և այդ աչքով են դիտում ցուցանմուշները, իսկ երիտասարդները դեռ որոնումների մեջ են: Իհարկե, կան այցելուներ, որ միանգամից տեսնում ու զգում են Փարաջանովի մեծությունը, նրանց անգամ պետք չէ ոչինչ բացատրել, բայց և կան այնպիսինները, որոնք անգամ երկար բացատրելուց հետո չեն հասկանում՝ ինչ ես ասում: Կարևորում եմ նաև դպրոցականների այցելությունները, բայց անհրաժեշտ է, որ աշակերտին թանգարան բերող ուսուցիչն այդ քայլն անելուց առաջ գոնե որոշակիորեն նախապատրաստի երեխաներին, ոչ թե այցելությունը թանգարան դառնա դաս չանելու առիթ: Միայն ուսուցչի ու մեր ճիշտ մոտեցման արդյունքում է հնարավոր, որ հետագայում ներկայիս աշակերտն արդեն ինքնուրույն այցելի թանգարան:

-Թանգարանը դեռ 1990-ից աշխարհի տարբեր երկրներում կազմակերպել է Սերգեյ Փարաջանովի ստեղծագործությունների ցուցադրություններ: Ինչպե՞ս են իրագործվում դրանք:

-Ունեցել ենք 65-ից ավել ցուցադրություններ, որոնք հնարավոր չէ իրականացնել միայն մեր ցանկությամբ: Քանի որ մենք չունենք այնպիսի ֆինանսական միջոցներ, որոնցով կկարողանայինք կազմակերպել այդ ցուցադրությունները, հրավիրող կողմն ինքն է հոգում բոլոր ծախսերը: Իսկ մեր մասին դրսում իմանում են թե´ արդեն իսկ կազմակերպված ցուցադրությունների ժամանակ, թե´ մեր թանգարան այցելած օտարերկրացի հյուրերի միջոցով: Վերջիններս, ոգևորվելով Փարաջանովի գործերով, նախ մեզ առաջարկում են իրենց երկրում ներկայացնել որոշ ցուցանմուշներ, և մեր համաձայնությունը ստանալուց հետո արդեն տեղում կազմակերպում են ցուցադրությունը: Իսկ, օրինակ՝ ադրբեջանցիները, քանի որ ոչինչ չունեն ցուցադրելու, կարող են միլիոններ ծախսել՝ ինչ-որ մի անարժեք ցուցադրություն կազմակերպելու համար, որը ոչ մեկին անհրաժեշտ չէ:

Այս ցուցադրություններն օգնում են ճանաչել առաջին հերթին Փարաջանովին, ապա՝ նոր թանգարանը: Իհարկե, ցուցադրությունները նաև ունեն մի վատ կողմ. արդյունքում կարող են լինել որոշ վնասված գործեր, բայց ամեն դեպքում սա էլ կարևոր աշխատանք է, որ պետք է իրականացվի: Ի վերջո, այդքան հեշտ չէ արժանանալ աշխարհի տարբեր երկրներում ցուցադրվելուն: Գաղտնիքը և´ Փարաջանովի անձի մեջ է, և´ մեր մատուցման ձևի, շփման մշակույթին ու մանրուքներին տիրապետելու հմտությունների:

-Թանգարանի ներսում կազմակերպվում են նաև տարաբնույթ միջոցառումներ՝ անգամ ոչ անմիջականորեն Փարաջանովին առնչվող:

-Սերգեյ Փարաջանովի թանգարանը միայն թանգարան չէ, այլև մշակութային կենտրոն քաղաքի համար, որ հատուկ նշանակություն ունի իր բարձր մակարդակի շնորհիվ: Դրա համար երբեմն հրաժարվում եմ տարբեր համագործակցության առաջարկներից, որոնք այս կամ այն կերպ հակասում են մեր գծած բարձր սանդղակին: Շատ կարևոր է ոչ միայն մակարդակ ստեղծելը, այլև պահելը: Այս գործելաոճը կարող է նաև օրինակ ծառայել այլ մշակութային օջախների, որ նրանք էլ լավի, վեհի ձգում ունենան:

-Ի՞նչ խնդիրներ և ձեռքբերումներ ունի թանգարանը:

Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան

-Ցավոք, մենք ունենք տարածքի խնդիր: Եթե, օրինակ՝ տեղը մեծ լիներ և դահլիճ ունենայինք, կկարողանայինք տարաբնույթ ցուցադրություններ կազմակերպել: Ունենք նաև թանգարանի գոնե կոսմետիկ վերանորոգման խնդիր, ինչը հատկապես բարդ է կազմակերպել գործերի տեղաշարժման առումով: Վերջին անգամ նման տաժանակիր աշխատանք արել եմ 18 տարի առաջ ինքնուրույն, իսկ հիմա պետք է մարդ, ով կօգնի և ում կվստահեմ:

Այս պահին ձեռքբերումներից ցանկանում եմ նշել անցյալ տարի Ստամբուլում կազմակերպած մեր հիանալի ցուցահանդեսը, որ ձգվեց մինչև այս տարվա մարտ ամիսը: Հաջողություն եմ համարում նաև հովանավորների օգնությամբ ձեռք բերված փարաջանովյան աշխատանքներն ու տեխնիկայի թարմացումը, ինչն այնքան անհրաժեշտ է մերօրյա թանգարաններին:

-Մեկանգամյա այցելությունը բավարա՞ր է Ձեր թանգարանի մասին պատկերացում կազմելու համար:

-Ոչ միայն մեր, այլ ցանկացած թանգարան պետք է մանրամասն ուսումնասիրվի: Ես ուղղակի չեմ կարող հասկանալ այն մարդկանց, որոնք մեկ օրում այցելում են երկու թանգարան: Չափազանցություն չթվա, բայց Փարաջանովի թանգարան պիտի գալ ամբողջ կյանքում, որովհետև կյանքի տարբեր փուլերում նախկին տեսածներդ սկսում ես այլ գույներով տեսնել, ավելի խորը, ավելի հասկանալի: Ամեն այցելելուց հետո կարող են փոխվել նաև այս կամ այն գործի նկատմամբ ունեցած նախընտրություններդ: Որքան ժամանակ է ծախսել արվեստագետն այս ամենի ստեղծման վրա, որքան մտածմունքներ է ունեցել արարելիս, իսկ դա հնարավոր չէ հասկանալ ու գնահատել մեկանգամյա այցելությամբ: Այդ ամենը հենց կարող է պատճառ դառնալ, որ թանգարան այցելությունը դառնա անվերջանալի ընթացք:

-Ինչպիսի՞ խոհեր ունեք թանգարանի ներկայի և ապագայի հետ կապված:

-Այն, ինչ ստեղծվեց սկզբում, թանգարանի կմախքն էր: Երեսուն տարիների ընթացքում թանգարանը պիտի մարմին դառնար: Ժամանակն է արդեն մտածելու՝ ինչպես պետք է պահել այն: Իմ խնդիրն է, որ հետագայում թանգարանն ունենա բանիմաց ու սրտացավ ղեկավար: Այսօր շատ դժվար է նման մարդ գտնելը: Երիտասարդները, ցավոք սրտի, գործին նայում են որպես գումար վաստակելու միջոց: Չկա սեր և հանուն թանգարանի ինքնազոհողության գնալու պատրաստակամություն: Դրսից մեր աշխատանքը գուցե ցանկալի թվա շատերին, բայց թանգարան ղեկավարելը նաև տանջանք է, որ ամեն մեկը չի կարող անդավաճան կրել իր ուսերին: Փարաջանովի կենդանության օրերին այս ամենի մասին անգամ պատկերացում չէի կարող ունենալ. ես ուղղակի սիրում էի նրան, ինձ կարևոր էր շփվել նրա հետ:

Կարծում եմ՝ նա հիմա գոհ է թանգարանի գործունեությունից: Ես միշտ զգում եմ Փարաջանովի ներկայությունը և ցավ եմ ապրում, որ նա չտեսավ այս ամենը, չապրեց այս ուրախությունը...

Արփի Խաչատրյան

Զավեն Սարգսյան Սերգեյ Փարաջանով Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան Հայաստան Խմբագրի ընտրանի

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Նորքի ինֆեկցիոն հիվանդանոցում մահացել է կորոնավիրուսով հիվանդ երկու պացիենտ
ՄԱԿ-ը 250000 բժշկական դիմակ կփոխանցի Նյու Յորքին
ՁԻԱՀ-ի կենտրոնի նախկին աշխատակիցները մասնակցում են կորոնավիրուսի դեմ պայքարին
Ռուսաստանում կորոնավիրուսի դեմ դեղամիջոց են ներկայացրել
Բիլ և Մելինդա Գեյթսերի հիմնադրամը 50 միլիոն դոլար կնվիրաբերի կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար
Թրամփը դիտարկում է Նյու Յորքում կարանտին մտցնելու հնարավորությունը
ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպանության հայտարարությունը COVID-19-ի իրավիճակով պայմանավորված ԱՄՆ-ում գտնվող ՀՀ ուսանողների վերաբերյալ
ՀՀ ԱԳՆ հայտարարությունը նոր տիպի կորոնավիրուսի տարածման կանխարգելման շրջանակներոմ ներդրված սահմանափակումների վերաբերյալ
Հայաստանում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը 407 է. Փաշինյանը նոր տվյալներ է ներկայացրել
Ռուսաստանում ներկայացրել են դեղամիջոց կորոնավիրուսի բուժման համար․ «ՌԻԱ Նովոստի»
Թոքաբորբով 13 պացիենտից 2-ի վիճակը ծայրահեղ ծանր է․ ԱՆ խոսնակ
COVID-19. Վարակվածների ընդհանուր թիվը հասել է 621 հազարին. ԹԱՐՄ ՏՎՅԱԼՆԵՐ
Առցանց քննարկում` «COVID-19. առերեսվելով համաշխարհային վախին» թեմայով:
Դիմացեք, ժողովուրդ ջան․ Արթուր Վանեցյան
Գյումրիում ծանրոցներ են հատկացնելու օրվա հացից զրկվածներին
Ահաբեկում են տնտեսվարող սուբյեկտների աշխատակիցներին,որոնք չեն քվեարկի իշխանության թեկնածու՝ Արայիկ Հարությունյանի օգտին
ԱՄՆ Ջոնս Հոփքինս համալսարանի գրությունը կորոնավիրուսից պաշտպանվելու մասին
29-ամյա աղջիկը որոնվում է որպես անհետ կորած
Վարդ գողացողներին ոստիկանները բռնել են
Նուբար Աֆեյանը գարնանը կորոնավիրուսի պատվաստանյութի փորձարկումից արդյունք ստանալու հույս հայտնեց
«Գոյություն ունեցող երկու լուծումներն էլ վատն են, իսկ հետևանքները՝ անխուսափելի ծանր»․ Ա․ Ղազինյան
Փաստեր, մտահոգություններ և առաջարկներ. ինչպես դուրս գալ կորոնավիրուսային ճգնաժամից
Covid-19-ի դեմ պայքարում քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների պաշտպանության սկզբունքները․ freedomhouse.org
Ստեղծել ենք տեղաշարժման թերթիկի էլեկտրոնային տարբերակը․ Տիգրան Ավինյան
Թուրքիան ամբողջությամբ դադարեցնում է միջազգային ավիահաղորդակցությունը
Ավելին
Ավելին