f

Անկախ

Ղևոնդ Ալիշան-200                              ԱՄԵՆԱԲԵՂՄՆԱՎՈՐ  ԳՐԻՉ  ՈՒՆԵՑՈՂ ՀԱՅԸ


  Առաջին անգամ է ի մեր պատմության,որ լսվի այս պանծալի,
այլև նորափառ կոչումն  ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐ։
                                                                                                                             Ղևոնդ Ալիշան
<<Հայապատում>>,Վենետիկ,1901թ․


Հայերի մեջ մինչև այժմ ամենաբեղմնավոր գրիչը ունեցել  է       բանաստեղծ, բանասեր,պատմաբան,աշխարհագրագետ,թարգմանիչ Ղևոնդ Ալիշանը (Քերովբե Ալիշանյան-Կ․Պոլիս  6(18)7 1820-Վենետիկ 9(22)1901)։

Եթե մեկտեղվի և հրատարակվի նրա գիտական և գրական հսկայական ժառանգությունը,ապա այն կկազմի ավելի քան 50 մեծադիր հատոր։
1847-60-ին<<Բազմավեպ>>հանդեսումՆահապետ ստորագրությամբ,Ալիշանը հրատարակել է մի շարք բանաստեղծություններ ու պոեմներ։ (<<Ողբամ զքեզ,Հայոց աշխարհ>>,<<Հրազդան>>,<<Հայոց աշխարհիկ>>,<<Պլպուլն Ավարայրի>> և այլն։)Ալիշանի ծավալուն գործերից շատերը նվիրված են  հին Հայաստանի աշխարհագրությանը (<<Շիրակ>>,<<Սիսուան>>,<<Այրարատ>>,<<Սիսական>>)։

Դրանք հանրագիտական բացառիկ արժեքներ ունեցող գործեր են։ Ալիշանը գրել է <<Բաժինք Հայոց մեծաց>>խորագրով  742 տողանոց մի պոեմ, որը 1868-ին տպագրվել է <<Բազմավեպ>> հանդեսում։  Այդ պոեմում  նա տալիս է հին Հայաստանի ամբողջական նկարագիրը,ըստ 15 նահանգների (աշխարհների),նշում բոլոր գավառները,գյուղերի մի մասը իրենց հին ու նոր անվանումներով,տալիս դրանց ստուգաբանությունները,հիշատակում այդ վայրերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, և դա այն դեպքում,երբ Ալիշանը Հայաստանում երբեք չի եղել։Այդ պոեմը Հայաստանի տեղանունների չափածո բառարան է գրված բանաստեղծական շքեղ լեզվով։
Ալիշանի գործերից են նաև <<Հայբուսակ,կամ հայկականբուսաբանություն>>,<<Հայապատում>>,<<Հայ-Վենետ>>,<<Հուշիկք հայրենյաց հայոց>>, <<Հայաստան  յառաջ, քան զլինելն Հայաստան>>,<<Նշմարք հայկականք>>։

Պատմական աշխարհագրությունը որպես գիտություն Հայաստանում ձևավորվել 18-19-րդ դարերում Ղ․ Ինճիճյանի,Ղ․ Ալիշանի աշխատություններով։
Ժամանակները հոբելյանական չեն,մոլեգնում  է թագավիրուսը,ցավալի կորուստներ ենք ունենում։ Կարծում եմ վատ չէր դիտվի այս հրապարակման առիթով էլ անձնվեր աշխատանքի համար մեկ անգամ ևս շնորհակալություն ասել մեր բուժաշխատողներին։

Հոբելյանը այնուամենայնիվ մնում է լավ առիթ,որ մեկ անգամ  ևս արժևորվի այս մեծ հայի անցած ճանապարհը։Կարող են լինել առցանց քննարկումներ,ինչու չէ նաև անվանակոչություններ (գրադարաններ,մշակութային օջախներ)։

Հ․գ-Մեր ժողովրդի դարավոր պատմության մեջ երևելի հետք է թողել  նաև  Ղևոնդ Ալիշանի դրամատուրգ եղբայրը՝ Սերովբե Ալիշանյանը (1822-1903),ով եղբայրական հարազատության ուժով,

թե նախախնամության ցանկությամբ ապրել է այնքան (81 տարի),որքան Ղևոնդ Ալիշանը։
                                                                                                     

   Վաղարշակ  Ղորխմազյան
 

Ղևոնդ Ալիշան հոբելյան Հայաստան Վաղարշակ Ղորխմազյան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Ախալքալաքում անկարգությունների պատճառը 27-ամյա երիտասարդի սպանությունն է. Tert.am
Կրակոցներ ու անկարգություններ Ախալքալաքում, կան զոհեր. տեսանյութ
Ռոբերտ Նազարյանը կմնա ազատության մեջ
Չինաստանում վիրուս  է տարածվում,  որը կարող է մահվան հանգեցնել 
Լիբանանի վարչապետը՝  Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառի մասին
Հարավային Կորեայում  հորդառատ  անձրևների և սողանքների հետևանքով 26 մարդ է զոհվել
ԱՄՆ-ում  մեկ օրում  կորոնավիրուսի ավելի քան 58 հազար դեպք է հայտնաբերվել
  Բեյրութում  անկարգությունների  ընթացքում  տուժածների թիվը  130-ի  է հասել
Սևանի ափամերձ տարածքներում 3.800 շինություններ ենթակա են ապամոնտաժման և քանդման. Ռոմանոս Պետրոսյան
Խոշոր ավտովթար Արարատի մարզում. բախվել են Opel-ն ու Ford Transit-ը. վերջինս կողաշրջվել է. կա 5 վիրավոր
«Հրազդան» մարզադաշտի հարակից տարածքում վերաբացվել է գյուղմթերքի տոնավաճառը
Բեյրութի պայթյունի հետևանքով հայ միանձնուհի է մահացել 
Լիբանանի խորհրդարանի հայ պատգամավոր Փոլա Յակուբյանը հրաժարվել է մանդատից
Խմբակային ծեծկռտուք՝ Էջմիածնում․ կան վիրավորներ
. Ում մտքով կանցներ, որ տասնամեակներ անց, կհորինվի ,,ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՆՁՆԱԿԱՏԱՐ,, փքուն մի անանուն ՊԱՇՏՈՆ
Ռուսաստանը եղել է և մնում է Հայաստանի ամենալավ դաշնակիցը
Չգիտենք, թե ՀՀ ներթափանցած պակիստանցիները Թուրքիայի հրահանգով երբ կպայթեցնեն երկիրը ներսից. Ղազինյան
Ողբամ էն կառավարությանն ու իր ղեկավարին, որ թաքնվում են վարակի ետևում՝ ամռան տապին...
«Ալրաղացի Լյովիկ»-ի նկատմամբ կալանավորումը վերահաստատելու միջնորդություն է ներկայացվել դատարան
Եկեք միասին ճակատ կազմենք ու միասնաբար պայքարենք նիկոլա-սինանյանական ազգադավ այդ ծրագրի դեմ
Գյումրու ռեստորանում 40-ից ավելի մարդու թունավորման գործը դատարանում է
Արցախը ՄԱԿ–ի պրոտեկտորատի տակ դնելը նոր պատերազմի պատճառ կարող է դառնալ. Ստեփան Դանիելյան
Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով ավելի քան 60 մարդ է անհետ կորել
Նախագահ Սարգսյանն այցելել է «Տավուշ տեքստիլ» ընկերության Բերդի արտադրամաս
Օգոստոսի 7-ին բոլոր լրատվամիջոցները, բացի Հանրայինից, անդրադարձել են Ամուլսարին․ «Մեդիա պաշտպան»
Ավելին
Ավելին