f

Անկախ

Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկան՝ սորոսականների կոկորդին․ ի՞նչ ծրագիր է իրականցվում


Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկայի մասին համացանցում նյութեր փնտրելիս պատահաբար մի ուշագրավ հետազոտության հանդիպեցի։

Հետազոտությունն արվել է 2013 թվականին «Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան»-ի (Սորոսի հիմնադրամ) ֆինանսավորմամբ։ Հետազոտության հեղինակներն են Հ․ Հովհաննիսյանն ու Ա․ Դավթյանը։ Թե ովքեր են նշված հետազոտողները, դժվար չէ կռահել ու բացահայտել։ Առնվազն մեկը այսօրվա իշխանության ներկայացուցիչ է։ Բայց դա չէ էականը։ Էականը հետազոտության թեման է, եզրակացություններն ու առաջարկները, որոնք նախորդ իշխանությունների կողմից կանխվել են, իսկ այսօր արդեն կյանքի են կոչվում պետական մակարդակով։

«Հայոց եկեղեցու պատմության դպրոցական դասագրքերի բովանդակային վերլուծությունն ու դրանց ազդեցությունը երիտասարդ սերնդի վրա»։ Սա է հետազոտության թեման։

Ինչպես նշված է նախաբանում, դասագրքերի վերլուծության ժամանակ փորձ է կատարվել դրանց բովանդակությունը և ուսուցիչների ձեռնարկները համեմատել դպրոցներում կրոնների մասին դասավանդման նպատակով ԵԱՀԿ Թոլեդոյի ուղեցուցային սկզբունքներին՝ հավելելով, որ Թոլեդոյի սկզբունքների նպատակը աշխարհի աճող կրոնական բազմազանության և հասարակական վայրերում կրոնի աճող դերի ըմբռնման խթանումն է:

Նշենք, որ Թոլեդոյի ուղեցույցի համաձայն, կրոնների ուսուցումը պետք է համապատասխանի մարդու իրավունքների հիմնական չափանիշներին։ Պարզ ասած, պետք է ոչ թե կրոն, այլ կրոնի պատմություն դասավանդվի, առարկան չպետք է քարոզչական բնույթ կրի, ծնողն իրավունք ունի հրաժարվելու, որպեսզի իր երեխան մասնակցի այդ դասին, եթե այն հակասում է իր կրոնական հայացքներին և այլն։

Եվ ահա այս դիտանկյունից հեղինակները հետազոտութան նախաբանում բարձրացնում են այն «խնդիրը», թե իբր «Հայ եկեղեցու պատմություն առարկայի դասագրքերի տարբեր հատվածներում փորձ է կատարված ձևավորել դրական վերաբերմունք Հայ առաքելական եկեղեցու նկատմամբ՝ ազգայինի ու կրոնականի նույնականացման, ինքնության մեջ կարևորագույն բաղադրիչ դերի հատկացման և այլ միջոցներով»:

Հետազոտողները վերլուծության են ենթարկել ոչ միայն Հայոց եկեղեցու պատմության դասագրքերի համապատասխանությունը Թոլեդոյի սկզբունքներին, այլ նաև բովանդակային վերլուծության են ենթարկել դասագրքերը, ինչպես նաև աշակերտների շրջանում անցկացրել են հարցումների պարզելու աշակերտների հանդուրժողականության մակարդակը այլակրոնների նկատմամբ:

Հետազոտողները բացահայտել են հաջորդ «խնդիրը»՝ Հայոց եկեղեցու պատմության դասագրքերն «առավելապես ազգակենտրոն բնույթ ունեն, քան անձնակենտրոն»:

Հետազոտողները խնդրահարույց են համարում այն, որ դասագիրքը փորձում է պատասխան տալ, ըստ իրենց, այնպիսի վիճահարույց հարցերի, ինչպիսիք ազգային ինքնությունն է, ազգային նկարագիրը, ինքնության բաղադրիչները, որոնք դեռևս վերջնական պատասխաններ չեն գտել գիտական դիսկուրսում:

Փոխարենը հետազոտողները գտնում են, որ առավել ճիշտ կլիներ, եթե դասագրքերում քննարկվեին այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են դիակիզարանները, էֆթանազիան, միասեռականների ամուսնությունների խնդիրը և այլն, որոնք ժամանակակից աշխարհում ամենից շատ քննարկվող հարցերից են և ըստ հետազոտողների՝ ցանկալի կլիներ դրանց քննարկումն ու արժևորումը հենց դպրոցում:

Հետազոտողներին մի փաստ էլ է մտահոգում․ «Հայոց եկեղեցու ու Հայաստանի անկախ պետականության հռչակման դասի մեջ բացակայում է ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նկարը, ինչը սովորաբար լինում է նման պարագայում: Դրա փոխարեն առկա է երկրորդ նախագահի նկարը»: Կարծում ենք, այդ «բացթողումը» քաղաքական դրդապատճառներ ունի»,-նշված է հետազոտության մեջ:

Հետազոտության հեղինակները բացասական են վերաբերվում նաև այն փաստին, որ Հայ առաքելական եկեղեցու ներկայացուցիչները ներգրավված են դասագրքերի կազմման և խմբագրման գործին։ «Դա արդեն իսկ խնդիրներ է հարուցում այլ կրոնական ուղղությունների շահերի ու իրավունքների պաշտպանության իմաստով»,-նշվում է հետազոտության մեջ։

Բացահայտված հաջորդ «խնդիրը», ըստ հետազոտողների, այն է, որ առարկան չի բավարարում Թոլեդոյի՝ կրոնական անհանդուրժողականության վերացման և հանդուրժողականության ձևավորման սկզբունքներին:

Մեջբերելով Թոլեդոյի սկզբունքներից ևս մեկը՝ հետազոտողները եզրակացնում են․ «Այլ կրոնների ու դավանանքների ներկայացուցիչները պետք է իրավունք ունենան չմասնակցելու իրենց կրոնը չուսուցանող դասընթացներին»:

Հետազոտողները փաստում են, որ Հայոց եկեղեցու պատմություն դասընթացն, ըստ էության, ներմուծված է կրոնական ուսուցման նպատակով, կենտրոնացված է բացառապես Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու վրա` որպես միակ առաջատար կրոնական կազմակերպության դավանաբանության, պատմության, արժեհամակարգի և ծիսակարգի ներկայացման վրա:

Հետազոտության մեջ որպես հերթական խնդրահարույց իրողություն է ներկայացվում հետևյալը«6-րդ դասարանի դասագրքի «եկեղեցի» դասի առաջադրանքների բաժնում աշակերտներին հրահանգ է տրվում այցելել մոտակա եկեղեցի և ծանոթանալ այդ եկեղեցու պատմությանը․․․Այս առաջադրանքը կարող է կոնֆլիկներ հրահրել այլակրոն կամ աթեիստ ծնողների հետ, որոնց համոզմունքներին սկզբունքորեն հակասում է այս առաջադրանքը»:

Հետազոտության 4 մասերից մեկում, որը կոչվում է «Դասագրքերի ազդեցությունը աշակերտների հանդուրժողականության մակարդակի վրա», հետազոտողները գրում են, որ Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկայի դասավանդումը պետք է ՀՀ-ում խթաներ աշակերտների պատկերացումներն ու գիտելիքները ոչ միայն Հայ առաքելական եկեղեցու, այլ նաև այլ կրոնական կազմակերպությունների վերաբերյալ ու ձևավորեր համապատասխան վերաբերմունք բոլոր կրոնական կազմակերպությունների, նրանց ներկայացուցիչների ու սպասավորների նկատմամբ, խթաներ երկրում բազմախոհության, բազմակարծության և ժողովրդավարացման մթնոլորտը:

Մինչդեռ, ինչպես նշում են հետազոտողները, աշակերտների գերակշիռ մեծամասնությունը դրական վերաբերմունք ունի Հայ առաքելական եկեղեցու ու նրա սպասավորների նկատմամբ և միևնույն ժամանակ նույն մեծամասնությունը բացասական է գնահատում կրոնական փոքրամասնությունների գոյությունը Հայաստանում ու համարում, որ դրանք վտանգ են ներկայացնում ազգի միասնությանը:

Աշակերտների շրջանում հարցումներ կատարելով՝ հետազոտողները եկել են այն եզրահանգման, որ երեխաները կրկնում են հասարակության մեջ առկա գերակա մտայնություններն ու կարծրատիպերը, որոնք հիմնված են պատմության, ցեղասպանության, հայի մենթալիտետի մասին պատկերացումների վրա:

«Պատասխանների մեծամասնության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հարցված աշակերտների մեծամասնությանը դժվար է անվանել հանդուրժող, չնայած նրան, որ պատասխաններում երևում է ինֆորմացիայի ու կենսափորձի բացը: Այս իմաստով դասագրքերում այլ կրոնների մասին գիտելիքների ավելացումը ու համեմատականների անցկացումը օգտակար կլինի ապագա սերնդի դաստիարակության, համաշխարհային գործընթացներին համընթաց քայլելու և ինտեգրվելու, ինչպես նաև հետագայում կրոնահոգեբանական ճգնաժամեր չունենալու նպատակով»,-նշում են հետազոտության հեղինակները:

Անդրադառնալով հայոց եկեղեցու տոներին՝ հետազոտողները նշում են, որ տոների վերաբերյալ դասերն անհարկի ուռճացված են և տաղավար տոները կարելի էր ներկայացնել մեկ կամ երկու դասերի շրջանակներում: Կամ, օրինակ, գալիս են այն եզրակացության, որ կարելի է համեմատականներ անցկացնել ս. Սարգսի ու եվրոպական մայրցամաքում մեծ տարածում ստացած ս. Վալենտինի տոնի հետ, ցույց տալ դրանց նմանություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև բացատրել յուրաքանչյուր տոնի առանձնահատկությունը և դրա ներթափանցումը հայերի մեջ: Կամ Զատկի տոնի հետ կապված՝ գտնում են, որ կարելի է ներկայացնել զատկի հրեական ավանդույթն ու համեմատական անցկացնել քրիստոնեականի հետ։

Ուշագրավ է հետազոտության «Առաջարկություններ և եզրակացություններ» բաժինը։

Առաջարկվում է դասագրքերի բովանդակությունը կազմելիս հաշվի առնել ԵԱՀԿ Թոլեդոյի ուղեցուցային սկզբունքները, որոնք, ըստ հետազոտողների, կարևոր ուղեցույց են անկողմնակալ, կրոնականությունից զերծ ու մարդու իրավունքները չոտնահարող դասագրքեր կազմելու համար և պետք է հաշվի առնի կրոնական և ոչ-կրոնական տեսակետները այնպես, որ դրանք լինեն ոչ խտրական, ազնիվ և հարգալից՝ խուսափելով ոչ ճշգրիտ կամ վնասակար նյութերից, հատկապես երբ դրանք խրախուսում են բացասական կարծրատիպեր:

Առաջարկվում է դասընթացի հետ կապված բոլոր հարցերը, ինչպես նաև վերահսկողությունը և գնահատումը իրականցնել բացառապես պետական մարմինների մասնակցությամբ՝ զերծ պահելով այն կրոնական որևէ կառույցի կամ ներկայացուցիչների մասնակցությունից:

Հետազոտողները եզրակացնում են, որ  Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկայի անվանումը չի համապատասխանում դասագրքերի բովանդակությանը և առաջարկում են առարկան անվանել Կրոնների պատմություն կամ Հայոց եկեղեցու մշակութաբանական հիմունքներ, որի դեպքում պետք է որոշակի թեմաներ դուրս գան դասագրքերից:

Գտնում են նաև, որ Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկայի դասընթացի ձևավորման, փոփոխման, լրացման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել այդ ոլորտում մասնագիտացած հասարակական կազմակերպությունների, անհատների, փորձագետների և այլ շահագրգիռ կողմերի առաջարկություններն ու խորհուրդները (հիշենք, որ Հայ առաքելական եկեղեցու ներկայացուցիչներին առաջարկում էին մասնակից չդարձնել)։

Առաջարկվում է նաև, որ աշակերտները, ծնողների պահանջով կամ խնդրանքով, իրավունք ունենան հրաժարվել առարկայի հաճախումից, եթե ապացուցվում է, որ դա հակասում է նրանց կրոնին ու համոզմունքներին:

Գտնում են, որ դասագրքերում պետք է ընդգրկվեն այնպիսի թեմաներ, որոնք կսերմանեն հանդուրժողական վերաբերմունք և հարգանք անհատների իրավունքների նկատմամբ, որոնք հետևում են որևէ մասնավոր կրոնի կամ հավատքային համակարգի:

Գտնում են, որ դասագրքերը պետք է կարողանան միավորել մարդու իրավունքները կրոններին և հավատքներին վերաբերող խնդիրներին (ինչպիսիք են կրոնի և արտահայտման ազատությունը), ինչպես նաև խաղաղության տարածումը (օր.` կոնֆլիկտների լուծմանը և կանխարգելմանն ուղղված կրոնների և հավատքների կարողությունը):

Այլ առաջարկներ ու եզարկացություններ։

Ի մի բերելով այս ամենը՝ հասկանում ես, թե ինչ ծրագիր է իրականացվում այսօր՝ 2020 թվականին, երբ իշխանության է եկել այն խումբը, որը դեռևս 2013 թվականին մշակել է սույն հետազոտությունը։

Փաստորեն Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկայի նկատմամբ այսօրվա իշխանության կողմից որդեգրված ու իրականացվող քաղաքականության հիմքում ընկած է ոչ թե ազգային, այլ սորոսական շահը․․․

Հայոց եկեղեցու պատմություն կրթություն Սորոսի հիմնադրամ հանրակրթություն դպրոց

Այլ հոդվածներ հեղինակից

«Ցավոք ունենք շատ զոհեր, բայց եթե միայն առողջապահական տրամաբանությամբ առաջնորդվեինք, սոցիալական կոլապսի առաջ էինք կանգնելու».Փաշինյան
Լիբանանից ՀՀ է տեղափոխվել 56 հոգի. ևս 45-ը հայրենիք կժամանեն հումանիտար օգնության երրորդ ինքնաթիռով
Սփյուռքի գործերի հանձնակատարը ողջունում է ոչ հայերի ներգաղթը Հայաստան
Կարծում եմ շատերն են արդեն սկսում կարոտել ներվերի վրա ազդող ձայնով ընդդիմությանը ասֆալտին փռող ու պատերին ծեփող նրա կոչերին
Վարչապետի մամուլի խոսնակը հերքել է շաբաթ օրը Փաշինյանի ընտանիքի՝ հարսանիքի մասնակցելու մասին լուրը
ԱՐԹՆԱՑԵ՛Ք, թույլ մի տվեք, որ շարունակեն ձեզ խաբել, կտրել արմատներց և վերածել մանկուրտների...
Ո՞րն է լավ՝ ամբողջ բնակչությունը հավասար անվճար առողջապահություն ունենա՞, թե՞ հարուստը բուժվի, աղքատը մեռնի
Երևի մոլիբդենի գինը համաշխարհային շուկայում ընկել է, բայց մենք մեծացնում ենք արտահանման ծավալները:
Նախագահ Արմեն Սարգսյանն աշխատանքային հանդիպում է ունեցել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ
Երբ Փաշինյանը ՀԱՊԿ-ի ԳՔ Խաչատուրովի նկատմամբ քրգործ հարուցելու հրահանգ էր տալիս՝այդ ժամանակ ինչո՞ւ չէր մտահոգվում ՀՀ պետական շահերով
Շենգավիթում հորը եւ որդիներին դանակահարած 44-ամյա տղամարդը ձերբակալվել է
ԵՐԿՈՒ ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ ԷԼ, ԵՐԿՈՒ ՏԱՐԻ ԱՆՑ՝ 1994-1996թթ, 2018-2020թթ․
Մեր պետությունը զավթած գործակալական ցանցը այս օրերին Բելոռուսի նախագահան ընտրությունների հետ կապված ողբ է կապել
Տասնյակ լիբանանահայեր այս գիշեր կգան Հայաստան
Նախագահի նստավայրում տեղի է ունեցել ՀՀ Շրջակա միջավայրի նախարարի երդման արարողությունը
Կոռուպցիոն սխեմաներ՝ Գյումրու սոցիալական աջակցության ծառայություններում. մարզի դատախազը դիմել է նախարարին
«Վեոլիա Ջուր»-ը ՀԾԿՀ-ին առաջարկել է անփոփոխ թողնել խմելու ջրի մատակարարման և ջրահեռացման սակագները
Տուժողների ներկայացուցիչները շեղվել են իրավական գործընթացներից՝ վերածվելով նեղ անձնական շահերով առաջնորդվող խմբակի։
ՀՀ արդարադատության նախարարությունը մերժել է ՀՀ փաստաբանների պալատի առաջարկը
Թուրքիայում մահացել է ամենաազդեցիկ գործարարներից մեկի` Մաթիլդ Մանուկյանի միակ ժառանգը
Թուրքիային անհանգստացրել են Սևրի դաշնագրի թեմայով Հայաստանից հնչած հայտարարությունները
Նախարարների խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հրաժարականը 1991թ․սեպտեմբերի 26-ին,տեսանյութ
Ստամբուլի «Բիլգի» համալսարանը ուսվարձի հատուկ զեղչեր կտրամադրի հայկական վարժարաններն ավարտած ուսանողներին
Ճանապարհային դեպարտամենտի լաբորատորիան իրականացնում է ճանապարհաշինական աշխատանքների և շինանյութերի փորձաքննություն
Հանրապետությունում սպանդանոցների թիվը հետևողականորեն ավելանում է
Ավելին
Ավելին