f

Անկախ

Ինչպես չդառնալ ապատեղեկատվության զոհ


Ճգնաժամային իրավիճակներում՝ առավել ևս «տեղեկատվական սովի» պայմաններում, շատ արագ միֆեր են կերտվում, տարածվում են բամբասանքներ, կեղծ տեղեկություններ, հաճախ նաև միտումնավոր ապատեղեկատվություն։

Ոչ ոք չի կարող վստահ պնդել, որ երբեք ապատեղեկատվության զոհ չի դառնա, բայց կարելի է էապես նվազեցնել խաբվելու հավանականությունը, եթե մի քանի պարզ կանոնի հետևել։

Ա) Ո՞Վ Է ՍԿԶԲՆԱՂԲՅՈՒՐԸ. ով է առաջինը հայտնել այս կամ այն լուրը։ Հաճախ պարզվում է, որ տեղեկության աղբյուրն ընդամենը ֆեյսբուքյան անհայտ մի օգտատիրոջ գրառում է (հասկանալի էլ չէ, թե այդ օգտատերն իրական մարդ է, թե ֆեյք), ինչ-որ անհայտ կայքի (ասենք՝ armenianhotnews.live, կամ սենց մի բան, որ հնարավոր չէ հասկանալ, թե ով է ստեղծել, երբ, ինչ նպատակով), կամ նույնիսկ ընդհանրապես նշված չէ որևէ աղբյուր։

Երբ տեսնում եք գրած է «ասում են, որ...», «լուրեր են պտտվում», «հայտնում են», «հայտնի է դարձել», բայց չի նշվում, թե կոնկրետ ով է ասում, հայտնում (անուն, ազգանուն, պաշտոն), ապա այդպիսի լուրերին ավելի լավ է չհավատալ, առավել ևս պետք չէ տարածել։

Բ) ԳՏՆԵԼ ՍԿԶԲՆԱՂԲՅՈՒՐԸ. Նույնիսկ եթե նշվում է սկզբնաղբյուրը, պետք է փորձել այն գտնել, ուշադիր կարդալ / դիտել / լսել սկզբնական լուրը և հասկանալ արդյոք ինֆորմացիան ճիշտ են փոխանցել սկզբնաղբյուրից (կարող է պարզվել, որ սկզբնական լուրում մի քիչ այլ բան է ասվում, կամ ինչ-որ մի կտոր լուրի կոնտեքստից կտրած են տարածում)։ Կարևոր է նաև հասկանալ ժամանակը, թե երբ է հայտնվել սկզբնական լուրը։ Լինում է, որ 1–2 տարվա լուրերը, հայտարարությունները որպես նոր եղած բան շրջանառում են։

Եթե սկզբնական լուրը սկզբնաղբյուրում չեք գտնում, ապա է՛լ ավելի է աճում հավանականությունը, որ ձեզ մոլորեցնում են (կապ չունի, սխալմամբ, թե միտումնավոր)։

Գ) ՔԻՉ ՀԱՎԱՏԱՑԵՔ ՍԵՆՍԱՑԻՈՆ ԼՈՒՐԵՐԻ. Եթե զգում եք, որ լուրն առաջացնում է ուժեղ էմոցիոնալ ռեակցիա (էական չէ, դրական, թե բացասական), ապա զգույշ եղեք. ամենայն հավանականությամբ այն կա՛մ սխալ է, կամ չափազանցված, կա՛մ կոնտեքստից կտրած։ Հենց զգացիք, որ նյութը կարդալիս միանգամից ցանկություն առաջացավ այն տարածելու, շունչ քաշեք, սառը ջուր խմեք, հաշվեք մինչև 30-ը, հետո նորից ուշադիր կարդացեք։

Եթե ոգևորությունը կամ կատաղությունը չանցավ, ապա փորձեք մի անգամ էլ քիչ թե շատ մեդիագրագետ ձեր ծանոթներից ճշտել, արդյոք ճիշտ եք հասկացել, թե ինչ է գրած, արդյոք վստահելի է։

Դ) ԱՌԱՆՑ ԺԱՄԱՆԱԿԻ / ՏԵՂԻ ԼՈՒՐԵՐԸ ՊԵՏՔ Է ԿԱՍԿԱԾ ԱՌԱՋԱՑՆԵՆ. եթե լուրում չկա պատասխան «կոնկրետ ե՞րբ» և «կոնկրետ որտե՞ղ» հարցերին, ուրեմն մի բան այն չէ։ Ի դեպ, սա վերաբերում է նաև վիդեոներին. հաճախ ինչ-որ գործողություն է նկարահանած, բայց երբ է եղել, որտեղ է եղել, ընդհանրապես պարզ չէ։ Հիշեք, որ տեսանյութի հրապարակման օրը և տեսանյութի նկարահանման օրը կարող են իրարից շաբաթներով ու ամիսներով հեռու լինել։

Կարեն Վրթանեսյան ՖԲ Գրառում ապատեղեկատվություն Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Նշված է 121 համայնքի անուն, բայց իրականում 181 գյուղ և քաղաք է անցնում Ադրբեջանին․ Վահրամ Միրաքյան
Ջո  Բայդենը կոչով է  հանդես   եկել
Թուրքիայում մեկ օրում  կորոնավիրուսի ավելի քան 7000 դեպք է հայտնաբերվել
 Արևմուտքը չի կարող միայնակ  կառավարել  աշխարհը․ Լավրով
ԱՀԿ-ն գնահատել է կորոնավիրուսի  շուրջ  ստեղծված  իրավիճակի վրա  պատվաստանյութերի ազդեցությունը
Մենք պետություն ունե՞նք, ինչո՞ւ է մեր քաղաքացին միայնակ թշնամու դեմ. Թագուհի Թովմասյան
Bloomberg  գործակալությունը  կազմել է աշխարհի ամենահարուստ մարդկանց  վարկանիշը
Ալիևը Ղարաբաղում քրիստոնեական եկեղեցիներն Ադրբեջանի պատմական ժառանգություն է անվանել
Դա էթնիկ զտումների ու ցեղասպանության քաղաքականության անբաժան մաս է. Թաթոյանն արձագանքել է Ադրբեջանի դատախազությանը
Մեր գերիներին վերադարձնելու և մեր անհայտ կորածներին փնտրելու համար` Կարմիր Խաչին վճարում է Պուտինը
«Նա ապրեց ժպիտով ու առանց ֆալշ նոտայի». ընկերները՝ Ռիտա Սարգսյանի մասին
ՖԵՅՔԻԶՄ. Ահա , «Իմ քայլի», ավելի ճիշտ, նրա առաջնորդի իրական գաղափարախոսությունը
ԱԺ խորհրդի նիստին որոշվեց Գագիկ Ծառուկյանին մանդատից զրկելու միջնորդություն ուղարկել Սահմանադրական դատարան
ՀԱՐՑ ՎԱՂԱՐՇԱԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻՆ...
Կորոնավիրուսի տարածման ցուցանիշով Վրաստանն  աշխարհում առաջին տեղում է հայտնվել
«Ռոման» կերկարաձգի պայմանագիրը Հենրիխ Մխիթարյանի հետ
ԱՄՆ-ն  նախատեսում է Թուրքիայում ամրապնդել «ժողովրդավարական արժեքները»
Գիտնականները կորոնավիրուսի մեկ այլ վաղ ախտանիշ են անվանել
Պուտինը հորդորել է մի կողմ թողնել միջազգային տարաձայնությունները և առաջ շարժվել
Աշխարհում կորոնավիրուսի դեպքերի թիվը գերազանցել է 59 միլիոնը
Ինչո՞ւ այդ ոստիկանական ուժերը Արցախում չեն, չեն ապահովում մարդկանց տարհանումները, ինչու են մարդկանց մեն մենակ թողնում ադրբեջանցիների դեմ
Լուկաշենկոն պատմել է, թե ինչպես կարելի է իրեն  հեռացնել իշխանությունից
Ռուս խաղաղապահների ուղեկցությամբ մեկ օրում Լեռնային Ղարաբաղ է վերադարձել 1895 փախստական
ԱԺ խորհուրդը քննարկում է Ծառուկյանին պատգամավորի մանդատից զրկելու հարցով ՍԴ դիմելու հարցը
Երրորդ եռամսյակի արդյունքներով ՀՀ տնտեսության անկումը 9.1 տոկոս է կազմել
Ավելին
Ավելին