f

Անկախ

Փաշինյանը փողոցային հույզերի արգասիքն է, ծաղիկ, որ բուսնել է համընդհանուր ընտրական իրավունքի գոմաղբի վրա. Օլեգ Հայրապետով


- Ակնհայտ է՝ պատերազմը Ղարաբաղում անխուսափելի էր: Դա բոլորն են հասկանում: Պարզապես այն ժամանակ՝ 1991-1994 թթ., Ադրբեջանը փորձեց լուծել այդ խնդիրը ռազմական ճանապարհով և պարտվեց, իսկ հիմա հաղթեց: Բոլոր դեպքերում խնդիրը միայն ռազմական լուծում ունի, որովհետև կողմերի դիրքորոշումները բացառում են միմյանց. Դա կարող է լինել կա՛մ հայկական ռազմական լուծում, կա՛մ ադրբեջանական, կա՛մ էլ դա կարող է լինել մի երրորդ ուժի ռազմական հաղթանակ,- EADaily-ին տված հարցազրույցում ասում է ռուսաստանցի պատմաբան Օլեգ Հայրապետովը:

Նրա խոսքով՝ հարկ է հասկանալ, որ Ադրբեջանը «քաղաքական նորագոյացություն» է և որպես ազգ մինչև վերջին ժամանակներս ոչ  միասնական:

- Nation State  ստեղծելու փորձարկումը սկսվել է այնտեղ 1918-1920 թթ. և ընդհանուր առմամբ ավարտվել է ձախողմամբ, իսկ ահա 1991 թ. ժամանակակից Ադրբեջանի ծնունդն ուղեկցվում էր ուժեղ ցեղային ցավով, որը դիպավ ադրբեջանցիների մի քանի սերունդների հոգեբանությանը: Ավելին, 1994 թ. պարտությունը կասկածի տակ դրեց այդ նոր պետական կազմավորման տարածքային ամբողջականությունը, բացի Ղարաբաղի փաստացի անջատումից, ի հայտ եկավ Թալիշ-Մուղանյան հանրապետությունը, ծագեց լեզգիների շրջանների վրա հսկողությունը կորցնելու հեռանկարը: Հեյդար Ալիևը, ընդունելով  de facto ԼՂՀ-ն, սկսեց նրանից, որ ճնշեց այդ ազգային շարժումները, կայունացրեց ներքին քաղաքական դրությունը հանրապետությունում և սկսեց նոր էթնոմշակութային շինարարությունը:

Ահա այս 28 տարիներին (պետք է արժանին մատուցել ադրբեջանական քարոզչությանը) արտաքին թշնամու կերպարի հիման վրա ադրբեջանցիներին համախմբող, միավորող ազգային գաղափար ստեղծվեց, որի կարևորագույն բաղադրիչը պայքարն է հայերի դեմ, ընդ որում, նկատենք, ոչ միայն Ղարաբաղում: Ըստ էության, խոսքը ներկայում, անցյալում և ապագայում ոչնչացման տոտալ պայքարի մասին է, որը կարող է  համեմատվել երրորդ ռեյխում հրեաներին վերաբերող նացիստական տեսությունների հետ: Այսպիսով, ադրբեջանական ազգային գաղափարի, ադրբեջանական էթնոքաղաքական ինքնության առաջին մասը հակահայության տոտալ քարոզչությունն է: Եվ ազգային գաղափարի երկրորդ մասը հավատարմությունն է Ալիևների տոհմին, որոնց Ադրբեջանը պարտական է ամեն ինչով: Ճիշտն ասած, հենց Ալիևներն էլ ստեղծել են այս պետությունը և այս ազգին,- համոզված է պատմաբանը:

Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե ինչու պատերազմը սկսվեց հենց այսօր և ոչ թե երեկ կամ վաղը, ապա, ըստ Հայրապետովի, պետք է հասկանալ, որ «հակառակորդը հանդես է գալիս այն ժամանակ, երբ առավել ուժեղ է և երբ թշնամին առավել թույլ է»:

- Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունները համոզեցին Ալիևին, որ եկել է հարմար ժամանակը, որպեսզի հաշիվները մաքրի Հայաստանի հետ: Պետք է նշել, որ Ադրբեջանի առաջնորդի այդ հաշվարկները ճիշտ դուրս եկան: Ավելին, Ադրբեջանի  հաջողության չափերը գերազանցում են այն ամենին, ինչ նա կարող էր նախատեսած լինել,- ասում է Հայրապետովը:

Նա նշում է Փաշինյանի վարքագիծը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բանակցություններում, որով փաստացի անտեսում էր դրանք, նրա հայտարարությունը, թե «Ղարաբաղը Հայաստան է, և վերջ», ինչը փաստացի նշանակում էր, որ ղարաբաղյան խնդիրը քննարկման ենթակա չէ:

- Բաքվում համոզվեցին, որ այդ մարդը բացարձակապես ադեկվատ չէ: Եվ նրան այդպես են ընկալում ամենուրեք, ոչ միայն Մոսկվայում, այլև Արևմուտքում: Մյունխենում Ալիև-Փաշինյան բանավեճի ցուցադրությունը պատերազմի նախօրեին, երբ Փաշինյանը հայտարարեց ղարաբաղյան հարցում և անգամ Ադրբեջանում «միկրոհեղափոխության» անհրաժեշտության մասին, ինքնին ամեն ինչ ասում էր: Յուրաքանչյուր առողջ բանականություն ունեցող մարդ, իմանալով Անդրկովկասի իրողությունները, նման հայտարարությունները չի կարող լուրջ ընդունել: Այստեղ հարկ է հիշել, որ Փաշինյանը մինչև քաղաքական կարիերայի սկիզբը եղել է «Հայկական ժամանակ» թերթի խմբագիրը: Այն ժամանակ հոդվածներում ակնհայտ երևում էր Փաշինյանի հայացք-վեկտորը՝ Հայաստանի հրաժարում Ղարաբաղից: Այսինքն՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունը պատրաստ էր վերցնել Ղարաբաղը, իսկ Հայաստանի ղեկավարությունը՝ հանձնել այն,- ընդգծում է Օլեգ Հայրապետովը:

- Իլհամ Ալիևը համոզվեց, որ Հայաստանի ղեկավարությունը բաղկացած է բացարձակ ոչ ադեկվատ մարդկանցից, որոնք անկարող են գրագետ որոշումներ կայացնել,- շարունակում է պատմաբանը:- Նիկոլ Փաշինյանը և Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը հաստատեցին դա պատերազմի ընթացքում: Արմեն Սարգսյանի նախաձեռնությունը՝ Բրյուսելում առաջարկությունը Թուրքիային ՆԱՏՕ-ից հանելու մասին, վկայում է, որ այդ մարդը, ըստ ամենայնի, քաղաքականությունը սերտել է կոմիքսներով: Միաժամանակ Փաշինյանը գրեթե ամեն օր դիմում էր արևմտյան երկրների դեսպանություններին աջակցության խնդրանքով: Ինչը նույնպես վկայում է, որ այդ մարդը ադեկվատ չէ: Ըստ ամենայնի, Բաքվում գիտեին այդ խնդրանքների մասին, քանի որ Իլհամ Ալիևը բացահայտ ծաղրում էր դրանք: Մի խոսքով, Ադրբեջանը ճիշտ էր ընտրել ժամանակը. թե՛ ռազմական, թե՛ դիվանագիտական, թե՛ նույնիսկ քարոզչական առումով Հայաստանը պատրաստ չէր այս պատերազմին: Հայաստանի իշխանությունները անճարակ գտնվեցին անգամ ռազմական գործողություններն ուղեկցող գրագետ տեղեկատվություն ապահովելու հարցում: Այնինչ վարչապետը պրոֆեսիոնալ լրագրող է: Նույնիսկ այդ ուղղությամբ՝ զուտ մասնագիտական աշխատանքի: Փաշինյանը, եթե չի ապրում, ապա հաստատ գործում է հորինված, պատրանքային աշխարհում և իրականության տեղ է դնում սոցիալական ցանցերը,- ենթադրում է Հայրապետովը:

Նա նշում է նաև Փաշինյանին նախորդած ժամանակաշրջանի որոշ սխալներ, որոնց հետևանքները համեմատելի չեն Փաշինյանի կործանարար գործունեության հետ:

- Իսկ այսօր Նիկոլ Փաշինյանը միայն մի բանում է հաջողության հասել. նա փլուզել է այն, ինչ ստեղծվել է և կառուցվել իրենից առաջ: Հետևաբար Սերժ Սարգսյանին մեծ թվով հարցեր կարելի է ուղղել, իսկ ահա Փաշինյանին հարցեր չկան. նա եկավ վատը շտկելու կարգախոսներով, բայց իրականում ընդամենը վատը վատագույն դարձրեց: Ավելին, կարծում եմ, անգամ վստահ եմ, որ այժմ օր օրի, շաբաթ առ շաբաթ և ամիս առ ամիս մենք ավելի շատ փաստաթղթեր ու վկայություններ կունենանք այն բացառիկ ստորաքարշ քաղաքականության մասին, որ վարել է նա նախօրեին և պարտված պատերազմի ժամանակ: Այդպես էլ կլինի, ես վստահ եմ, և ոչ մի բունկերում Փաշինյանին չի հաջողվի դիմակայել այդ տեղեկատվությանը: Ասենք ֆեյսբուքյան գրառումներով էլ չես կարող ճշմարտությունից թաքնվել:

Կարծում եմ, որ այդ նորությունները հնարավորություն կտան մեզ (և ոչ միայն մեզ, յուրաքանչյուրին) արդեն շատերին ակնհայտ դարձած մի հարց տալ. իսկ գուցե Հայաստանի պարտությունն Արցախում լավ մտածված, նախապես ծրագրված  և հնարամիտ դավաճանության հետևա՞նք էր: Եվ այն, ինչ հիմա անում է Փաշինյանը, այնքան բնական է, տրամաբանական և նման իր կուռքերի գործողություններին. այդպես են վարվել բոլոր ազգայնական կառավարությունները: Թեպետ անձամբ ես կարծում եմ, որ ոչ պրոֆեսիոնալիզմն ավելի վատ է, քան դավաճանությունը, իսկ եռանդուն հիմարը թշնամուց  ավելի վտանգավոր է:

Ես չէի ասի, թե Փաշինյանը ճիվաղ է կամ մորուքով սատանա: Ոչ, նա պարզապես ծայրահեղ գավառական մարդ է, որն ի վիճակի չէ հասկանալու ո՛չ հայոց պատմության իմաստը, ո՛չ հայ ժողովրդի առջև ծառացած խնդիրների ծավալը, ո՛չ նույնիսկ Անդրկովկասի քաղաքական գործընթացները: Նա չի ակրող հասկանալ, որ Հայաստանը փոքր ավազահատիկ է համաշխարհային քաղաքականության կշեռքի նժարներին: Եթե նա հասկացել է դա, ապա ինչո՞ւ է սադրել Ալիևին պատերազմ սկսել: Պատասխանը միայն մեկը կարող է լինել. Նա հույսը դրել է Արևմուտքի օգնության վրա, ինչը, ինչպես արդեն նշել եմ, շատ բնորոշ է հայկական քաղաքական մտքին:

Հայ քաղաքական գործիչները շատ գավառական են: Ես չեմ զգուշանում ասել այդ բառը: Բայց հիմա մենք հայկական պետականության և հայկական քաղաքական մտքի խոր ճգնաժամի վկան ենք: Եվ այն, որ Փաշինյանն այսօր չի հեռանում, այլ սպասում է դեռ, որ իրեն շատ համառորեն խնդրեն, ինձ հիշեցնում է Գի դը Մոպասանի «Սիրելի բարեկամ» վեպի հերոսներին: Փաշինյանը փողոցային հույզերի արգասիքն է, ծաղիկ, որ բուսնել է համընդհանուր ընտրական իրավունքի գոմաղբի վրա: Նա հովիվ չէ իր ժողովրդի համար: Որովհետև հովիվը չի կարող լինել այնպիսին, ինչպիսին իր հոտն է: Նա ավելի բարձր պետք է լինի: Ճգնաժամը ցույց տվեց, որ Փաշինյանը ո՛չ իր երկիրն է ղեկավարում, ո՛չ իր կառավարությունը: Ծանրագույն ժամերին նա գերադասեց թաքնվել մարդկանցից և աշխարհի հետ հաղորդակցվել գրառումներով ինտերնետի իր էջում: Ն չհամարձակվեց նույնիսկ երևալ եթերում Ղարաբաղի մասին եռակողմ համաձայնությունը ստորագրելու համար: Այդուհանդերձ նա չի պատրաստվում հեռանալ և փորձում է իր պարտության պատասխանատվությունն ուրիշների վրա բարդել:

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ 1) վտանգը, որ պայմանավորված է ոչ պրոֆեսիոնալ եռանդուն և ոչ ադեկվատ մարդկանց առկայությամբ, պահպանվում է, 2) այդ մարդկանց փոխարինումը իրենց նմաններով խնդիրները չի լուծի, 3) այժմ որոշվում է ապագա Հայաստանի և հայ ժողովրդի ճակատագիրը, 4) դա որոշելիս չարժի մոռանալ, որ Ռուսաստանը եղել և մնում է միակ երկիրը, որը ոչ թե խոսքով, այլ գործով է օգնել դադարեցնելու Արցախի հայ բնակչության ոչնչացումը,- ամփոփում է Օլեգ Հայրապետովը:

Աղբյուրը

քաղաքական արցախյան պատերազմ Օլեգ Հայրապետով հարցազրույց

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Բոլոր կուսակցություններն էլ ունեցել են վարչապետի իրենց թեկնածուն, սակայն բոլորն էլ իրենց ամբիցիաները դրել են մի կողմ ՝ հաշվի առնելով Վազգեն Մանուկյանի անցած ճանապարհը. Իվետա Տոնոյան
Փաշինյանը ո՛չ երկրի ղեկավարն է, ո՛չ պետության գլուխը, նա կառավարության ղեկավարն է՝ ոչ նախանձելի քաղաքական վախճանով․ Հայկ Հովհաննիսյան
Արցախում շարունակվում են վնասված բնակելի տների ու կրթօջախների վերականգնման շինաշխատանքները
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը հորդորում է սեղմ ժամկետում ավարտել այգեթաղը
Մատենադարանի թանգարանային համալիրի հիմնական ցուցադրությունը վերաբացվելու է դեկտեմբերի 8-ից
Սա բուհերին անմիջական կախման մեջ է դնելու իշխանություններից․ԵՊՀ ՀԽ անդամը՝ բուհերի ռեկտորներին նշանակելու մասին
6 միլիոն դրամով վաճառվում է Նիկոլ Փաշինյանի աշխատակազմին ամրացված «LEXUS LX 470»-ը
Լավրով. Ռուսաստանը ԵԱՀԿ երկրներից ակնկալում է ավելի մեծ աջակցություն ԼՂ հարցով պայմանավորվածություններին
Կարծում եմ՝ այս պատերազմում պարտության գլխավոր պատճառներից մեկը նաեւ ԱԱԾ-ի ոչ արհեստավարժ աշխատանքն էր. Բագրատ Եսայան
ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը տապալված է. Աշոտյանը՝ ԵԱՀԿ նախարարների խորհրդի 27-րդ նիստի մասին
Աթոռապաշտ ազգադա՛վ, ադրբեջանցիները մոտեցել են Տեղին և Խնձորեսկին
Նոր որակի իշխանության ձևավորումը հրամայական է. Հայրենիքի փրկության շարժման խորհրդի հայտարարությունը
Վազգեն Մանուկյանը` վարչապետի թեկնածու․ ի՞նչ գիտենք հայկական քաղաքականության վետերանի մասին․ armeniasputnik.am
Վազգեն Մանուկյանին քննադատում են մարդիկ, ում ամբողջ կյանքի սովորածը նա մոռանում է մեկ օրում. Արփինե Հովհաննիսյան
Դատելով Վազգեն Մանուկյանի թեկնածությանը դեմ արտահայտվող միավորների որակից ու կազմից՝ կարծում եմ Վազգեն Մանուկյանն առանձնակի պաշտպանության կարիք չունի. Ղազինյան
Վարչապետ ընտրվելու դեպքում Վազգեն Մանուկյանը կասեցնելու է կուսակցական գործունեությունը և չի մասնացելու խորհրդարանական ընտրություններին. Արթուր Վանեցյան
Մեկ օրում Հայաստանից Լեռնային Ղարաբաղ է վերադարձել 1479 փախստական. ՌԴ ՊՆ
Մենք մասնակցելու ենք արտահերթ ԱԺ ընտրություններին եւ ձգտելու ենք հավաքել մեծամասնություն. Վանեցյան
Արդարադատության նախարարությունը հերքում է Ռուստամ Բադասյանի հրաժարականի մասին լուրերը
6 խմ փայտանյութն ապօրինի էր․ Գուգարքի ոստիկանների բացահայտումը
Դեկտեմբերի 2-ից 3-ը բացահայտվել է հանցագործության 38 դեպք
Երևանի Նորք-Մարաշ 5-րդ փողոցի տներից մեկի մոտակայքում բախվել են ավտոմեքենաներ․ կա տուժած
ԱԱԾ-ի պարզաբանումը՝ իր աշխատակիցների՝ համակարգը զանգվածաբար լքելու մասին
ՀՀ բուհերի ռեկտորները ոչ թե ընտրվելու են, այլ նշանակվելու. ԵՊՀ դասախոսներ
Վարչապետը հանդիպում է ունեցել ՍԴ նորընտիր նախագահի հետ
Ավելին
Ավելին