f

Անկախ

Փաշինյանը փողոցային հույզերի արգասիքն է, ծաղիկ, որ բուսնել է համընդհանուր ընտրական իրավունքի գոմաղբի վրա. Օլեգ Հայրապետով


- Ակնհայտ է՝ պատերազմը Ղարաբաղում անխուսափելի էր: Դա բոլորն են հասկանում: Պարզապես այն ժամանակ՝ 1991-1994 թթ., Ադրբեջանը փորձեց լուծել այդ խնդիրը ռազմական ճանապարհով և պարտվեց, իսկ հիմա հաղթեց: Բոլոր դեպքերում խնդիրը միայն ռազմական լուծում ունի, որովհետև կողմերի դիրքորոշումները բացառում են միմյանց. Դա կարող է լինել կա՛մ հայկական ռազմական լուծում, կա՛մ ադրբեջանական, կա՛մ էլ դա կարող է լինել մի երրորդ ուժի ռազմական հաղթանակ,- EADaily-ին տված հարցազրույցում ասում է ռուսաստանցի պատմաբան Օլեգ Հայրապետովը:

Նրա խոսքով՝ հարկ է հասկանալ, որ Ադրբեջանը «քաղաքական նորագոյացություն» է և որպես ազգ մինչև վերջին ժամանակներս ոչ  միասնական:

- Nation State  ստեղծելու փորձարկումը սկսվել է այնտեղ 1918-1920 թթ. և ընդհանուր առմամբ ավարտվել է ձախողմամբ, իսկ ահա 1991 թ. ժամանակակից Ադրբեջանի ծնունդն ուղեկցվում էր ուժեղ ցեղային ցավով, որը դիպավ ադրբեջանցիների մի քանի սերունդների հոգեբանությանը: Ավելին, 1994 թ. պարտությունը կասկածի տակ դրեց այդ նոր պետական կազմավորման տարածքային ամբողջականությունը, բացի Ղարաբաղի փաստացի անջատումից, ի հայտ եկավ Թալիշ-Մուղանյան հանրապետությունը, ծագեց լեզգիների շրջանների վրա հսկողությունը կորցնելու հեռանկարը: Հեյդար Ալիևը, ընդունելով  de facto ԼՂՀ-ն, սկսեց նրանից, որ ճնշեց այդ ազգային շարժումները, կայունացրեց ներքին քաղաքական դրությունը հանրապետությունում և սկսեց նոր էթնոմշակութային շինարարությունը:

Ահա այս 28 տարիներին (պետք է արժանին մատուցել ադրբեջանական քարոզչությանը) արտաքին թշնամու կերպարի հիման վրա ադրբեջանցիներին համախմբող, միավորող ազգային գաղափար ստեղծվեց, որի կարևորագույն բաղադրիչը պայքարն է հայերի դեմ, ընդ որում, նկատենք, ոչ միայն Ղարաբաղում: Ըստ էության, խոսքը ներկայում, անցյալում և ապագայում ոչնչացման տոտալ պայքարի մասին է, որը կարող է  համեմատվել երրորդ ռեյխում հրեաներին վերաբերող նացիստական տեսությունների հետ: Այսպիսով, ադրբեջանական ազգային գաղափարի, ադրբեջանական էթնոքաղաքական ինքնության առաջին մասը հակահայության տոտալ քարոզչությունն է: Եվ ազգային գաղափարի երկրորդ մասը հավատարմությունն է Ալիևների տոհմին, որոնց Ադրբեջանը պարտական է ամեն ինչով: Ճիշտն ասած, հենց Ալիևներն էլ ստեղծել են այս պետությունը և այս ազգին,- համոզված է պատմաբանը:

Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե ինչու պատերազմը սկսվեց հենց այսօր և ոչ թե երեկ կամ վաղը, ապա, ըստ Հայրապետովի, պետք է հասկանալ, որ «հակառակորդը հանդես է գալիս այն ժամանակ, երբ առավել ուժեղ է և երբ թշնամին առավել թույլ է»:

- Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունները համոզեցին Ալիևին, որ եկել է հարմար ժամանակը, որպեսզի հաշիվները մաքրի Հայաստանի հետ: Պետք է նշել, որ Ադրբեջանի առաջնորդի այդ հաշվարկները ճիշտ դուրս եկան: Ավելին, Ադրբեջանի  հաջողության չափերը գերազանցում են այն ամենին, ինչ նա կարող էր նախատեսած լինել,- ասում է Հայրապետովը:

Նա նշում է Փաշինյանի վարքագիծը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բանակցություններում, որով փաստացի անտեսում էր դրանք, նրա հայտարարությունը, թե «Ղարաբաղը Հայաստան է, և վերջ», ինչը փաստացի նշանակում էր, որ ղարաբաղյան խնդիրը քննարկման ենթակա չէ:

- Բաքվում համոզվեցին, որ այդ մարդը բացարձակապես ադեկվատ չէ: Եվ նրան այդպես են ընկալում ամենուրեք, ոչ միայն Մոսկվայում, այլև Արևմուտքում: Մյունխենում Ալիև-Փաշինյան բանավեճի ցուցադրությունը պատերազմի նախօրեին, երբ Փաշինյանը հայտարարեց ղարաբաղյան հարցում և անգամ Ադրբեջանում «միկրոհեղափոխության» անհրաժեշտության մասին, ինքնին ամեն ինչ ասում էր: Յուրաքանչյուր առողջ բանականություն ունեցող մարդ, իմանալով Անդրկովկասի իրողությունները, նման հայտարարությունները չի կարող լուրջ ընդունել: Այստեղ հարկ է հիշել, որ Փաշինյանը մինչև քաղաքական կարիերայի սկիզբը եղել է «Հայկական ժամանակ» թերթի խմբագիրը: Այն ժամանակ հոդվածներում ակնհայտ երևում էր Փաշինյանի հայացք-վեկտորը՝ Հայաստանի հրաժարում Ղարաբաղից: Այսինքն՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունը պատրաստ էր վերցնել Ղարաբաղը, իսկ Հայաստանի ղեկավարությունը՝ հանձնել այն,- ընդգծում է Օլեգ Հայրապետովը:

- Իլհամ Ալիևը համոզվեց, որ Հայաստանի ղեկավարությունը բաղկացած է բացարձակ ոչ ադեկվատ մարդկանցից, որոնք անկարող են գրագետ որոշումներ կայացնել,- շարունակում է պատմաբանը:- Նիկոլ Փաշինյանը և Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը հաստատեցին դա պատերազմի ընթացքում: Արմեն Սարգսյանի նախաձեռնությունը՝ Բրյուսելում առաջարկությունը Թուրքիային ՆԱՏՕ-ից հանելու մասին, վկայում է, որ այդ մարդը, ըստ ամենայնի, քաղաքականությունը սերտել է կոմիքսներով: Միաժամանակ Փաշինյանը գրեթե ամեն օր դիմում էր արևմտյան երկրների դեսպանություններին աջակցության խնդրանքով: Ինչը նույնպես վկայում է, որ այդ մարդը ադեկվատ չէ: Ըստ ամենայնի, Բաքվում գիտեին այդ խնդրանքների մասին, քանի որ Իլհամ Ալիևը բացահայտ ծաղրում էր դրանք: Մի խոսքով, Ադրբեջանը ճիշտ էր ընտրել ժամանակը. թե՛ ռազմական, թե՛ դիվանագիտական, թե՛ նույնիսկ քարոզչական առումով Հայաստանը պատրաստ չէր այս պատերազմին: Հայաստանի իշխանությունները անճարակ գտնվեցին անգամ ռազմական գործողություններն ուղեկցող գրագետ տեղեկատվություն ապահովելու հարցում: Այնինչ վարչապետը պրոֆեսիոնալ լրագրող է: Նույնիսկ այդ ուղղությամբ՝ զուտ մասնագիտական աշխատանքի: Փաշինյանը, եթե չի ապրում, ապա հաստատ գործում է հորինված, պատրանքային աշխարհում և իրականության տեղ է դնում սոցիալական ցանցերը,- ենթադրում է Հայրապետովը:

Նա նշում է նաև Փաշինյանին նախորդած ժամանակաշրջանի որոշ սխալներ, որոնց հետևանքները համեմատելի չեն Փաշինյանի կործանարար գործունեության հետ:

- Իսկ այսօր Նիկոլ Փաշինյանը միայն մի բանում է հաջողության հասել. նա փլուզել է այն, ինչ ստեղծվել է և կառուցվել իրենից առաջ: Հետևաբար Սերժ Սարգսյանին մեծ թվով հարցեր կարելի է ուղղել, իսկ ահա Փաշինյանին հարցեր չկան. նա եկավ վատը շտկելու կարգախոսներով, բայց իրականում ընդամենը վատը վատագույն դարձրեց: Ավելին, կարծում եմ, անգամ վստահ եմ, որ այժմ օր օրի, շաբաթ առ շաբաթ և ամիս առ ամիս մենք ավելի շատ փաստաթղթեր ու վկայություններ կունենանք այն բացառիկ ստորաքարշ քաղաքականության մասին, որ վարել է նա նախօրեին և պարտված պատերազմի ժամանակ: Այդպես էլ կլինի, ես վստահ եմ, և ոչ մի բունկերում Փաշինյանին չի հաջողվի դիմակայել այդ տեղեկատվությանը: Ասենք ֆեյսբուքյան գրառումներով էլ չես կարող ճշմարտությունից թաքնվել:

Կարծում եմ, որ այդ նորությունները հնարավորություն կտան մեզ (և ոչ միայն մեզ, յուրաքանչյուրին) արդեն շատերին ակնհայտ դարձած մի հարց տալ. իսկ գուցե Հայաստանի պարտությունն Արցախում լավ մտածված, նախապես ծրագրված  և հնարամիտ դավաճանության հետևա՞նք էր: Եվ այն, ինչ հիմա անում է Փաշինյանը, այնքան բնական է, տրամաբանական և նման իր կուռքերի գործողություններին. այդպես են վարվել բոլոր ազգայնական կառավարությունները: Թեպետ անձամբ ես կարծում եմ, որ ոչ պրոֆեսիոնալիզմն ավելի վատ է, քան դավաճանությունը, իսկ եռանդուն հիմարը թշնամուց  ավելի վտանգավոր է:

Ես չէի ասի, թե Փաշինյանը ճիվաղ է կամ մորուքով սատանա: Ոչ, նա պարզապես ծայրահեղ գավառական մարդ է, որն ի վիճակի չէ հասկանալու ո՛չ հայոց պատմության իմաստը, ո՛չ հայ ժողովրդի առջև ծառացած խնդիրների ծավալը, ո՛չ նույնիսկ Անդրկովկասի քաղաքական գործընթացները: Նա չի ակրող հասկանալ, որ Հայաստանը փոքր ավազահատիկ է համաշխարհային քաղաքականության կշեռքի նժարներին: Եթե նա հասկացել է դա, ապա ինչո՞ւ է սադրել Ալիևին պատերազմ սկսել: Պատասխանը միայն մեկը կարող է լինել. Նա հույսը դրել է Արևմուտքի օգնության վրա, ինչը, ինչպես արդեն նշել եմ, շատ բնորոշ է հայկական քաղաքական մտքին:

Հայ քաղաքական գործիչները շատ գավառական են: Ես չեմ զգուշանում ասել այդ բառը: Բայց հիմա մենք հայկական պետականության և հայկական քաղաքական մտքի խոր ճգնաժամի վկան ենք: Եվ այն, որ Փաշինյանն այսօր չի հեռանում, այլ սպասում է դեռ, որ իրեն շատ համառորեն խնդրեն, ինձ հիշեցնում է Գի դը Մոպասանի «Սիրելի բարեկամ» վեպի հերոսներին: Փաշինյանը փողոցային հույզերի արգասիքն է, ծաղիկ, որ բուսնել է համընդհանուր ընտրական իրավունքի գոմաղբի վրա: Նա հովիվ չէ իր ժողովրդի համար: Որովհետև հովիվը չի կարող լինել այնպիսին, ինչպիսին իր հոտն է: Նա ավելի բարձր պետք է լինի: Ճգնաժամը ցույց տվեց, որ Փաշինյանը ո՛չ իր երկիրն է ղեկավարում, ո՛չ իր կառավարությունը: Ծանրագույն ժամերին նա գերադասեց թաքնվել մարդկանցից և աշխարհի հետ հաղորդակցվել գրառումներով ինտերնետի իր էջում: Ն չհամարձակվեց նույնիսկ երևալ եթերում Ղարաբաղի մասին եռակողմ համաձայնությունը ստորագրելու համար: Այդուհանդերձ նա չի պատրաստվում հեռանալ և փորձում է իր պարտության պատասխանատվությունն ուրիշների վրա բարդել:

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ 1) վտանգը, որ պայմանավորված է ոչ պրոֆեսիոնալ եռանդուն և ոչ ադեկվատ մարդկանց առկայությամբ, պահպանվում է, 2) այդ մարդկանց փոխարինումը իրենց նմաններով խնդիրները չի լուծի, 3) այժմ որոշվում է ապագա Հայաստանի և հայ ժողովրդի ճակատագիրը, 4) դա որոշելիս չարժի մոռանալ, որ Ռուսաստանը եղել և մնում է միակ երկիրը, որը ոչ թե խոսքով, այլ գործով է օգնել դադարեցնելու Արցախի հայ բնակչության ոչնչացումը,- ամփոփում է Օլեգ Հայրապետովը:

Աղբյուրը

քաղաքական արցախյան պատերազմ Օլեգ Հայրապետով հարցազրույց

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Հայ-Ռուսական և Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանների ուսանողներն այցելել են ՏՄՊՊՀ
Պետությանը պատճառվել է 5 միլիարդ 500 միլիոն դրամի վնաս․ բացահայտվել է հերթական ապօրինի խաղատունը
Արցախ տանող ճանապարհին նկարահանումն արգելված է, 7 հենակետից մեկում են միայն ռուս խաղաղապահներ և ադրբեջանցի զինվորականներ (տեսանյութ)
Ձախորդ գողերը. ավտոտնակի դուռը լինգով բացելիս բռնվել էին
«Ընտրե՛ք ում ուզում եք՝ բացի Նիկոլից. համալսարանին օգնելու որևէ այլ միջոց չկա». ԵՊՀ ուսխորհրդի նախագահ
«Ի հեճուկս Ալիևի պնդումների, թե «Ադրբեջանի տարածքում անկախ Ղարաբաղ չի կարող գոյություն ունենալ»․Արտակ Բեգլարյան
Ադրբեջանցիների կողմից Սյունիքի մարզի Արավուս համայնքի հովիվի նկատմամբ բռնություն գործադրելու դեպքի առթիվ քրեական գործ չի հարուցվի. ոստիկանություն
Մեղրիով ճանապարհը դամոկլյան սրի պես կախվելու նախ Սյունիքի, ապա ողջ Հայաստանի գլխին. Ռ. Մելքոնյան. NEWS.am
Կարեն Գիլոյանը հանդիպել է Ըմբշամարտի համաշխարհային միության ղեկավար Նենադ Լալովիչի հետ
Հայաստանի բացառիկ կենդանական աշխարհը․ գորշ արջերը՝ Վայոց ձորում
«5165» շարժումը որևէ անձի կամ ուժի հետ կեղծ օրակարգերով կապել չի՛ հաջողվելու․պարզապես տղամարդ եղեք, պարոնայք
Պաշտոնական այցով Հայաստան կժամանի Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին
՛՛Հրապարակ՛՛․Չեմ կարող պարտված հեռանալ կյանքից. ողջ եմ մնալու, որ առաքելությունս մինչեւ վերջ կատարեմ․Գնդապետ Ղումաշյան
ԿԽՄԿ-ն շարունակում է այցելել Ադրբեջանում պահվող հայ գերիներին և ապահովել նրանց կապը ընտանիքների հետ
Հայաստանը կմասնակցի Դուբայում մայիսի 16-ին կայանալիք զբոսաշրջային ցուցահանդեսին
«Ադրբեջանը կատարել է ռազմագերիներին Հայաստանին փոխանցելու իր պարտականությունները». Բայրամով
Ադրբեջանի նախագահի այն ելույթները, որոնք հայատյացության ու թշնամանքի քաղաքականության վկայություն են
ՀՀ ԱԳՆ-ն ցավակցել է Կազանի դպրոցում կրակոցների հետևանքով զոհվածների հարազատներին
Սա պատմության մեջ մնալու է որպես Արցախը հանձնած խորհրդարան, իսկ այն ուժը, որը մեզ տարավ պարտության, չի կարող մեզ նորից առաջնորդել․ Թագուհի Թովմասյան
ՏՄՊՊՀ-ն մեկնարկում է տնտեսական մրցակցության պաշտպանությանն առնչվող առանձին հարցերի վերաբերյալ հրապարակումների շարք
ԱԺ փոխնախագահն ընդունեց Հայաստանում Բուլղարիայի դեսպանին
Միանում եմ «Վերածնվող Հայաստան» կուսակցության պայքարին՝ հանուն Սյունիքի անվտանգության. Բորիս Ավագյան
Այս պահին չկան թեկնածուներ, հետեւաբար, նրանց նկատմամբ հնարավոր չէ կիրառել քարոզչության էլեմենտներ. Մուկուչյան
Արտաշատ քաղաքում վաճառված հասարակական օգտագործման կանաչ տարածքների գործով ՔՏՀԱՏՄ-ն դիմել է դատախազություն
Վիճակահանությամբ է որոշվելու, թե ընտրություններում որ կուսակցությունն ինչ համարի տակ է լինելու. ԿԸՀ նախագահ
Ավելին
Ավելին