f

Անկախ

 «Հաճախ օգտահաշիվները ստեղծվել են նախապես». ինտերնետ մոնիթորինգը վեր է հանել ապատեղեկատվության արշավը Արցախյան հակամարտությունում


Լեռնային Ղարաբաղում  վերջին ռազմական գործողությունների սկսվելուն պես ինտերնետի հայալեզու սեգմենտում արձանագրվեց ֆեյք օգտահաշիվների բռնկում, որոնցից ապատեղեկատվություն էր տարածվում և օգտատերերի համատարած թունավորում էր տեղի ունենում: Այդ մասին RT-ի հետ հարցազրույցում պատմել է ինտերնետում տեղեկատվության մոնիթորինգի, վերլուծության և մշակման DataLocator  նախագծի ղեկավար Էդգար Գրիգորյանը: Նրա խոսքով՝ ապատեղեկատվության տարածման գլխավոր աշխարհագրական աղբյուրները եղել են Ադրբեջանը, Թուրքիան և Մեծ Բրիտանիան:

- Ինչո՞ւ որոշեցիք զբաղվել սոցցանցերի մոնիթորինգով՝ օգտահաշիվների և դրանցում տեղադրվող բովանդակության արժանահավատության բացահայտմամբ:

- Ամեն ինչ սկսվեց հայկական  ArmFriend սոցիալական ցանցից: Տարբեր IP հասցեներից կարծես մի հրամանով սկսեցին զանգվածաբար գրանցվել նոր օգտահաշիվներ իբր հայկական օգտատերերի անունից: Այդ հաշիվներից սոցցանցի ներսում սկսեցին խուճապային տրամադրություններ տարածվել: Մենք որոշեցինք վերլուծել ոչ միայն ArmFriend-ը, այլև մյուս հարթակները:

- Հատկապես որո՞նք:

-  Facebook, Instagram, Telegram, «ВКонтакте», «Одноклассники»:

- Ինչպե՞ս էին բացահայտվում ֆեյք օգտահաշիվները:

- Ըստ էության, դրանով զբաղվել է արհեստական բանականությունը: Նա մշտապես փնտրում է տեղեկատվության նոր աղբյուրներ, վերլուծում է բոլոր գոյություն ունեցող Telegram ալիքները, օգտատերերի բոլոր ֆիզիկական էջերը «ВКонтакте»-ում, Facebook-ում, Instagram-ում:

- Ինտերնետի ի՞նչ սեգմենտներ եք աշխարհագրական սկզբունքով ուսումնասիրել:

- Առաջին հերթին վերլուծել ենք Հայաստանը, Ռուսաստանը և ԱՊՀ-ն: Այնուհետև սկսեցինք չափումներ անել աշխարհագրական տեղակայման կապի մեջ: Այսինքն՝ երբ օգտատերը մեկնաբանություն է թողնում, հայտնվում է մեր մշտադիտարկման ոլորտում: Ցանկացած ակտիվություն, որ դրսևորվել է ռուսալեզու և հայալեզու խմբերում, արձանագրվել է: Այնուհետև ուսումնասիրել ենք այն օգտահաշիվները, որոնք ցուցաբերում էին այդ ակտիվությունը: Հետագայում նկատեցինք, որ վեր հանված օգտահաշիվները հաղորդումներ և մեկնաբանություններ էին թողնում անգլալեզու հայկական շրջանակներում և խմբերում:

- Ֆեյք օգտահաշիվները ստեղծվել են Ղարաբաղի ռազմական հակամարտության սկզբի՞ց:

- Օգտահաշիվները հաճախ ստեղծվել են նախապես: Շատերը՝ մի քանի տարի առաջ: Դրանք նախապես աշխատացրել են, թարմացրել տեղեկատվությունը: Եվ անհրաժեշտ պահին գործի են դրել: Դա սկսվել է պատերազմի առաջին օրերից:

- Ընդհանուր քանի՞ ֆեյք օգտահաշիվ է հաջողվել բացահայտել:

- Սեպտեմբերից մինչև նոյեմբերի 9-ը ընդհանուր հաշվով բացահայտել ենք 6498 հաշիվ:

- Բացահայտված ֆեյք օգտահաշիվներն ու էջերն ի՞նչ IP հասցեներ են ունեցել: Ի՞նչ երկրներից են դրանք վարվել:

- Առաջին տեղում Ադրբեջանն է՝ 31 տոկոս: Երկրորդ տեղում Թուրքիան է՝ 21 տոկոս: Երրորդ տեղում անսպասելիորեն հայտնվեց Մեծ Բրիտանիան՝ գրեթե 19 տոկոս:

- Դրանք իրոք բրիտանական օգտատերե՞ր էին, թե՞ կարող էր օգտագործվել VPN տեխնոլոգիա իրական IP հասցեները փոխելու և քողարկելու համար:

- Անգլիական VPN հասցեներն ամենաթանկերից են: Բոտ ֆերմաների տերերի համար ավելի հեշտ է օգտագործել ուկրաինականները կամ  ասիականները: Դրանք 15 անգամ էժան են անգլիականից: Ասենք իրենք՝ բրիտանացիներն էլ խիստ հետևում են դրան: Ուստի մենք բոլոր հիմքերն ունենք ենթադրելու, որ դրանք պրոքսի կամ VPN տեխնոլոգիաներ չեն եղել:

- Ի՞նչ ընդհանուր բան կար բացահայտված ֆեյք օգտահաշիվներում:

- Օրինակ՝ կրկնօրինակվում էր բովանդակությունը: Ընդ որում, երբեմն  շատ սիրողական մակարդակով: Տարբեր օգտահաշիվներ տեղադրում էին միևնույն մեկնաբանությունները: Կարծես նույն առաջադրանքով: Ակնհայտ էր, որ նրանք աշխատում էին որոշակի կաղապարով: Միևնույն իմաստային ծանրությունը: Լեզվական վերլուծությունը նույնպես մեծ քանակությամբ կրկնություններ էր վեր հանում՝ միևնույն արտահայտությունները և մակդիրները:

- Ի՞նչ տեղեկատվություն էին տարածում ֆեյք օգտահաշիվները: Ո՞րն էր նրանց ընդհանուր գաղափարը, իմաստը:

- Առաջին իսկ օրից ներդրվեց այն գաղափարը, որ Հայաստանը Ռուսաստանի կարիքը չունի, որ հայկական բանակն ուժեղ է, հարկ է հրաժարվել Ռուսաստանի օգնությունից, Ռուսաստանը օկուպանտ է: Հիմնական նպատակն էր Ռուսաստանին ներկայացնել որպես մի բռնակալի: Այս ամենն ամրապնդվում էր կեղծ տեղեկատվությամբ, որ հայկական բանակն ամենուր հաղթում է, որ Ադրբեջանը գործնականում ջախջախված է: Այսինքն՝ լիակատար ապատեղեկատվություն:

- Ինչո՞ւ էր պետք համոզել հայ օգտատերերին, որ ադրբեջանական զորքերը գրեթե ջախջախված են:

- Դա առաջին հերթին մարդկանց զրկում է օբյեկտիվությունից: Երկրորդ վեկտորը ներքին քաղաքական օրակարգի հրահրումն էր, քննադատությունը և հայ քաղաքական ուժերը երկու ճամբարի բաժանելը: Այնուհետև նրանց սկսեցին հակադրել և բախում առաջացնել նրանց միջև: Դա իրավիճակի ճոճումն է: Օրինակ՝ մարտական գործողությունները սկսվելուց մի շաբաթ-շաբաթուկես անց նետվեց այն միտքը, որ Փաշինյանն արդեն ծախել և հանձնել է Ղարաբաղը, որ ամեն ինչ արդեն որոշված է:

- Մարտական գործողությունների ավարտից հետո ֆեյք օգտահաշիվների ակտիվությունը մարե՞ց:

- Ոչ: Աշխատանքը շարունակվում է: Հիմնական միտքն այն է, որ մեզ՝ հայերիս խաբել ու ծախել են: Նաև ամեն կերպ տարածվում է այն թեման, որ ամեն ինչ կազմակերպել է Ռուսաստանը Կովկասում իր ազդեցությունն ընդլայնելու համար:

- Ֆեյքերի կառավարման կենտրոնը մե՞կն է եղել, թե՞ մի քանի խումբ է եղել:

- Իմ 15-ամյա փորձը քաղաքական մարկետինգում թույլ է տալիս պնդել, որ ամեն ինչ արվել է կենտրոնացված, ողջ գործունեությունը վերահսկվել է երկու-երեք կենտրոնից: Իսկ ընդհանուր ամեն ինչ ղեկավարել է մեկ կենտրոն:

- Հաջողվե՞ց բացահայտել, թե հատկապես որտեղ է գտնվում այդ կենտրոնը:

- Դա գործնականում հնարավոր չէ անել: Ամենայն հավանականությամբ օգտվել են կապի ներքին համակարգից և դրա միջոցով տվել առաջադրանքները:

- Ի՞նչ վնաս է հասցրել Հայաստանին բոտերի և ֆեյք օգտահաշիվների այդ բանակը:

- Վնասը բավական մեծ է՝ սկսած հեղինակությունից և վերջացրած բարոյականով: Պատկերացրեք, լսարանը, միայն ըստ մեկնաբանությունների, կազմել է ավելի քան 20 միլիոն օգտատեր: Եթե չլինեին այդ արտանետումները, այդ տեղեկատվական պատերազմը, հայերն արժանահավատ տեղեկատվություն կստանային: Բացի այդ, մի ուրիշ հետաքրքիր փաստ էլ կա. պատահական չէր, որ բուն Ադրբեջանում այդ նույն ժամանակ սկսեցին արգելափակել ինտերնետը: Այսինքն՝ այն մարդիկ, որոնք այդ ամենը նախապատրաստել էին, սկզբում պաշտպանական գիծ ապահովեցին իրենց ցանցերի համար, հետո սկսեցին հարձակողական մասը:

- Ինչպե՞ս օգտատերերը պաշտպանվեն ինտերնետում ապատեղեկատվությունից:

- Պետք է օգտվել տեղեկատվության ստուգված աղբյուրներից: Եթե բաժանորդագրված եք սոցցանցերի տարբեր խմբերում, այդ խմբերի ադմինիստրատորները պետք է շատ թե քիչ հայտնի մարդիկ լինեն: Կարելի է վստահել այն աղբյուրներին, որոնք աշխատում են տարածաշրջանում արդեն երկար տարիներ: Չի կարելի վստահել այն Telegram ալիքներին, որոնք նոր են հայտնվել:

 

 

հարցազրույց սոցցանցեր

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Ապաշնորհների ու դավաճանների խմբակն ընդամենը երկուսուկես տարում քանդեց Հայաստանի նույնիսկ ամենակայացած պետական ինստիտուտները
ԱԻՆ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիան և Վանաձորի պետական համալսարանը ստացան հավատարմագրում 4, Ավանդական բժշկության համալսարանը՝ 2 տարով
Վազգեն Մանուկյանը հանդիպում է վանաձորցիների հետ
Գյումրիում ընդդեմ Վազգեն Մանուկյանի ակցիան կազմակերպել են Անդրանիկ Քոչարյանը և ռազմական ոստիկանության պետը
Պիտի չոքեիք, ասեիք՝ կանգնացրու պատերազմը, 5-րդ օրը մենք ՀՕՊ չունեինք. անհետ կորածի ծնողը` Անդրանիկ Քոչարյանին
Ինչու՞ Նիկոլ Փաշինյանը չի անդրադառնում պատերազմի ընթացքին, թե ինչպե՞ս հանձնվեց Շուշին. ՌԴ ԶՈՒ գնդապետ Խոդարյոնոկ
Ադրբեջանական կողմը փոխանցել է 2 հայ զոհված զինծառայողի աճյուն. Արցախի ԱԻՊԾ
«Իմ քայլ»-ի պատգամավոր Հռիփսիմե Գրիգորյանն առանձնատուն է կառուցում Այգեստան փողոցում. Mediaport
Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 263, մահվան՝ 15 նոր դեպք․ վարակվածների ընդհանուր թիվը 164 235 է, մահվան դեպքերինը՝ 3715
«Ժողովուրդ». Ինչու Արթուր Ղազինյանը մոռացավ իր պայքարի մասին և ինչ է խոսել դատախազի հետ. Դավթյանը նախատել է Ղազինյանին
Լարսի ճանապարհը դեռ փակ է. ռուսական կողմում կա կուտակված 340 բեռնատար
«Հրապարակ». Ով կփոխարինի Արսեն Թորոսյանին․ կադրերին արդեն ՌԴ-ն է որոշում
«Ժողովուրդ». Ուշագրավ որոշում. իշխանական պատգամավորները զենք կունենա՞ն
ՍԱՐԻԲԵԿՆ ՈՒ ԳԵՎՈՐԳԸ ԿԱՄ ՅՈԹ «ԻՍԿ»
«Հրապարակ». Արտաշես Թորոսյանը նոր պաշտոն ունի
«Փաստ». Փորձելու են ներգրավվել զինվորականության շրջանում մեղավորներ «նշանակելու» գործընթացին
Հունվարի 16-ին Վազգեն Մանուկյանն ու Շարժման ներկայացուցիչները կայցելեն Վանաձոր, որտեղ կհանդիպեն վանաձորցիների հետ
«Հրապարակ». Մինչեւ հունվարի վերջ Հայկ Մարությանն ազատման դիմում կգրի. Նա ժամանակ է խնդրել ու ասել, որ ինքնակամ կգնա
«Հրապարակ». Գագիկ Ծառուկյանը հասկացնում է, որ «ասողը» ինքն է
«Հրապարակ». «Չեմ հասկանում, թե որտեղ է ինձ «քցում» Ալիեւը». Փաշինյանը զարմացրել է շրջապատին
Ի տարբերություն դավաճան Նիկոլի, որը 44 օր խաբեց և կապիտուլյացիա ստորագրեց, Վազգեն Մանուկյանի ՊՆ ղեկավար եղած ժամանակ իրականացվեց Կապանի օպերացիան
Գյումրիից մեկնարկեցին Հայրենիքի փրկության շարժման մարզային այցելությունները
Ես Հայաստանի քաղաքացի եմ ու արդեն համարյա չորս ամիս ամեն գիշեր մղձավանջների մեջ արթնանում եմ ու լաց եմ լինում..
Հայաստանը ներկայացնող 21 մասնակիցներից 10-ն արժանացել են ոսկե, 5-ը՝ արծաթե և 2-ը՝ բրոնզե մեդալների
Տարաշածրջանի ու Հայաստանի հարևանների մասին ոչ թե հետադիմական, այլ տխմարագույն պատկերացումներ ունեցող այս պաշտոնյան Լենա Նազարյանն է
Ավելին
Ավելին