f

Անկախ

Այս պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես պետք է պատերազմել հանուն հայրենիքի՝ լինելով ամբողջապես շրջապատված ու չունենալով որևէ դաշնակից


Օտարի խամաճիկ Փաշինյանն իր գործն է անում։ Ինչ ասում են, այն էլ անում է։ Հին, փորձված խամաճիկ է։ Բայց երբեմն հայերիս վնասելուն միտված նրա արածները հակառակ արդյունքն են տալիս։

Օրինակ, այժմ էլ այս շպիոն Օնիկը (չշփոթե՛լ մյուս շպիոն Օնիկների հետ) ԱԺ ամբիոնից հայտարարել է Շուշիի ադրբեջանական, այլ ոչ հայկական քաղաք լինելու մասին՝ լավ առիթ ստեղծելով, որպեսզի մարդիկ, հատկապես մեր երիտասարդները սովորեն-ծանոթանան Շուշիի իրական պատմությանը, որն արձանագրված է բազմաթիվ գրքերում և հոդվածներում։

Իսկ ես կհիշեցնեմ հայկական Շուշի բերդաքաղաքի հերոսական էջերից ընդամենը մեկը, պակաս ճանաչվածը։ Այս պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես պետք է պատերազմել հանուն հայրենիքի՝ լինելով ամբողջապես շրջապատված ու չունենալով որևէ դաշնակից (ի դեպ, ռուսներն այդ ժամանակ էլ օգնության չեկան)։ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼ, ՉՀԱՆՁՆՎԵԼ ՈՒ ՀԱՂԹԵԼ։ Նախապես ասեմ, որ Շուշիի պատերի տակ գրանցված այս փառահեղ հայոց հաղթանակի 300-ամյակը լրանում է ուղիղ հինգ տարի անց՝ 2026 թ. նոյեմբերի 23-ին։ Անպայման տոնելու ենք։ Փաշինյա՛ն, ականջիդ օղ արա։

Եվ այսպես, 1726 թ. նոյեմբերի 15-ին սերասկյար Սարի-Մուստաֆա փաշայի գլխավորած օսմանյան բանակը և նրան միացած Կովկասյան սուննի լեռնցիները (Հաջի Դավութի և Ահմադ-խանի առաջնորդությամբ)՝ ընդհանուր 40,000 զինվոր, Շամախիից արշավելով՝ Բարդայի և Գանձակի վրայով մտել են Արցախ և հասել են Շուշի, որտեղ չորս տարի առաջ ամրացել և առաջին անգամ մեծ բերդ էր կառուցել Արցախի ապստամբ հայկական ուժերի գլխավոր հրամանատար, ծնունդով շիրվանցի Ավան-յուզբաշին։

Շուշիի տակ ճակատամարտը տևել է ութ օր՝ մինչև նոյեմբերի 23-ը, որից հետո Սարի-Մուստաֆա փաշայի վիթխարի բանակը հապշտապ նահանջել է Գանձակ։

Նահանջը տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ օսմանյան բանակից սպանվել է 800 հոգի, ներառյալ երկու բարձրաստիճան զորավար՝ էլիտար ենիչերիների հրամանատարը ու, հավանաբար, հրետանու հրամանատարը։ Առաջինը մեր աղբյուրներում նշվում է որպես «ենկիչարի աղա» կամ «ենգիչար-աղասի», երկրորդը՝ «ղախչաշմայ-աղասի» կամ պարզապես «ղրխչեզման» (վերջին տերմինն ինձ դեռևս չի հաջողվել վերծանել)։

Հենց այս երկուսի սպանվելուց հետո էլ սերասկյար Սարի-Մուստաֆա փաշան, բազմակողմանիորեն գնահատելով իր բանակի համար ստեղծված ծանր դրությունը, գիշերվա քողի ներքո թաքուն լքել է իր ճամբարը և ճողոպրել Գանձակ՝ ըստ մեր աղբյուրներից մեկի դիպուկ բնորոշմամբ՝ «անցնելով երկու օրվա ճանապարհը մեկ օրում»։

Արցախից Ս. Պետերբուրգ հենց այդ օրերին ուղարկված նամակներից մեկի բնագրում, որն այժմ պահվում է Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության դիվանում (АВПР), խնդրո առարկա հատվածն այսպես է նկարագրված. «...Ը (8) օր... կռիվ տվին, շատ մարդ կատորվէց։ Ղախչաշմայ-աղասին և ենգիչար-աղասին էս կռվուն սէպանեցին։ Էտ Բ (2) մարդէն օր սպանեցին Սարու Մուստայֆա փաշէն քշերով վեր կացաւ Բ (2) օրէն ճանապարն Ա (1) օր գնաց»)։

Ավելի մանրամասն այս պատմությանը կարելի է ծանոթանալ, մասնավորապես, հետևյալ հղումով՝ Armen Aivazian. The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal (Yerevan: Center for Policy Analysis, AUA, 1997). http://www.hayq.org/book/rebellion/index.html

Արմեն Այվազյան ՖԲ Գրառում անցյալից Հայաստան Արցախ Շուշի

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Փաշինյանը ցանկացած բարդ իրավիճակում հավատարիմ է մնում «թփերի հետևում թաքնվելու» ռազմավարությանը. Журналистская Правда
2018-ից քանիցս «հորդորել» են դիմում գրել և դուրս գալ աշխատանքից, ստացել են մերժում, այսօր տեղեկացա, որ ուզում են կրճատել հաստիքս. Միքայել Սահակյան
Նիկոլ Փաշինյանն ինտրիգ է մտցնում խոսքում, որ հրապարակում հավաքվածներին կարողանա ինչ-ոչ բան ասել. Լևոն Քոչարյան
Ռոբերտ Քոչարյանի և մյուսների գործով դատական նիստը մեկ շաբաթով հետաձգվեց
Արայիկ Հարությունյանն ԱՀ նախագահի վերահսկողական ծառայության անձնակազմին է ներկայացրել նորանշանակ ղեկավար Մհեր Աբրահամյանին
Երևանի քաղաքապետարանի արտաքին կապերի վարչության պետի տեղակալին հաստիքը կրճատելու ճանապարհով փորձում են աշխատանքից ազատել. Դավիթ Խաժակյան
«Լուսավոր Հայաստանը» պատրաստ է ամեն բան անել, որ Ազգային ժողովը լուծարվի. Տարոն Սիմոնյան
Եթե Փաշինյանը սիրված վարչապետ է, ապա ումից է պաշտպանվում և ինչու է պատերազմից հետո գրեթե տանկին հավասար 320 հազար դոլարով նոր զրահապատ մեքենա գնել. Բորիս Մուրազի
Մարտի 3-4-ը, 6-ին, 7-ի գիշերը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ
Կանադան խորհուրդ չի տալիս տարեցների համար AstraZeneca պատվաստանյութ օգտագործել
Վայոց ձորի մարզի Սարավան-«Զանգեր» հատվածում, Ջերմուկ, Կոտայքի մարզի Չարենցավան, Աբովյան և Սյունիքի մարզի Գորիս քաղաքներում տեղում է ձյուն
Դուք ձեզ հռչակել եք տնտեսական ոստիկանապետ և գործարարների դեմ մահակ եք դարձրել նախագիծը. Թովմասյանը՝ ՏՄՊՊՀ նախագահին
Amazon  ընկերությունը ռասայական խտրականության մեջ  է մեղադրվում
Ռոբերտ Քոչարյանի աջակիցները ենթով շարժվեցին դեպի Բաղրամյան պողոտա
Անջելինա Ջոլին   ռեկորդային  գնով  վաճառել է Չերչիլի նկարը
«Իմ քայլը». Պատերազմի ընթացքում Ռուսաստանի գործողությունները հնարավորինս դաշնակցային էին
Ռուսաստանում  կորոնավիրուսի 10.565 նոր դեպք  է հայտնաբերվել
Նիկոլ Փաշինյանը շատ մենակ էր երեկ. Նա առանց արյան չի ուզում գնալ. Ռուբիկ Հակոբյան
Պոլիտեխնիկական համալսարանում չհաջողվեց ռեկտոր ընտրել. երկրորդ փուլ է անցել մեկ թեկնածու՝ Գոռ Վարդանյանը
Ամեն երեքշաբթի օր այստեղ աշխատանքի ենք. Սեյրան Օհանյանն ու Խաչատուրովը մոտեցան աջակիցներին
Վարչապետը ԼՀԿ ղեկավարին հանդիպման է հրավիրել. Մարուքյանը համաձայնել է հանդիպել
Խաշուկջիի սպանության գործով ԱՄՆ հետախուզության զեկույցից երեք անուն անհետացել է. CNN
Երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայում
Ռոբերտ Քոչարյանի աջակիցները փակեցին Արշակունյաց պողոտան
Երևանում շարունակվում է Քոչարյանի և մյուսների գործով դատավարությունը. ուղիղ
Ավելին
Ավելին