f

Անկախ

Գրողի, գրքի ու գրահրատարակչության մասին...


Մարտի 3-ին նշվում է Գրողների միջազգային օրը: Այս առիթով էլ հանդիպել ենք բանաստեղծ, «Դարակ» հրատարակչության տնօրեն Աշոտ Գաբրիելյանի հետ՝ զրուցելով օրվա թեմայից բխող տարբեր հարցերի շուրջ:

-Պարոն Գաբրիելյան, «Դարակ» հրատարակչության գրքերն այսօր որքանո՞վ են համալրում ընթերցողների գրադարակները:  

-Ուրախությամբ նկատում եմ, որ մեր հրատարակած գրքերը շատ ընթերցողների դարակներում արդեն ունեն իրենց պատվավոր տեղը: Վերջին տարիներին գրահրատարակչական ոլորտում աշխուժություն է տիրում, բայց, միևնույն է, կան նկատելի բացեր, որոնք լրացնելու միտումով հենց ստեղծել ենք «Դարակը»: Սա մի ընթացք է, որը գնալով ավելի մեծ թափ է առնելու:  

-Ո՞ր գրքերի հրատարակումն եք համարում առաջնային:

-Այսօր շուկայում կա մանկական գրականության առատություն, բայց գալիս է մի տարիք, որի համար չկա համապատասխան գրականություն: Ուստի մեծ ուշադրություն ենք դարձնում պատանեկան, երիտասարդական գրականությանը, որ շարունակականություն ապահովենք: Մեր երկրորդ միտումը դաշտում փաստավավերագրական ժանրի ստեղծագործությունների թվի ավելացումն է: Տարբեր մասնագիտությունների պատմության համար կարևոր հենք հանդիսացող այդ գրքերը  մեզանում գրեթե բացակայում են: Մեծ ուշադրություն ենք դարձնելու նաև թարգմանական գրականությանը: Ցավոք, մեր ռեսուրսներն այդ ոլորտում շատ քիչ են, որի պատճառով էլ չենք հասցնում համաչափ հետևել համաշխարհային գրականության զարգացումներին:    

Ի դեպ, ժամանակին, երբ շատ դեպքերում գրահրատարակչությունը պետական մակարդակով հովանավորելը զարկ էր տալիս գրչակների առատությանը, և տպագրվում էին այնպիսի գրքեր, որոնք ո´չ շուկային էին պետք, ո´չ պատմությանը, ո´չ էլ մասնագետների ինչ-որ խմբի, այսօր գրահրատարակչության ոլորտում պետականորեն բացառվում է ֆինանսավորումը, ինչը բավականին զտել է դաշտը: Հրատարակիչները տարբեր մոտեցումներ են որդեգրում, որ տպագրեն իրոք արժեքավոր գործեր: Լավ ստեղծագործությունը չի կարող չհասնել ընթերցողին:  

-Գրե՞լն է ավելի հեշտ, թե՞ ասելիք ունեցող գրող գտնելն ու հրատարակելը:

-Այսպես ասեմ՝ դու կարող ես մի ամսում մի քանի գիրք հրատարակել, բայց այդ նույն ընթացքում հաստատ գիրք չես գրի: Հրատարակչությամբ զբաղվելիս երբեմն  ափսոսանք եմ զգում, որ գրելուս ժամանակը պակասում է, բայց այդ զգացողությունը փարատվում է այն մտքով, որ այս պահին օգտակար գործ ենք անում:  

-Ավելի հաճախ տպագրում եք հա՞յ գրողների, թե՞ թարգմանություններ եք անում:  

-Մեր ծրագիրը շատ բազմազան է: Իրականում երկուսի անհրաժեշտությունն էլ կա, որովհետև առանց հաջողված թարգմանական գրականության տեղում լավ գրականություն չես ստեղծի: Բայց շատ ուրախալի է, որ մեր երիտասարդ ընթերցողների մի զգալի մասը նախընտրում է կարդալ հայ, հատկապես, արդի փուլի հեղինակներին, որովհետև նրանց միջավայրն ընկալելն ավելի հեշտ է ու հետաքրքիր: Մինչև այս պահը հայ հեղինակներից հրատարակել ենք Վարդգես Պետրոսյանին: Պատրաստվում ենք տպագրել Գրիգոր Բալասանյանին, Մկրտիչ Սարգսյանին, այսպես ասած, 1960-ականների գրքերն ենք ցանկանում վերադարձնել ընթերցողին: Նաև հատուկ «Վերադարձ» մատենաշարով տպագրել ենք երկու գիրք՝ Կարա-Դարվիշի «Կյանքի ջութակը» և Ռենի «Ծերացած աստվածն ու սատանան»: Այս մատենաշարով էլ փորձելու ենք վերադարձնել 20-րդ դարասկզբի մոռացության մատնված հեղինակներին:  

Թարգմանության առումով փորձում ենք թարգմանել համաշխարհային գրականության ժամանակակից հեղինակներին՝ ըստ եվրոպական շուկայի վրա ունեցած նրանց ազդեցության:  

-Դուք խոսեցիք Ձեր հրատարակչության երկու մատենաշարերից, բայց դրանք ավելի շատ են: Անդրադառնանք նաև մյուսներին:  

-«Գեղադիտակ» մատենաշարով հրատարակում ենք 10-14 տարեկան երեխաների համար նախատեսված գրքեր, որովհետև, ինչպես արդեն ասացի, հենց այդ տարիքային շրջանում շատ մեծ բաց կա. անընդհատ թվարկվում են միայն մի քանի հեղինակներ: Արդեն որոշել ենք հրատարակել Լայմըն Ֆրենկ Բաումի բոլոր ստեղծագործությունները: Տպագրել ենք Մարկ Տվենի մինչև այժմ հայ ընթերցողին անհայտ ստեղծագործությունները: Ընդհանուր առմամբ նախատեսել ենք հրատարակել մոտ 15 գիրք այդ  մատենաշարով:  

Ունենք «Ճանապարհ» մատենաշարը, որի շրջանակներում հրատարակելու ենք կենսագրական բնույթի ստեղծագործություններ՝ որպես օրինակ բերելով հայտնի մարդկանց անցած ճանապարհը:  

«Ֆեմինա» մատենաշարում ընդգրկված են լինելու միայն կին հեղինակների ստեղծագործություններ, բայց այնպիսի, որոնք բարձրացնում են կանանց իրավահավասարության հարցերը:  

«Ժամանակ» մատենաշարով տպագրվելու են փաստավավերագրական գործեր: Արդեն ունենք երկու գիրք՝ Հովիկ Չարխչյանի «Անժամանակ» գիրքը (ներկայացնում է տարբեր արվեստագետների մասին մինչ այժմ անհայտ դրվագներ) և Աննա Բաբաջանյանի «Դա եղել է այսպես...» գիրքը, որը վերաբերում է  հայ կինոյում հանդիպած և մինչ այժմ ընթերցողին անծանոթ երևույթներին ու թանգարանային բացառիկ նմուշների պատմությանը:

-Կարծես թե հանդիպումների շարք եք սկսել՝ «Մի բան պոեզիայից» խորագրով:

-Մենք գրահրատարակչության ոլորտում, ոչ միայն հայկական շուկայում, այլև միջազգային շուկայում, նկատում ենք պոեզիայի նկատմամբ հետաքրքրության անկում: «Մի բանի...» միջոցով  փորձում ենք հենց այդ բացը լրացնել ժամանակակից հեղինակների հետ կազմակերպած հանդիպումների միջոցով: Պոեզիայի փոքրաթիվ սիրահարների համար ցանկանում ենք ստեղծել մի անկյուն, որտեղ նրանք կարող են չկտրվել ժամանակակից պոեզիայից և հետևել զարգացումներին:  

-Տարիներ առաջ որևէ գրողի փողոցում հանդիպելը հետագայում դառնում էր եկող սերունդներին  պատմելու նյութ:

-Դա ավելի շուտ աշխարհայացքի խնդիր է: Իհարկե, այն ժամանակ կային լավ գրողներ, և օրինակելի է, որ երեխաները ճանաչեն ժամանակակից հեղինակներին, բայց այդ մեծարումը շատ դեպքերում չափազանցված էր: Միշտ պիտի արժեքավորը գնահատվի. այն ժամանակ մեծարված գրողներից շատերի անունն այսօր այլևս ոչ մեկ չի տալիս: Դա նշանակում է, որ այդ ամենը զուտ  պետական քարոզչության արդյունք էր և ուներ գրողներին իրենց հատուկ քարոզչությանը ծառայեցնելու նպատակ:  

-Ի՞նչի մասին է գրում ժամանակակից գրողը:

-Հենց իր ժամանակի: Համոզված եմ, եթե պատմության դասագրքերը վերանան, ես ժամանակակից գրողների ստեղծագործություններով կարող եմ վերականգնել մեր օրերը: Ընդ որում, եթե պատմության մեջ ամրագրված են միայն թվականները, ապա գրականությունը տալիս է համընդհանուր պատկերացում: Կարող է՝ ինչ-որ մարդիկ հեգնեն, բայց ես առանց վախենալու ասում եմ՝ մեր գրականության մեջ այսպիսի լավ շրջան, թե´ խոսքի ազատության (հաջողում են այն գրողները, որոնք լիարժեք ազատ են ներսից ու պատրաստ են ամեն ինչի այդ ազատության համար), թե´ բազմաժանրության ու խայտաբղետության տեսակետից, մենք չենք ունեցել: Տարիներ հետո կփաստեն այս երևույթը, բայց ես ուրախ եմ, որ միտումը կա և գնալով ավելի տեսանելի է դառնալու:  

-Ի՞նչ խնդիրներ են վերհանում մեր գրողները:  

-Այդ խնդիրները շատ են՝ հասարակական, քաղաքական և այլն: Եթե բացեք մամուլի էջերը, կհանդիպեք շատ հարցերի, որոնք բոլորն էլ հետաքրքրում են մեր գրողներին: Չկա խնդիր, որ գրողներն անտարբերության մատնեն: Անգամ լինում է, որ մի քանի գրող միևնույն ժամանակ արտահայտվում են մի հարցի մասին, երբեմն էլ ժամանակից շուտ եզրակացություններ են անում քաղաքական զարգացումների վերաբերյալ: Կարևորը, որ գոնե մեր ժամանակներում հասկացվի՝ գրականությունը չի ծառայում քարոզի, այն պարզապես անդրադառնում է իրականությանը: Եվ ընդհանրապես գրականությունը երբեք այդ դերը չպիտի վերցնի իր վրա: Խորհրդային շրջանում շատ գրողներ քարոզ էին կարդում, ինչը հատուկ էր հրապարակախոսությանը, բայց այսօր, երբ  այդ հրապարակախոսություն ասվածը լցված է ամեն տեղ, թեկուզ հենց սոցցանցերում, գրականությունն այդ ֆունկցիան այլևս իր վրա չի վերցնում: Այն ավելի է մաքրվում, ավելի շատ զբաղվում ինքն իրենով: Շատերը հիասթափվում են մերօրյա գրականությունից, որովհետև այնտեղ քարոզ և ուղղորդում չեն տեսնում, ինչպես սովորեցրել են իրենց: Գրականության ընկալումը փոխվում է բոլոր  դարաշրջաններում, ու մենք պիտի պատրաստ լինենք դրան՝ վեր կանգնելով բոլոր կաղապարված պատկերացումներից:  

-Հասկանու՞մ են այսօր հայ և օտարազգի գրողներն իրար:

-Աստիճանաբար սառույցը հալվում է, շփումները դառնում են առավել հաճախակի: Այդ ամենի արդյունքում նաև նկատում ենք, որ հայ գրողները ճանաչված եվրոպացի գրողներից մի քանի գլուխ բարձր են, բայց այստեղ ուրիշ հարց կա, և դա բնավ լեզվի խնդիրը չէ: Մանավանդ, որ այսօր հայ գրողների՝ տարբեր լեզուներով թարգմանվելու աշխարհագրությունը մեծացել է: Էսթետիկայի առումով հայ գրողներն ավելի ուժեղ են, բայց պիտի հասկանալ՝ եվրոպական քաղաքականությունը նաև գրականության միջոցով վերցնում ու տարածում է այն, ինչն իրեն անհրաժեշտ է, իսկ շատ հայ գրողների ստեղծագործություններ այդ ծիրի մեջ չեն մտնում: Եվ ընդհանրապես խնդիրները գնալով ավելի գլոբալ են դառնում, որովհետև աշխարհը փոքրանում է, և նեղ ազգային հարցերը մղվում են ետին պլան:  

-Ո՞վ է գրողն, ի վերջո:

-Գրողները հետաքրքիր ճակատագրերով մարդիկ են: Եվ հենց այդ բազմազանությունն է գրականության համար դառնում առավելություն: Գրող լինելն, իհարկե, մասնագիտություն է, բայց այն հատուկ չեն սովորում: Նաև մենք սպասում ենք, որ եթե մարդը գրող է, ուրեմն պիտի գնա, հասնի իր բարձրակետին, բայց եթե անգամ տվյալ գրողը չի հասնում տվյալ կետին, մեկ է, նա էլ ինչ-որ ձևով օժանդակում է ընդհանուր գրական մթնոլորտի ձևավորմանը:  

Այսօր աշխատում ենք անել հնարավոր ամեն բան գրողներին նաև ֆինանսապես կայացնելու և օգնելու նպատակով: Միջազգային շուկան հենց այդ քայլերից մեկն է: Խոսքն, իհարկե, լավ գրողների մասին է, որովհետև խորհրդային շրջանում հաճախ զուր տեղը երես են տվել գրողներից շատերին՝ ընձեռելով հասարակության մյուս անդամներից զուտ գրելով մի քանի անգամ ավելի շատ վաստակելու հնարավորություն:  

-Ի՞նչ մտահղացումներ ունեք այս տարվա համար:    

-Այս տարի նպատակս է ընթերցողին հասցնել նվազագույնը 60 գիրք, որոնց մեջ անպայման լինելու են մեր ժամանակակից գրողները: Արդեն ունենք մի քանի պայմանավորվածություններ շատ հայտնի գրողների հետ, բայց զուտ նրանց չվնասելու համար անուններ չեմ ցանկանում տալ:

-Իսկ լավ գրողների անուններ կթվարկե՞ք:

-Արձակում կտամ երկու անուն՝ Հրաչյա Սարիբեկյան և Արամ Պաչյան, չնայած, որ վերջինս այսօր մի քիչ հազվադեպ է երևում մամուլում: Պոեզիայի առումով շատ կան՝ Հուսիկ Արա, Կարեն Անտաշյան, թեկուզ Անահիտ Ղազախեցյան, որ լինելով շատ երիտասարդ, ընտիր պոեզիա է բերում: Մի քիչ ավագ սերնդի մեջ ավելի շատ են անունները՝ Ներսես Աթաբեկյան, Տիգրան Պասկևիչյան, Մարինե Պետրոսյան և այլն:

-Ի՞նչ մաղթանքով կամփոփեք զրույցը:

-Ամբողջ կյանքում պիտի ձգտես լուսավոր ինչ-որ մի բան անել: Մարդ պիտի կարողանա գոհանալ իր արածով: Դա անպայման իր արդյունքը տալիս է: Երբ մարդն իր արածից բավարարվածություն չի ստանում, հաստատ այդ գործը թերի է անում, առանց նվիրումի:  

Ես ավելի շատ կցանկանայի ինչ-որ բան մաղթել ոչ ընթերցողներին: Կցանկանայի, որ ամեն տարի տպագրվող հազարավոր գրքերի մեջ նրանք գտնեն իրենցը ու դրանով  կապվեն գրականությանը: Եվ կտեսնեն, որ գիրքն իրենց կյանքն էլ կփոխի, մոտեցումներն էլ, աշխարհայացքն էլ ու, ամենակարևորը, մարդուն կտա ինտելեկտուալ գերազանցություն:  

 

           Արփի Խաչատրյան

 

Աշոտ Գաբրիելյան Գրողների միջազգային օր Հայաստան հարցազրույց

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Սեպտեմբերի 27-ից մինչ օրս մայրաքաղաքում ծնվել է 107 արցախցի երեխա
ՀՀ ՊՆ-ն հայտարարում է, որ ստիպված է լինելու պատասխան հարվածներ հասցնել ադրբեջանական ուժերի ուղղությամբ
Դոնորական արյուն է անհրաժեշտ. Դիմել Արյունաբանական կենտրոն կամ մոտակա արյան կայաններ
Վաշինգտոնում հայ համայնքը կոչ է անում դադարեցնել համագործակցությունը BGRGroup լոբիստական ​​ընկերության հետ
«Լոռի ՖԱ»-ն հաղթեց «Արարատին», «Ուրարտուն»՝ «Գանձասար-Կապանին», «Շիրակ»-«Ալաշկերտ»՝ ոչ-ոքի
Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակվելու 1600 նոր դեպք. մահացել է 34 մարդ
ՊԲ հրամանատարի պաշտոնում նշանակված գեներալ Միքայել Արզումանյանն նոր մարդ չէ զինված ուժերում. Տիգրան Աբրահամյան
Չեմպիոնների լիգա. Օրվա հանդիպումներ
Ժամն է ևս մեկ անգամ հաստատելու հայոց զինական ուժի փառքը. ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Օնիկ Գասպարյանի ուղերձը
Թշնամին շարունակում է կրել մարդկային և զինտեխնիկայի կորուստներ. նոր տեսանյութ
ԱՄՆ-ում հայերը բողոքի ակցիաներ են իրականացրել մի շարք ընկերությունների դիմաց, որոնք համագործակցում են Ադրբեջանի շահերը պաշտպանող լոբբիստական ընկերության հետ
ԱԺ նիստը սկսելու համար քվորում չապահովվեց. հայտարարվեց 20 րոպե ընդմիջում
Հայաստան-Քուվեյթ հանդիպումը չի կայանա
Ադրբեջանում պատերազմում սպանվածներին թաղում են շիայական կրոնական ծիսակարգով, սակայն օրվա կիսամութ ժամերին. իրանագետ
Բացառել սմարթֆոնների կիրառումը. ՊՆ
"Մեր ապագան մեր ձեռքերում ա" արտահայտությունը հենց հիմա ակտուալ ա. թշնամին բառիս բուն իմաստով արդեն հասել ա շատերիս դռան շեմին. Անժելա Էլիբեգովա
Վաղը գազամատակարարման անջատումներ կլինեն Աջափնյակ, Նոր Նորք վարչական շրջաններում և 4 մարզի համայնքներում
Արցախում ոչնչացվել է «Ֆիրքաթ Ալ Համզա» ահաբեկչական խմբավորման հրամանատարներից մեկը
«Միլան»-«Ռոմա»` 3:3
Այն ինչ տեղի է ունենում այսօր, տեղի կունենար 2010 թվականին, եթե 2008-ին իշխանության գար Լևոն Տեր-Պետրոսյանը. Հայկ Մանասյան
Մեկնարկել է ԱԺ հերթական քառօրյան. ուղիղ
Ադրբեջանական մամուլը գրում է, թե Ջալալ Հարությունյանը զոհվել է, սուտ է՝ նրա կյանքին վտանգ չի սպառնում․ Վահրամ Պողոսյան
Արցախի ՄԻՊ-ը ուսումնասիրել է երեխաների մասնակցությամբ որոշ շահարկվող լուսանկարներ
Առաջնագծում վիրավորված արցախցու բաց նամակը վարչապետին ու հայ ժողովրդին
Աշնանային արձակուրդը կերկարաձգվի ևս 2 շաբաթով
Ավելին
Ավելին