f

Անկախ

Լուսաբանում է Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյանը


Խոսք ընթերցողի
ԼՈՒՍԱԲԱՆՈՒՄ Է ՏԵՐ-ՀԵԹՈՒՄ ՔԱՀԱՆԱ ԹԱՐՎԵՐԴՅԱՆԸ

Հայ-վրացական հարաբերությունների, քաղքեդոնական հայ համայնքի պատմության, դավանանքի, միջեկեղեկցական առնչությունների մասին իմ պատկերացումները հիմնականում ձևավորվել են ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր Գառնիկ Շախկյանի, պատմաբան-հրապարակախոս Համլետ Դավթյանի աշխատություններից, հոդվածներից և տարծաշրջանի հոգևորականների հետ անձնական զրույցներից: Պ

ատկերացումներս կարծես ամբողջացան, երբ ուսումնասիրեցի Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյանի ,Ախթալայի Սուրբ Աստվածածին վանքըե /,Էդիթ-Պրինտե, Երևան, 2020թ./ ուշագրավ աշխատության 2-րդ հրատարակությունը:  Քահանան անձնական դիտարկումների և հայ մատենագրությունում պահպանվող հիշատակումների, օտարալեզու ուսումնասիրություններում առաջադրված վարկածների և ուղեգրություններում առկա նկարագրությունների համադրության միջոցով լուսաբանում է Ախթալայի վանքի և միջեկեղեկցական հարաբերությունների հետ կապված շատ նորահայտ փաստեր:

Վերահրատարակությունը, որ նվիրվել է Ախթալայի վանքի վերաբացման 10-ամյակին, մեկ անգամ ևս խմբագրվել ու սրբագրվել է, հարստացվել արխիվային լուսանկարներով և նոր մանրամասներով: Ամենասկզբում հիշատակվում են հայ և օտարալեզու մոտ 200 սկզբնաղբյուրները և գրականության տեսությունը: Ախթալայի Սուրբ Աստվածածին վանքի կառուցման պատմությանը անդրադառնալուց առաջ հիղինակը ընթերցողին է ներկայացնում Գուգարաց աշխարհի Զաքարյան տոհմը, մասնավորապես Իվան Զաքարյանին որպես խորհրդավոր քաղքեդոնական: Քիչ չեն բացահայտումները վանքի նոր շրջանի նկարագրություններում: Այստեղ ստուգաբանվում է ,Ախթալաե՝ Սպիտակ բացատ /ախ + թալա/ կամ թե Ախտալի /ախտերով լի վայր/ անվանումներով: Վանքի պատմաճանաչողական նկարագրություններին նվիրված բաժնում հիղինակը եզրակացնում է, որ Ախթալայի վանքը ԺԳ դարում եղել է հյուսիսային Հայաստանի ամենապերճաշունչ վանքերից մեկը...
...Հետո սկսվում են մանրամասն նկարագրումներ և որակումներ վանքում պահպանված                 960 քմ որմնանկարների, որոնք 800 տարվա ընթացքում երբեք չեն նորոգվել: Որակումները ներկայացվում են ըստ եկեղեցու տեղակայման, աստվածաբանական ընկալումների, եկեղեկցական արվեստին բնորոշ առանձնահատկությունների: Հեղինակը պարզաբանել ու կոնկրետ պատասխաններ է տվել որմնանկարներին առնչվող խնդրահարույց հարցերին, ըստ ներդրված ջանքերի ու ստացված արդյունքի ներկայացրել որնմանկարների վարպետներին:

Աշխատության վերջում ընթերցողին են ներկայանում նաև Ախթալայի մյուս սրբավայրերը՝ Ախթալայի հյուսիսարևելյան մասում գտնվող Սուրբ Երրորդության վանական համալիրը՝ բաղկացած 2 եկեղեցիներից, երկու մատուռներից և կից մի քանի գերեզմաններից: Ի դեպ, պատմական աղբյուրներում այս եկեղեցիները չեն հիշատակվում: Էլի ուրիշ սրբավայրեր և խաչքարեր են ներկայացված քահանա Թարվերդյանի նկարագրություններում: Այս ուշագրավ աշխատության ճանաչողական արժեքը յուրովի են լուսաբանվում որպես ներդիր ներկայացված լուսանկարները: Հեղինակը չի զլացել զատել և գրքի էջերի տողատակերով  ներկայացնել օգտագործված մտքերի հեղինակին ու սկզբնական աղբյուրները: 
Կարծում եմ, որ որքան որպես հոգևորական գնահատելի է Տեր-Հեթում քահանայի ծառայությունները, առավել է քան անձնուրաց ու ազգանվել են այս գրքի լույս աշխարհ գալուն ներդրված նրա ջանքերը: Աշխատությունը, որ արժանիորեն ներկայացնում է Ախթալա համայնքը յուրատեսակ նվել է տեղեցիներին և քաղաք այցելող զբոսաշրջիներին: Այն, անշուշտ, յուրովի է բոցավառում Հայաստան՝ մասնավորապես Ախթալա այցելելու կրակը: Այս տեսակետից ավելորդ չեմ համարում հիշատակել, որ գիրքը տպագրվել է հայ առաքելական եկեղեցու նվիրյալ զավակներ՝ նյույորքաբնակ Չառլս և Տիաննա Մխիթարյանների և նրանց զավակների մեկնասությամբ:

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ
 

Վաղարշակ Ղորխմազյան Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյան Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Հնարավոր հանցագործություն՝ բոլորիս աչքի առաջ. Վահե Հովհաննիսյան
Տիգրան Ավինյանն արձակուրդ է տվել Նիկոլ Փաշինյանի օգնական Նաիրի Սարգսյանին
Հուլիսի 1-ից Երևանում, Գյումրիում և Վանաձորում մինչև 2 տարեկան երեխայի խնամքի նպաստը կվճարվի միայն անկանխիկ եղանակով
Սյունեցին չի սխալվելու, Սյունիքում գիտեն հայրենիքի արժեքը. Առուշ Առուշանյան
Ռուստամ Բադասյանը ևս արձակուրդ գնաց. Նրան կփոխարինի Քրիստինե Գրիգորյանը
Արցախի նախագահի աշխատակազմի թեժ գծին անցած շաբաթվա ընթացքում ստացվել է 493 զանգ
Արամ Սիմոնյան. «Իսկ իրե՞ն ով պետք է սովորեցնի հարգել մարդու վաստակը, իրավունքները, ով պետք է սովորեցնի, երևի չեն սովորեցրել, դրա համար էլ այդպես խոսում է տակից ու վրայից». «168 ժամ»
Արցախում կորոնավիրուսի նոր դեպք չի հաստատվել. Կատարվել է 48 թեստավորում
ԵԱՏՄ շրջանակներում առաջարկվում է ՀՀ-ում կազմակերպել ավիացիոն մասերի արտադրատեսակների արտադրություն. ՔԱԿ
Մենք կկոտրենք ու կկտրենք Սյունիքը մնացած Հայաստանին հակադրելու փորձ անող ամեն մի ձեռք. Փաշինյանը՝ Սիսիանում
Էրդողանը թուրքական առաջին «սուլթանն» է, որի պիղծ ոտքը կկոխկրտի Շուշիի սրբազան հողը պատմության ողջ ընթացքում
Գորիսում Փաշինյանը վարչական ռեսուրս է կիրառում. հիմնականում դպրոցներից են բերելու. Գորիսի փոխքաղաքապետ. NEWS.am
Բացահայտվել է սպանության հերթական դեպքը. Կրակել է համագյուղացու կրծքավանդակին. 5 պարկուճ են գտել
Տիգրան Արզաքանցյանը հավասար է Փաշինյանին, Քոչարյանին և առաջ է անցել Ծառուկյանից․ հայտարարություն
Ուշակով. Պուտինը եւ Բայդենն առանձնահատուկ ուշադրություն կդարձնեն Ղարաբաղի իրավիճակին
Փոխմարզպետն ազատվել է պաշտոնից ու նշանակվել Սպիտակ համայնքի ղեկավարի պաշտոնակատար
Մենք բարձր ենք գնահատում մեր շանսերն ընտրություններում. «Լուսավոր Հայաստան»
Սահմանային կետերի երկայնքով պետք է տեղակայվեն ռուս խաղաղապահներ. Նիկոլ Փաշինյան
63-ամյա տղամարդը 12 տարին չլրացած բնակչի հետ սեքսուալ գործողություններ է կատարել
Ինչո՞ւ. Երեք պատմութիւն, մէկ Հարց. Մովսես Ծիրանի
Տիգրան Ուրիխանյանը եւս չի մասնակցի հեռուստաբանավեճին
ՀՀ-ն արձանագրել է քաղաքական ուժեղ կամք ժողովրդավարական հաստատություններ ձևավորելու առումով. Պետդեպի ներկայացուցիչ
Ավինյանը նոր նշանակում է արել կառավարությունում
Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացվել է 0.5 տոկոսային կետով. Այն հիմա 6.5 տոկոս է
ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Ժերար Տետեյանն ընտրվել է Ֆրանսիայի Անդրծովյա գիտությունների ակադեմիայի անդամ
Ավելին
Ավելին