f

Անկախ

Բացահայտում է ՀամլետԴավթյանը


Շատ ժամանակ չի անցել ՛՛անկախ՛՛ էլեկտրոնային պարբերականում ՛՛Թերթում ենք պատմության էջերը՛՛խորագրով իմ հերթական հրապարակումից, որն ավարտել եմ ։ Ինձ համար հասու աղբյուրները հնարավորություն չտվին տեղեկություններ ունենալ 11-րդ դարի մատենագիր , տոմարագետ Անանիա Սանահնեցու և 12-13-րդ դարերի մատենագիր Դավիթ Քոբայրեցու մասին:

Գո՞ւցե կոգնեն մեր ընթերցողները` առանձնապես պատմաբանները, հոգևորականները՝ հետգրությամբ : Ահա երևանաբնակ Երևանցի ընկերոջս Արմեն Դավթյանի հորդորով ծանոթանում եմ 2019թ. Կետ հրատարակչության հրատարակած պատմաբան-հրապարակախոս Համլետ Դավթյանի  , Մեծ Հայքը և նրա հարակից վիրքը վաղ միջնադարում (Եկեղցաքաղաքական հարաբերությունները սկզբից մինչև 12-րդ դ.) գրքին: Կլանված հեղինակի խոր և համոզիչ մտքերով հասնում եմ 155-րդ էջը ու կարդում. 
       Անանիա Սանահնեցի: XI դ., մատենագիր, մեկնիչ, դավանաբան: Շարադրել է ,Հակաճառություն ընդդեմ երկնաբակացե հակաճառական-դավաբանական երկը՝ բաղկացած 14 ճառից,  որոնցից  մեկը կրում է  , Վասն բաժանմանն վրաց ե, մյուսը՝  ՛՛Պատճառ բաժանմանն վրաց ՛՛ խորագիրը: Սա նշանակում էր, որ Հայաստանյայց եկեղեցին անցնում է պաշտպանության: Հայոց պետականության միջնաբերդը ՝ Շիրակի Բագրատունյաց թագավորությունը վաճառելուց հետո, Պետրոս Ա. Կաթողիկոսն անակնկալի էր եկել, տեսնելով, որ, հակառակ իր սպասելիքների, Բյուզանդական կայսերական եկեղեցու գործադրած ճնշումը դույզն ինչ չի նվազում: ,Քաղկեդոնական եպիսկոպոսությունների նկատելի աշխուժացումը ԺԱ դ. Հայաստանում, - պարզաբանում է ձեռագրաբան Հ.Քյոսեյանը, - հրամայական անհրաժեշտություն է առաջացնում պաշտպանելու Հայ եկեղեցու որդեգրած դավանական դիրքորոշումը: Այս գործին զինվորագրվեցին Անանիա Սանահնեցին, Պողոս Տարոնացին և ուրիշներ: Անանիա Սանահնեցու ,Բան հակաճառութեան ընդդեմ երկաբնակացն ե երկասիրությունը սկսել է շարադրվել  Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսի ( 1019-1058 ) կարգադրությամբ և ավարտվել Խաչիկ Անեցի կաթողիկոսի աթոռակալության առաջին տարիներին: Հայոց Արևելից կողմանց վարդապետներին վայել անտեղիտալի սկզբունքայնությամբ հեղինակը պախարակում է Քաղկեդոնի որոշումներին ծառագրված հույն եկեղեցու դավանական ընթացքըե: Այդ բոլոր պախարակումների մեջ Վրաց եկեղեցու բաժինը նույնպես կար:
    Գրքի 2 այլ էջերթւմ էլ հիշատակվում է Անանիա Սանահնեցու մասին . մի տեղում վկայակոչվում է նրա երկասիրությունը, մյուսում էլ Մխիթար Գոշի  կողմից նրա մտքերը կրկնելու մասին:   Հիշատակումները ինձ ու համոզված եմ շատ ուրիշների համար միակ բացահայտումները չէ, որ կատարել է հեղինակը:

Գրքում մանրակրկիտ քննության է առած հայ վրացական հարաբերությունների վաղ շրջանը: Հեղինակի միղվաջան աշխատանքի մասին կարող են վկայել   հավելվածով ներկայացվող օգտագործված գրականության ցանկը՝ Հայ և օտար հեղինակների ոչ ավել, աչ պակաս 616 սկզբնաղբյուրներ , նաև 23 քարտեզներ, անձնանունների և տեղանունների մանրակրկիտ թվարկումները:

Հեղինակը չի զլացել զատել և գրքերի էջերի տողոտակով ներկայացնել օգտագործված մտքերի հեղինակներն ու սկզբնաղբյուրները: Ոչ թե ափսոսալու, այլ պատմությունից դասեր առնելու և ընթերցողին դեպի ազգի միաբանությունըուղղորդելու համար ուզում եմ բարձրաձայնել Համլետ Դավթյանի ընդհանրացումներից մեկը. , Զբաղեցրած ամենամեծ տարածքը հայերը ունեցել են Տիգրան Բ Մեծի աշխարհակալության ( մթա 95 – 55 թթ․ ) շուրջ 1 միլիոն 100 հազար քառակուսի կիլոմետր, իսկ վրացիները Թամարա թագուհու տիրակալության (1184 – 1213 թթ․) ժամանակ շուրջ 380 000 քառակուսի կիլոմետրե:  Այս գրքի արժանիքների մասին ինքնատիպ հուշում է տիտղոսաթերթին զետեղածհեղինակի ,Հուշարձան զարավար Դրոյին ե խոհ-գնահատականը: 
Համլետ Դավթյանի հետ պատիվ եմ ունեցել հաղորդակցվել, զրուցել։

Կիսել եմ նրա խոհերն ու տագնապները, երբեմն նաև արձագանքել: Այս ուշագրավ գրքում ընդգրկված նրա շատ մտքերին ծանոթ էի, բայց գնալով ավելի եմ արժեվորում նրա համարձակ ,պատմագրության առումով լիովին հիմնավորված հրապարակախոսական հոդվածները, գրքերը, նրա ազգանվեր ու ինքնամոռաց գործունեությունը ընդհանրապես : 

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ
 

Վաղարշակ Ղորխմազյան Համլետ Դավթյան Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Ամերիկյան կեղծ հեռախոսահամարից հաղորդագրություններ են առաքվում հայ հանրությանը. ԱԱԾ հայտարարությունը
Բժիշկ, ազատամարտիկ Տարոն Տոնոյանը բժշկական բրիգադով մեկնել է Արցախ
Ադրբեջանական հրետակոծության հետեւանքով զոհվածները տատ ու թոռ են. երեխան 9 տարեկան աղջիկ է. խոսնակ
Տեղի է ունեցել ՀՀ Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ
Արյան անհրաժեշտ պահուստային քանակը լրացնելու նպատակով կոչ ենք անում կամավոր դոնորության. ԱՆ
Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը հանդիպել է Հռոմի Պապին. Քննարկել են Ադրբեջանի սանձազերծած գործողությունները
Լավրովն ակտիվորեն կապի է մեջ է Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի սրման կապակցությամբ. Զախարովա
Հայաստանն ու Արցախը համարժեք ռազմական եւ քաղաքական պատասխան կտան Ադրբեջանի ագրեսիային. ԱԳՆ
Համոզված ենք, որ միջազգային հանրության համարժեք պատասխան կդառնա Արցախի փաստացի անկախության ճանաչումը. Արցախի ԱԺ
Ուկրաինայի ԱԳՆ-ն արձագանքել է Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակը սրմանն ու երկխոսության կոչ արել
Զորահավաքը վիճակի հետ մի կապեք. վիճակը լավ է. Զինված ուժերն իրենց խնդիրը կատարում են փայլուն. Արծրուն Հովհաննիսյան
Միջազգային արձագանքը Ադրբեջանի ագրեսիային Արցախում․ ով և ինչ է հայտարարել
Արցախի ՊԲ-ի կողմից ոչնչացվել են հակառակորդի 4 ուղղաթիռ, շուրջ 15 ԱԹՍ, 10 տանկ և հետևակի մարտական մեքենա
Հայաստանի առողջապահության համակարգը բերվել է բարձր պատրաստության. ԱՆ կոչը
Մենք միշտ պատրաստ ենք եղել պատերազմի, հիմա էլ պատրաստ և արժանի լինենք մեր Հաղթանակին. Վլադիմիր Գասպարյան
Ադրբեջանի գործողությունները խախտում են Ժնևի կոնվենցիաների և միջազգային մարդասիրական սովորութային իրավունքի նորմերը. ՄԻՊ
Մեր գործընկերների կողմից կա լիակատար փոխըմբռնում, որ պետք է նախ լարվածությունը նվազեցնել. ԱԳՆ խոսնակ
Ռազմի դաշտում հաղթանակներից ոչ պակաս կարեւոր է հաղթել նաեւ տեղեկատվական ճակատում. Հայաստանի ժուռնալիստների միության կոչը
Ադրբեջանն այս ամենը պլանավորել էր մանրակրկիտ. հնարավոր չէ մեկ ժամում հակահարձակման օպերացիա պլանավորել. ՊՆ
Լավրովն ու Մնացականյանը քննարկել են իրավիճակը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում
Եղել են հարվածներ նաեւ Վարդենիսի ուղղությամբ, բայց դրանք եղել են ոչ այդքան ինտենսիվ. Արծրուն Հովհաննիսյան
Արցախը չի՛ լինելու Ադրբեջանի կազմում երբեք. ՀՀԿ-ն համերաշխության եւ միասնության կոչ է անում
Մի կողմ ենք թողել բոլոր ներքին տարաձայնությունները. Էդմոն Մարուքյանը միասնության կոչ է արել
Վրաստանի նախագահը խաղաղության կոչ է արել Արցախի դեմ Ադրբեջանի ագրեսիայի կապակցությամբ
Այսօր բոլորս պետք է համախմբվենք հայ զինվորի կողքին. Ծառուկյանը՝ կալանավայրից
Ավելին
Ավելին