f

Անկախ

Արդյոք չօգնե՞ց Ռուսաստանը  Թուրքիային օգուտ քաղելու Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունից. The National Interest (ԱՄՆ)


Հեղինակ Մարկ Էպիսկոպոսը (Mark Episkopos), որ ակնհայտ չի համակրում Թուրքիային ու Ադրբեջանին, բավական կասկածելի խորհուրդներ է տալիս Ռուսաստանին: Նա քննադատում է Ռուսաստանի ներկայիս չեզոք կեցվածքը՝ պահանջելով, որ նա իրեն որպես Հայաստանի դաշնակից դրսևորի: Հազվագյուտ դեպք ԱՄՆ-ի ԶԼՄ-ների համար. իր հիմնավորումները բերելով՝ նա հղում է անում ՌԴ ԶԼՄ-ներին, ընդ որում՝ ոչ ընդդիմադիր:

 

Այժմ, երբ Անդրկովկասում ռուսական ազդեցության սահմանները հստակ գծված են, բացարձակապես անհասկանալի է՝ Մոսկվան կհաստատի՞ Հայաստանի անվտանգության երաշխիքները և կխաղա՞  տարածաշրջանում թուրքական ազդեցության հետագա ընդլայնմանը հակազդող բաստիոնի դերը:

Ադրբեջանը վաղուց ի վեր համարվում է Ռուսաստանի գործընկերն Անդրկովկասում, բայց վերջին ժամանակներս նա անշեղորեն սահում է Անկարայի ազդեցության ոլորտը:

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Ռուսաստանի միջնորդությամբ հրադադարին հասնելուց հետո, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղում վերջ դրվի հակամարտությանը, ի հայտ են գալիս նորանոր վկայություններ այն մասին, որ թուրք-ադրբեջանական ռազմական համագործակցությունը շատ ավելի ամուր ու լայն է, քան պնդում էին զանգվածային լրատվամիջոցները:

Պատերազմը Լեռնային Ղարաբաղում զգալի չափով վարում էին մարտական անօդաչուները: Վերջերս ռուսական «Վզգլյադ» պարբերականը հետաքննություն անցկացրեց https://vz.ru/world/2020/11/12/1069822.html և պարզեց, որ հարվածները հայկական և անջատողական թիրախներին «Բայրաքթար ТБ2»-ներով ղեկավարել է թուրք գեներալ մայոր, որը Բաքվում էր գտնվում առնվազն հուլիսից: Դեռևս պարզ չէ, այդ դրոնները գաղտնի ներկրվե՞լ են, թե՞ մինչ օրս պատկանում են թուրքական բանակին: Այսպես թե այնպես, ռուսական ռազմական փորձագետները միասնական են այն կարծիքով, որ անօդաչուների օպերատորները թուրքական զինվորականներն են եղել: Այնուհետև «Վզգլյադի» աղբյուրները հաստատում են, որ ադրբեջանական բանակը ենթարկվել է 200 թուրք ռազմական խորհրդատուներին, որոնք կոնֆլիկտի ժամանակ զեկուցել են անմիջականորեն Անկարային: «Ղարաբաղը պատկանում է Ադրբեջանին,- ասել է «Վզգլյադի» թղթակցին ադրբեջանական բանակի պաշտոնաթող փոխգնդապետ Օլեգ Գուլիևը:- Ադրբեջանը պետք է ամբողջովին վերադարձնի Ղարաբաղը, դա  ճիշտ է և արդար: Բայց Ղարաբաղը մենք պետք է ինքներս վերադարձնենք: Եթե մենք այն վերադարձնենք թուրքական վզափոկով, ապա  կվերադարձնենք միայն Ղարաբաղը, բայց կկորցնենք մեր մնացած ամողջ երկիրը»:

Թուրքիան ոչ միայն մասնակցել է ղարաբաղյան հակամարտոթյանը՝ կիրառելով դրոններ, այլև տրամադրել է Ադրբեջանին ռազմական խորհրդատուներ, հատուկ նշանակության զորքերի զինծառայողներ, սիրիական վարձկաններ: Ավելի ու ավելի շատ վկայություններ են հայտնվում այն մասին, որ Անկարան շատ ակտիվ դեր է խաղացել, որպեսզի Բաքուն սեպտեմբերին հարձակվելու որոշում կայացնի: Ամբողջ ամառվա ընթացքում մեծ թվով բարձրաստիճան թուրք ղեկավարներ են հանդիպել ադրբեջանական գործընկերների հետ և քննարկել են Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը: Իսկ սեպտեմբերյան հարձակումից առաջ կտրուկ մեծացել է Արդրբեջանին թուրքական զենքի մատակարարումը:

Այս իրադարձությունները վաղուց էին հասունացել: Վերջին տարիների ընթացքում Ադրբեջանի՝ խորհրդային ժամանակներում կրթություն ստացած սպայակազմն աստիճանաբար փոխարինվում էր այն զինվորականներով, որոնք կրթություն էին ստացել Թուրքիայում և շարունակում էին համագործակցել թուրքական խորհրդատուների հետ: Անկարան Ադրբեջանի կադրերին պաշտոնի նշանակելիս վետոյի գրեթե բացարձակ իրավունք էր ստացել: Իսկ բոլորովին վերջերս  Բաքուն Թուրքիայի հորդորով հեռացրեց պաշտոնից պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովին իբրև թե Կրեմլի հետ կապեր ունենալու պատճառով: Մի այլ զինվորական պաշտոնյայի՝ Նաջմեդդին Սադիղովին, պաշտոնապես մեղադրեցին դավաճանության մեջ, երբ նա քննադատեց Թուրքիայի մասնակցությունը ղարաբաղյան հակամարտությունում: «Եթե մենք թուրքերին ենք տալիս բանակը, գուցե մեր կանա՞նց էլ տանք»,- ասել է Սադիղովը հոկտեմբերի սկզբին, և այդ խոսքը նրա համար ճակատագրական է դարձել:  

Թուրքիայի ազդեցությունը Բաքվի վրա սոսկ ռազմական հարցերով չի սահմանափակվում: Թուրքական ղեկավարությունը՝ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորությամբ, իր «մի ժողովուրդ, երկու պետություն» պանթուրքական հայեցակարգով անդադար ներթափանցում է ադրբեջանական քաղաքական մշակույթի ու հասարակության մեջ: Դա հաստատում է, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը կապված են ընդհանուր ճակատագրով, որի հիմքում ընկած է միասնական էթնոմշակութային ինքնությունը: Նման գաղափարներ է Թուրքիան տարածում նաև հետխորհրդային տարածության ուրիշ թրքալեզու ժողովուրդների շրջանում, բայց ամենաամուր հիմքը դրվում է Ադրբեջանում:

Ղարաբաղյան հակամարտության վերականգնման հետ Բաքվի աշխարհաքաղաքական թեքումը հասավ հանգուցակետին: Այդ նախկին խորհրդային հանրապետությունը և հետագայում Ռուսաստանի կարևոր տարածաշրջանային գործընկերն ավելի ու ավելի հաճախ է հանդես գալիս որպես թուրքական շահերի ուղեկցորդ Անդրկովկասում: Բաքվի քաղաքական տեղաշարժերը չվրիպեցին ռուսական քաղաքական գործիչների և մեկնաբանների աչքից, բայց Մոսկվայում չկա միասնական կարծիք, թե ինչպես ավելի լավ հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի դաշնակիցը դարձած Ադրբեջանի հետ:

Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը այս շաբաթ տեղի ունեցած մամլո ասուլիսի ժամանակ դժկամությամբ ընդունեց Բաքվի շրջադարի մասին հարցը: Թուրքիայի օգնությունն Ադրբեջանին անվանելով «Խորհրդային Միության փլուզման աշխարհաքաղաքական հետևանք»՝ Պուտինը նշեց. «Ադրբեջանն անկախ ինքնիշխան պետություն է: Ադրբեջանն իրավունք ունի ընտրելու դաշնակիցներ այնպես, ինչպես հարկ է համարում: Ո՞վ կարող է մերժել նրան այդ հարցում»:

Այժմ Կրեմլի առաջնահերթ խնդիրը Ղարաբաղում ռուսական խաղաղապահ առաքելության պահպանումն է և Թուրքիայի համար կարմիր գծերի սահմանումը, որոնք նա չի կարող հատել վիճելի տարածքներում իր ռազմական նկրտումներով: Քաղաքական մեկնաբանները զգուշացնում են, որ Կրեմլը շատ քիչ գործիքների ու միջոցների է տնօրինում, որպեսզի խանգարի ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիային ադրբեջանական տարածքում մշտական ռազմածովային և ռազմաօդային բազաներ ստեղծելու և այնուհետև Կասպից ծովում ռուսական ներկայությունը վիճարկելու հարցում: Մտահոգություն հայտնելով Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության վրա Անկարայի մասշտաբային ազդեցության կապակցությամբ՝ ռուս պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինը կոչ արեց Կրեմլին կոշտ և ակտիվ դիրք զբաղեցնել Ղարաբաղում թուրքերի ռազմական ներկայության դեմ:

Թեպետ պաշտոնապես Մոսկվան Հայաստանի հետ միևնույն պաշտպանական ՀԱՊԿ-ի (Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն) կազմում է, վաղուց արդեն հանդես է գալիս որպես միջնորդ Երևանի և Բաքվի հակամարտությունում: Հավանաբար նման մոտեցումն արդեն սպառել է իրեն: Այժմ, երբ Անդրկովկասում ռուսական ազդեցության սահմանները հստակ գծված են, բացարձակ անհասկանալի է՝ Մոսկվան վերջապես  կհաստատի՞ Հայաստանի անվտանգության երաշխիքները և կխաղա՞ տարածաշրջանում թուրքական ազդեցության հետագա ընդլայնմանը հակազդող բաստիոնի դերը: «Մեր հարաբերությունների հիմքում մշակութային, կրոնական մերձավորությունն է,- ասաց վերջերս Պուտինը ռուսական ԶԼՄ-ներին:- Դա ավելի կարևոր է, քան որոշակի մարդկանց հետ հարաբերությունները: Մենք հիշում ենք այդ մասին և երբեք չենք մոռանում: Դա է ընկած Ռուսաստանի և Հայաստանի գործակցության հիմքում»:

Оригинал публикации: Has Russia Paved a Path for Turkey to Capitalize on the Nagorno-Karabakh Conflict?

 

 

Աշխարհում արցախյան պատերազմ The National Interest

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Բոլոր կուսակցություններն էլ ունեցել են վարչապետի իրենց թեկնածուն, սակայն բոլորն էլ իրենց ամբիցիաները դրել են մի կողմ ՝ հաշվի առնելով Վազգեն Մանուկյանի անցած ճանապարհը. Իվետա Տոնոյան
Փաշինյանը ո՛չ երկրի ղեկավարն է, ո՛չ պետության գլուխը, նա կառավարության ղեկավարն է՝ ոչ նախանձելի քաղաքական վախճանով․ Հայկ Հովհաննիսյան
Արցախում շարունակվում են վնասված բնակելի տների ու կրթօջախների վերականգնման շինաշխատանքները
ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը հորդորում է սեղմ ժամկետում ավարտել այգեթաղը
Մատենադարանի թանգարանային համալիրի հիմնական ցուցադրությունը վերաբացվելու է դեկտեմբերի 8-ից
Սա բուհերին անմիջական կախման մեջ է դնելու իշխանություններից․ԵՊՀ ՀԽ անդամը՝ բուհերի ռեկտորներին նշանակելու մասին
6 միլիոն դրամով վաճառվում է Նիկոլ Փաշինյանի աշխատակազմին ամրացված «LEXUS LX 470»-ը
Լավրով. Ռուսաստանը ԵԱՀԿ երկրներից ակնկալում է ավելի մեծ աջակցություն ԼՂ հարցով պայմանավորվածություններին
Կարծում եմ՝ այս պատերազմում պարտության գլխավոր պատճառներից մեկը նաեւ ԱԱԾ-ի ոչ արհեստավարժ աշխատանքն էր. Բագրատ Եսայան
ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը տապալված է. Աշոտյանը՝ ԵԱՀԿ նախարարների խորհրդի 27-րդ նիստի մասին
Աթոռապաշտ ազգադա՛վ, ադրբեջանցիները մոտեցել են Տեղին և Խնձորեսկին
Նոր որակի իշխանության ձևավորումը հրամայական է. Հայրենիքի փրկության շարժման խորհրդի հայտարարությունը
Վազգեն Մանուկյանը` վարչապետի թեկնածու․ ի՞նչ գիտենք հայկական քաղաքականության վետերանի մասին․ armeniasputnik.am
Վազգեն Մանուկյանին քննադատում են մարդիկ, ում ամբողջ կյանքի սովորածը նա մոռանում է մեկ օրում. Արփինե Հովհաննիսյան
Դատելով Վազգեն Մանուկյանի թեկնածությանը դեմ արտահայտվող միավորների որակից ու կազմից՝ կարծում եմ Վազգեն Մանուկյանն առանձնակի պաշտպանության կարիք չունի. Ղազինյան
Վարչապետ ընտրվելու դեպքում Վազգեն Մանուկյանը կասեցնելու է կուսակցական գործունեությունը և չի մասնացելու խորհրդարանական ընտրություններին. Արթուր Վանեցյան
Մեկ օրում Հայաստանից Լեռնային Ղարաբաղ է վերադարձել 1479 փախստական. ՌԴ ՊՆ
Մենք մասնակցելու ենք արտահերթ ԱԺ ընտրություններին եւ ձգտելու ենք հավաքել մեծամասնություն. Վանեցյան
Արդարադատության նախարարությունը հերքում է Ռուստամ Բադասյանի հրաժարականի մասին լուրերը
6 խմ փայտանյութն ապօրինի էր․ Գուգարքի ոստիկանների բացահայտումը
Դեկտեմբերի 2-ից 3-ը բացահայտվել է հանցագործության 38 դեպք
Երևանի Նորք-Մարաշ 5-րդ փողոցի տներից մեկի մոտակայքում բախվել են ավտոմեքենաներ․ կա տուժած
ԱԱԾ-ի պարզաբանումը՝ իր աշխատակիցների՝ համակարգը զանգվածաբար լքելու մասին
ՀՀ բուհերի ռեկտորները ոչ թե ընտրվելու են, այլ նշանակվելու. ԵՊՀ դասախոսներ
Վարչապետը հանդիպում է ունեցել ՍԴ նորընտիր նախագահի հետ
Ավելին
Ավելին